خانه/پروستات/بزرگی خوشخیم پروستات (BPH): علائم، علتها و درمان
پروستات
بزرگی خوشخیم پروستات (BPH): علائم، علتها و درمان
مسیر فعال: هر دوزمان مطالعه: ۱۲ دقیقهبازبینی: متخصص اورولوژیبهروزرسانی: ۱۴۰۴/۰۴
در یک نگاه
بزرگی خوشخیم پروستات یک تغییر طبیعی مرتبط با افزایش سن است و سرطان نیست.
شایعترین علائم آن تکرر ادرار، شبادراری و ضعیف شدن جریان ادرار است.
تشخیص با معاینه، پرسشنامهٔ علائم و گاهی آزمایش PSA و سونوگرافی انجام میشود.
درمان از دارو تا روشهای کمتهاجمی و جراحی TURP متغیر است و به شدت علائم بستگی دارد.
بزرگی پروستات با سرطان پروستات فرق دارد، هرچند علائم اولیهٔ آنها میتوانند شبیه باشند.
۰۱ علائم بزرگی خوشخیم پروستات چیست؟
۰۱تکرر ادرار در طول روز؛ در مقایسه با حالت عادی خودتان، به دفعات بیشتری باید به دستشویی بروید.
۰۲شبادراری؛ یک یا چند بار در هر شب از خواب بیدار میشوید تا ادرار کنید.
۰۳ضعیف شدن جریان ادرار و طولانیتر شدن زمان ادرار کردن.
۰۴تأخیر در شروع جریان ادرار، یا نیاز به زور زدن برای شروع آن.
۰۵احساس خالی نشدن کامل مثانه، حتی بلافاصله بعد از ادرار کردن.
۰۶قطع و وصل شدن جریان ادرار در حین ادرار کردن، یا چکیدن چند قطرهٔ آخر بعد از تمام شدن آن.
۰۷نیاز ناگهانی و فوری به دستشویی رفتن، طوری که گاهی بهسختی میتوانید خودتان را کنترل کنید.
۰۸سوزش هنگام ادرار کردن یا دیدن خون در ادرار، جزو علائم شایع بزرگی پروستات نیست؛ اگر اینها را داشتید، پزشک باید دنبال علت دیگری بگردد.
۰۲ چرا پروستات بزرگ میشود؟
۰۱با افزایش سن، بافت پروستات معمولاً کمکم بزرگتر میشود؛ این بخشی از روند طبیعی پیر شدن در مردان است.
۰۲با بالا رفتن سن، نسبت هورمونهای مردانه و زنانه در بدن تغییر میکند و همین تغییر هورمونی به رشد پروستات دامن میزند.
۰۳زمینهٔ خانوادگی؛ اگر پدر یا برادرتان سابقهٔ بزرگی پروستات داشته باشد، احتمالش در شما هم بیشتر است.
۰۴چاقی، کمتحرکی و دیابت میتوانند روند بزرگ شدن پروستات را تندتر و علائم را شدیدتر کنند.
۰۵برخی داروها، مثل داروهای سرماخوردگی و ضداحتقان، میتوانند بهطور موقت دفع ادرار را سختتر کنند؛ در بزرگی پروستات باید با احتیاط و با مشورت پزشک مصرف شوند.
نشانههای خطر — فوری به پزشک مراجعه کنید
ناتوانی در ادرار کردن یا بند آمدن کامل ادرار؛ این یک وضعیت اورژانسی است و باید فوراً با اورژانس تماس بگیرید یا به بیمارستان مراجعه کنید.
دیدن خون در ادرار، حتی اگر فقط یکبار و بدون درد باشد.
تب بالا همراه با لرز، درد کمر یا لگن و علائم ادراری که میتواند نشانهٔ عفونت کلیه یا پروستات باشد.
درد شدید و مداوم در پایین شکم همراه با احساس پری مثانه.
کاهش وزن بیدلیل همراه با درد استخوان، بهخصوص در ناحیهٔ کمر یا لگن.
بیاختیاری ادراری جدید و ناگهانی، یا ضعف ناگهانی در پاها همراه با مشکلات ادراری.
۰۳ بزرگی پروستات چطور درمان میشود؟
۰۱در موارد خفیف، گاهی فقط پایش و اصلاح سبک زندگی کافی است و نیازی به دارو یا جراحی نیست.
۰۲داروهای آلفا-بلاکر برای شل کردن عضلات گردن مثانه و پروستات و بهبود جریان ادرار تجویز میشوند.
۰۳داروهای مهارکنندهٔ ۵-آلفا-ردوکتاز برای کوچک کردن تدریجی حجم پروستات در درمانهای طولانیمدت به کار میروند؛ اثرشان دیر شروع میشود و ممکن است روی عملکرد جنسی هم تأثیر بگذارد.
۰۴در مواردی که علائم شدید است یا به دارو پاسخ نمیدهد، جراحی TURP، یعنی برداشتن بافت اضافی پروستات از راه مجرا، گزینهٔ استاندارد جراحی است؛ یکی از عوارض شناختهشدهٔ آن انزال پسرونده است، یعنی منی بهجای بیرون آمدن وارد مثانه میشود.
۰۵روشهای کمتهاجمی مثل لیزردرمانی، UroLift و بخار آبگرم (Rezum) دورهٔ نقاهت کوتاهتری دارند و عوارض کمتری ایجاد میکنند؛ برای بسیاری از بیماران جایگزین مناسبی برای جراحی بهحساب میآیند.
۰۶انتخاب روش درمان به شدت علائم، اندازهٔ پروستات، سن فرد و بیماریهای زمینهای بستگی دارد و باید با اورولوژیست مشورت شود.
۰۴ چگونه از تشدید علائم بزرگی پروستات پیشگیری کنیم؟
۰۱حفظ وزن متعادل و فعالیت بدنی منظم به کنترل بهتر علائم ادراری کمک میکند.
۰۲کاهش مصرف کافئین و نوشیدنیهای الکلی، بهخصوص در ساعات نزدیک به خواب، شبادراری را کم میکند.
۰۳بیشتر مایعات روز را در ساعات صبح و ظهر بنوشید و مصرف آن را در عصر کم کنید تا شبادراری کمتر شود.
۰۴پیش از مصرف داروهای بدون نسخه برای سرماخوردگی یا آلرژی، از پزشک یا داروساز بپرسید که آیا برای پروستات مناسب است یا نه.
۰۵از میانسالی به بعد، برای تشخیص زودهنگام تغییرات پروستات، بهطور منظم به پزشک مراجعه کنید.
۰۶ پرسشهای پرتکرار
آیا بزرگی پروستات همان سرطان پروستات است؟
نه. بزرگی خوشخیم پروستات (BPH) یک رشد غیرسرطانی و بسیار شایع در سنین بالاست، در حالی که سرطان پروستات بیماری متفاوتی است. این دو میتوانند علائم مشابهی داشته باشند، به همین دلیل معاینه و آزمایش PSA برای افتراق آنها لازم است.
آیا بزرگی پروستات همیشه نیاز به جراحی دارد؟
نه. بیشتر مردان مبتلا با دارو یا حتی فقط با پایش منظم علائم کنترل میشوند. جراحی معمولاً برای مواردی در نظر گرفته میشود که علائم شدید باشد یا به درمان دارویی پاسخ ندهد.
PSA بالا به چه معناست؟
PSA بالا میتواند نشانهٔ بزرگی خوشخیم پروستات، التهاب یا عفونت پروستات، یا در مواردی سرطان پروستات باشد. یک آزمایش PSA بالا بهتنهایی تشخیص قطعی نیست و پزشک با معاینه و بررسیهای تکمیلی علت را روشن میکند.
جراحی TURP چقدر خطرناک است؟
TURP یک جراحی شناختهشده و پرسابقه است که معمولاً از راه مجرای ادرار و بدون برش پوست انجام میشود. شایعترین عارضهٔ دیرپای آن انزال پسرونده است؛ عوارض دیگری مثل خونریزی یا عفونت هم مثل هر جراحی دیگری وجود دارد و اورولوژیست پیش از عمل دربارهٔ آنها توضیح میدهد.
آیا داروهای گیاهی برای بزرگی پروستات مؤثرند؟
برخی داروهای گیاهی مثل سو پالمتو در بازار عرضه میشوند، اما شواهد علمی قوی برای اثربخشی آنها محدود است. پیش از مصرف هر مکملی بهتر است با پزشک مشورت کنید تا با داروهای دیگرتان تداخل نداشته باشد.
چه زمانی باید برای بزرگی پروستات به پزشک مراجعه کنم؟
اگر علائم ادراری روی کیفیت زندگی یا خواب شما اثر گذاشته، یا نشانههایی مثل خون در ادرار و تب همراه با درد دارید، بهتر است زودتر به اورولوژیست مراجعه کنید.
خلاصهٔ بالینی
بزرگی خوشخیم پروستات (BPH) روندی هیستولوژیک و وابسته به سن است: سلولهای استرومایی و اپیتلیال ناحیهٔ ترانزیشنال پروستات هیپرپلازی پیدا میکنند و حجم غده بالا میرود. حاصل این روند، علائم ذخیرهای و تخلیهای دستگاه ادراری تحتانی (LUTS) است. ارزیابی با شرححال، پرسشنامهٔ استاندارد IPSS و معاینهٔ رکتال پروستات آغاز میشود و در موارد لازم، PSA، اوروفلومتری و حجم باقیماندهٔ ادرار پس از تخلیه (PVR) هم اضافه میشود. نکتهٔ کلیدی در ارزیابی اولیه، افتراق BPH از سرطان پروستات و سایر علل LUTS است؛ تنگی مجرا، مثانهٔ نوروژنیک و عفونت ادراری از مهمترین این عللاند.
۰۱ تشخیص و ارزیابی بزرگی پروستات
۰۱شرححال کامل و پرسشنامهٔ استاندارد IPSS، شدت علائم و تأثیر آنها بر کیفیت زندگی بیمار را مشخص میکنند.
۰۲معاینهٔ رکتال پروستات (DRE) اندازه، قوام و تقارن غده را بررسی میکند و یافتهٔ مشکوک به بدخیمی مثل ندول یا سفتی را نشان میدهد.
۰۳در تفسیر PSA سرم باید سن بیمار، حجم پروستات و عوامل مخدوشکنندهای مانند عفونت ادراری اخیر، دستکاری پروستات یا انزال را در نظر گرفت.
۰۴آنالیز ادرار عفونت، هماچوری و گلوکزوری را رد میکند.
۰۵اوروفلومتری و اندازهگیری حجم باقیماندهٔ ادرار پس از تخلیه (PVR) انسداد خروجی مثانه را بهصورت عینی ارزیابی میکنند.
۰۶سونوگرافی ترانسآبدومینال یا ترانسرکتال حجم پروستات را برآورد میکند؛ این برآورد بهویژه پیش از تصمیمگیری دربارهٔ درمان یا جراحی اهمیت دارد.
۰۷در انسداد شدید یا شک به نارسایی کلیوی ثانویه، کراتینین سرم عملکرد کلیه را میسنجد.
۰۸PSA نامتناسب با حجم پروستات، معاینهٔ رکتال غیرطبیعی یا سابقهٔ خانوادگی قوی، هر یک یافتهٔ مشکوک به بدخیمیاند؛ در این موارد بیمار باید برای MRI مولتیپارامتریک یا بیوپسی ارجاع شود.
۰۲ درمان و مدیریت بزرگی پروستات طبق گایدلاین
۰۱در علائم خفیف، یعنی وقتی IPSS پایین است یا بیمار آزار چندانی حس نمیکند، پایش فعال، اصلاح سبک زندگی و ویزیت دورهای کافی است؛ نیازی به دارو نیست.
۰۲خط اول درمان دارویی، آلفا-بلاکرهاست: تامسولوسین و آلفوزوسین عضلات صاف گردن مثانه و پروستات را شل میکنند و علائم را بهسرعت بهبود میدهند.
۰۳در پروستات حجیم یا در معرض خطر پیشرفت بیماری، مهارکنندههای ۵-آلفا-ردوکتاز (فیناستراید و دوتاستراید) حجم پروستات و ریسک رتانسیون حاد ادراری را در درازمدت کاهش میدهند؛ میتوان آنها را تنها یا همراه آلفا-بلاکر تجویز کرد.
۰۴اگر علائم ذخیرهای بر تصویر بالینی LUTS غالب باشد، میتوان آنتیموسکارینی یا بتا-۳-آگونیست (میرابگرون) را به درمان اضافه کرد؛ در این حالت پایش PVR ضروری است.
۰۵در بیمارانی که همزمان اختلال نعوظ و LUTS دارند، مهارکنندهٔ فسفودیاستراز پنج (تادالافیل) گزینهٔ مناسبی است.
۰۶در پروستات با حجم متوسط، رزکسیون ترانساورترال پروستات (TURP) همچنان استاندارد جراحی است.
۰۷در پروستاتهای حجیمتر، بسته به امکانات مرکز و تجربهٔ جراح، انوکلیشن لیزری هولمیوم (HoLEP) یا پروستاتکتومی باز یا روباتیک انتخاب میشود.
۰۸روشهای کمتهاجمی مانند UroLift، Rezum یا آمبولیزاسیون شریان پروستات برای بیمارانی مناسباند که میخواهند عملکرد انزالیشان حفظ شود یا ریسک جراحی باز برایشان بالاست.
۰۹تصمیم درمانی باید مشترک باشد و ترجیح بیمار را لحاظ کند؛ پیش از انتخاب روش، باید دربارهٔ نگرانیهای بیمار پیرامون عوارض جنسی و انزالی با او گفتگو کرد.
پرچمهای قرمز بالینی
رتانسیون حاد ادراری یا رتانسیون مزمن همراه با هیدرونفروز دوطرفه.
هماچوری ماکروسکوپیک، بهویژه در نبود عفونت همزمان ادراری.
PSA بالا یا روند رو به افزایش آن در طول زمان: باید بدخیمی را با بررسی بیشتر رد کرد.
یافتهٔ غیرطبیعی در معاینهٔ رکتال پروستات، مانند سفتی، ندول یا عدم تقارن غده.
نارسایی کلیوی یا آنوری انسدادی، ثانویه به انسداد خروجی مثانه.
تب، لرز یا درد پرینه و لگن به نفع عفونت ادراری فوقانی یا پروستاتیت حاد است؛ در این حالت ریسک سپسیس وجود دارد و آنتیبیوتیک باید فوراً شروع شود.
علائم نورولوژیک همزمان، مانند بیاختیاری جدید یا ضعف اندام: در این حالت باید مثانهٔ نوروژنیک و فشردگی نخاعی را هم در تشخیص افتراقی مطرح کرد.
۰۳ نکات کلیدی بالینی و شواهد درمان بزرگی پروستات
۰۱گایدلاینهای AUA و EAU آلفا-بلاکرها را خط اول درمان دارویی بیماران علامتدار میدانند؛ اثر این داروها معمولاً طی چند روز تا چند هفته ظاهر میشود.
۰۲کارآزماییهای درازمدت نشان میدهند که مهارکنندههای ۵-آلفا-ردوکتاز در پروستاتهای حجیم، طی پیگیری چندساله، ریسک رتانسیون حاد ادراری و نیاز به جراحی را کاهش میدهند.
۰۳در پروستاتهای خیلی بزرگ، HoLEP بهاندازهٔ جراحی باز بافت را برمیدارد، اما خونریزی و بستری کمتری دارد.
۰۴UroLift و Rezum در فالوآپ میانمدت علائم را بهبود میدهند و اختلال عملکرد انزالی کمتری نسبت به TURP ایجاد میکنند؛ با این حال در برخی مطالعات، دوام اثرشان از جراحی استاندارد کمتر بوده است.
۰۵برای پیشگیری درازمدت از پیشرفت بیماری، ترکیب آلفا-بلاکر و مهارکنندهٔ ۵-آلفا-ردوکتاز از تکدرمانی مؤثرتر است.
