مسیر فعال: هر دوزمان مطالعه: ۱۱ دقیقهبازبینی: متخصص اورولوژیبهروزرسانی: ۱۴۰۴/۰۴
در یک نگاه
خودآزمایی بیضه را از سنِ بلوغ تا حدودِ چهلسالگی، هر ماه یکبار انجام دهید.
بهترین وقتِ خودآزمایی، بعدِ دوشِ گرم است؛ گرما کیسهٔ بیضه را شل میکند و لمسِ بیضهها را خیلی راحتتر میکند.
هدف، مقایسهٔ هر بیضه با خودش در ماهِ قبل است، نه مقایسهٔ دو بیضه با هم؛ از ابتدا هم اندازهٔ دو بیضه در اغلبِ مردها کمی متفاوت است.
بیشترِ تودههای بیضه خوشخیماند، اما هر تودهٔ تازه را باید همان هفته اورولوژیست معاینه کند.
دردِ ناگهانی و شدیدِ یک بیضه اورژانس است؛ همان لحظه با اورژانس تماس بگیرید و منتظرِ فردا نمانید.
۰۱ در خودآزمایی بیضه دنبالِ چه نشانههایی بگردیم؟
۰۱تودهای سفت و بیدرد در بیضه که قبلاً نبوده، حتی به کوچکیِ یک نخود.
۰۲سنگینی یا کشیدگیِ مبهم در کیسهٔ بیضه یا کشالهران، حتی وقتی تودهٔ مشخصی لمس نمیشود.
۰۳بزرگتر یا کوچکتر شدنِ محسوسِ یکی از دو بیضه در عرضِ چند هفتهٔ اخیر.
۰۴سفتشدنِ یکنواختِ کلِ بیضه، بهجایِ بافتِ نرم و اسفنجیِ همیشگیاش.
۰۵تجمعِ مایع یا برآمدگیِ نرمی در کیسهٔ بیضه که با فشارِ انگشت کمی جابهجا یا فشرده میشود.
۰۶رگهایِ برجسته و پیچخوردهٔ بالایِ بیضه که موقعِ ایستادن بیشتر به چشم میآید و با درازکشیدن کمرنگتر میشود.
۰۷حساسیت یا دردِ خفیف در پشتِ بیضه، همان جایی که لولهٔ نرمِ اپیدیدیم قرار دارد.
۰۲ چرا توده یا تغییر در بیضه ایجاد میشود؟
۰۱بیشترِ تودههای خوشخیمِ بیضه، کیستِ اپیدیدیم یا اسپرماتوسلاند؛ یعنی کیسههای کوچکِ پر از مایع که هیچ آسیبی ندارند.
۰۲بزرگشدنِ رگهایِ اطرافِ بیضه، یا واریکوسل، بیشتر در سمتِ چپ رخ میدهد و در اغلبِ مردها بیخطر است.
۰۳تجمعِ مایعِ دورِ بیضه، یا هیدروسل، گاهی مادرزادی است و گاهی بعدِ ضربه یا التهاب ایجاد میشود.
۰۴التهاب یا عفونتِ اپیدیدیم و بیضه معمولاً بعدِ عفونتِ ادراری یا رابطهٔ جنسیِ محافظتنشده بروز میکند.
۰۵فتقِ کشالهران گاهی تا کیسهٔ بیضه پایین میآید و میتواند شبیهِ تودهٔ بیضه به نظر برسد.
۰۶در مردانِ جوان، هر تودهٔ سفت و بیدرد در بافتِ بیضه، تا وقتی خلافش ثابت نشود، سرطانِ بیضه بهحساب میآید.
نشانههای خطر — فوری به پزشک مراجعه کنید
دردِ ناگهانی، شدید و یکطرفهٔ بیضه، بهخصوص در نوجوانی و جوانی، میتواند نشانهٔ پیچخوردگیِ بیضه باشد. همین الان با اورژانس تماس بگیرید؛ در این وضعیت هر ساعتِ تأخیر مهم است.
تورم، قرمزی و دردِ روبهافزایش در کیسهٔ بیضه، همراه با تب.
تودهای سفت و بیدرد که ظرفِ چند هفته بزرگتر شده، یا باعث شده لمسِ دو بیضه با هم فرق کند.
دردِ شدیدِ بیضه یا کشالهران بعدِ یک ضربه، وقتی بعدِ چند ساعت هم فروکش نمیکند.
خون در مایعِ منی، همراه با تغییرِ اندازه یا حالتِ لمسِ یکی از بیضهها.
۰۳ خودآزمایی بیضه چگونه انجام میشود؟
۰۱بعدِ دوشِ گرم جلویِ آینه بایستید؛ گرما کیسهٔ بیضه را شل میکند و بیضهها پایینتر و راحتتر لمس میشوند.
۰۲هر بیضه را جداگانه، بینِ شست و انگشتهایِ دیگرِ دو دست، بهآرامی بچرخانید.
۰۳کلِ سطحِ بیضه را از بالا تا پایین لمس کنید و دنبالِ هر توده، سفتی یا برآمدگیِ غیرِعادی بگردید.
۰۴اپیدیدیم، یعنی لولهٔ نرم و باریکِ پشتِ بیضه، را با توده اشتباه نگیرید؛ برخلافِ تودهٔ سفت و گِرد، اپیدیدیم دراز و نرم است و از بدنهٔ بیضه جدا لمس میشود.
۰۵هر بیضه را با اندازهٔ خودش در ماهِ قبل مقایسه کنید، نه با بیضهٔ طرفِ مقابل؛ اندازهٔ دو بیضه از ابتدا هم در اغلبِ مردها یکسان نیست.
۰۶اگر تودهٔ تازه، تغییرِ اندازه یا سفتیِ غیرِعادی حس کردید، همان هفته وقتِ اورولوژی بگیرید.
۰۷پزشک با یک سونوگرافیِ سادهٔ بیضه، بیدرد و در همان ویزیتِ اول، تودهٔ خوشخیم را از موردِ مشکوک جدا میکند.
۰۴ خودآزمایی بیضه را هر چند وقت یکبار انجام دهیم؟
۰۱خودآزمایی بیضه را از سنِ بلوغ تا حدودِ چهلسالگی، ماهی یکبار انجام دهید؛ این بازهٔ سنی، دورهٔ شایعِ تودههایِ بدخیمِ بیضه است.
۰۲یک روزِ ثابت در ماه را برایِ این کار یادآور بگذارید، مثلِ اولِ هر ماه، تا از قلم نیفتد.
۰۳بعدِ چهلسالگی هم آن را رها نکنید؛ فقط در این سن، احتمالِ گرفتاریهایِ خوشخیمِ بیضه و کشالهران بیشتر از احتمالِ سرطان است.
۰۴اگر سابقهٔ بیضهٔ نزولنکرده، جراحیِ قبلیِ بیضه یا سرطانِ بیضه در خانواده دارید، خودآزمایی را منظمتر و جدیتر انجام دهید.
۰۵خودآزمایی جایِ معاینهٔ پزشک را نمیگیرد؛ در ویزیتهایِ سالانه هم از پزشک بخواهید بیضهها را معاینه کند.
۰۶ پرسشهای پرتکرار
خودآزمایی بیضه چقدر طول میکشد؟
کمتر از دو دقیقه برایِ هر دو بیضه؛ کارِ سادهای است که بعدِ چند بار انجام، دستتان میآید.
اگر دو بیضهام هماندازه نباشند مشکلی هست؟
نه لزوماً؛ نامتقارن بودنِ خفیفِ دو بیضه از ابتدا طبیعی است. آنچه اهمیت دارد، تغییرِ اندازه یا لمسِ همان بیضه نسبت به ماهِ قبل است.
خودآزمایی بیضه چه زمانی از ماه بهتر است؟
هر روزِ ثابتی که برایتان راحت باشد کافی است؛ فقط ترجیح بدهید بعدِ دوشِ گرم انجامش دهید، چون کیسهٔ بیضه در آن حالت شلتر و لمسش راحتتر است.
هر تودهٔ بیضه یعنی سرطان؟
نه؛ بیشترِ تودهها خوشخیماند، مثلِ کیست یا واریکوسل. با اینحال هر تودهٔ تازه را باید اورولوژیست با سونوگرافی بررسی کند تا سرطان رد شود.
چرا اپیدیدیم را با توده اشتباه میگیرند؟
اپیدیدیم لولهٔ نرم و باریکی پشتِ بیضه است که در لمسِ اول ممکن است توده به نظر برسد؛ برخلافِ تودهٔ واقعی، اپیدیدیم طولی است و از بدنهٔ بیضه قابلِ تفکیک است.
بعدِ چهلسالگی هم باید خودآزمایی کنم؟
بله؛ خطرِ سرطانِ بیضه در این سن کمتر میشود، اما کیست، واریکوسل و فتق شایعتر میشوند و خودآزمایی همچنان کمککننده است.
خلاصهٔ بالینی
خودآزماییِ بیضه (TSE) روشی برایِ کشفِ زودهنگامِ تودهٔ بیضه و سایرِ اختلالاتِ اسکروتومی در مردانِ پانزده تا چهل ساله است؛ همان بازهای که پیکِ بروزِ تومورهایِ ژرمسلِ بیضه را در بر میگیرد. آموزشِ تکنیکِ صحیحِ لمس و افتراقِ اپیدیدیم از پارانشیمِ بیضه، حساسیتِ بیمار را برایِ گزارشِ بهموقعِ تغییرات بالا میبرد. هر تودهٔ اینتراپارانشیمالِ سفت و بدونِ درد، تا ردِ قطعی با سونوگرافیِ اسکروتوم و مارکرهایِ تومورال، بدخیم فرض میشود.
۰۱ تشخیص و ارزیابیِ تودهٔ بیضه
۰۱شرحِ حالِ هدفمند شاملِ سابقهٔ کریپتورکیدیسم، ارکیوپکسی، تروما، سابقهٔ خانوادگیِ تومورِ ژرمسل، آتروفیِ تستیکولار و ناباروری گرفته شود.
۰۲معاینه با بیضهٔ سالم آغاز شود تا معیارِ مقایسه فراهم شود؛ سپس هر دو بیضه، اپیدیدیم و طنابِ اسپرماتیک بهترتیب لمس شود.
۰۳افتراقِ بالینی از اپیدیدیموارکیت (حساسیتِ اپیدیدیم، رفلکسِ کِرماستر مثبت)، هیدروسل (ترانسایلومیناسیونِ مثبت)، واریکوسل (رگهایِ پیچخوردهٔ قابللمس در حالتِ ایستاده که با درازکشیدن کم میشوند) و فتقِ اینگوینال (قابلِ جااندازی به داخلِ شکم، در امتدادِ کانالِ اینگوینال) لازم است.
۰۴در نوجوان یا مردِ جوان با دردِ حادِ اسکروتوم، اولویتِ اول ردِ تورشنِ بیضه است؛ سونوگرافیِ داپلر باید فوری انجام شود و نباید منتظرِ سایرِ تصویربرداریها ماند.
۰۵سونوگرافیِ اسکروتوم با پروبِ خطیِ فرکانسبالا، خطِ اولِ تصویربرداری برایِ هر تودهٔ لمسیِ بیضه یا یافتهٔ مبهمِ معاینه است.
۰۶مارکرهایِ تومورالِ سرمی شاملِ AFP، بتا-hCG و LDH پیش از هرگونه اورکیکتومی گرفته شود؛ هم به تشخیص کمک میکند و هم پایهٔ فالوآپِ بعدِ عمل است.
۰۷در تودهٔ اینتراتستیکولارِ مشکوک با سونوگرافیِ مبهم، MRIِ اسکروتوم گزینهٔ تکمیلی است، نه خطِ اول.
۰۲ درمان و مدیریتِ یافتههایِ بیضه طبقِ گایدلاین
۰۱تورشنِ تأییدشده یا مشکوک: اکسپلوریشنِ اسکروتالِ اورژانسی و دیتورشن انجام شود؛ در شکِ بالینیِ قوی، نیازی به تأییدِ تصویربرداری پیش از عمل نیست. فیکساسیونِ دوطرفه، در هر صورت، انجام شود.
۰۲اپیدیدیموارکیتِ حاد: انتخابِ آنتیبیوتیک بر اساسِ سنِ بیمار و احتمالِ عاملِ منتقلهٔ جنسی در برابرِ عاملِ انتریک انجام میشود؛ ضدِدرد و ساپورتِ اسکروتال هم اضافه شود. در نبودِ بهبود، فالوآپِ بالینی برایِ ردِ آبسه لازم است.
۰۳تودهٔ اینتراپارانشیمالِ سفت با شکِ بالا به بدخیمی: ارجاعِ فوری برایِ اورکیکتومیِ رادیکالِ اینگوینال؛ بیوپسی یا آسپیراسیونِ ترانساسکروتال ممنوع است، چون ریسکِ آپاستیجینگ و بههمریختنِ مسیرِ درناژِ لنفاوی را بههمراه دارد.
۰۴بعدِ اورکیکتومی، استیجینگِ کاملِ TNM با سیتیِ شکم-لگن و قفسهٔ سینه انجام شود. درمانِ تکمیلی بر اساسِ هیستولوژی (سمینوم یا غیرسمینوم) و استیج تعیین میشود؛ طبقِ گایدلاینِ EAU یا NCCN، گزینهها از سرویلانس تا رادیوتراپی یا شیمیدرمانی را در بر میگیرد.
۰۵در تودهٔ کوچکِ زیرِ دو سانتیمتر با مارکرهایِ طبیعی و شکِ پایین به بدخیمی، بهخصوص در بیضهٔ تنها یا درگیریِ دوطرفه، رزکسیونِ موضعی با حفظِ بیضه در مراکزِ مجهز قابلِ بررسی است.
۰۶یافتههایِ خوشخیمِ تأییدشده با سونوگرافی، مثلِ کیستِ اپیدیدیم، اسپرماتوسل یا هیدروسلِ کوچکِ بدونعلامت، فقط پیگیریِ محافظهکارانه و آموزشِ ادامهٔ خودآزمایی لازم دارند.
۰۷واریکوسلِ علامتدار، یا واریکوسلِ همراه با پارامترهایِ غیرِطبیعیِ اسپرم و ناباروری، باید برایِ بررسیِ واریکوسلکتومی ارجاع شود.
۰۸در تمامِ بیمارانِ نوجوان و جوان، آموزشِ خودآزماییِ ماهانه بخشی از ویزیت باشد؛ همین آموزش، تشخیصِ زودهنگامِ عودِ بیماری در حینِ فالوآپ و کشفِ تومورِ احتمالیِ بیضهٔ مقابل را ممکن میسازد.
پرچمهای قرمز بالینی
دردِ حادِ اسکروتوم همراه با کاهش یا نبودِ رفلکسِ کِرماستر، در هر سنی بهویژه نوجوانی و جوانی: تورشنِ بیضه تا ردِ قطعی. اکسپلوریشنِ فوری بر تأخیر برایِ تصویربرداری ارجح است و شانسِ نجاتِ بیضه با گذشتِ زمان از شروعِ درد کم میشود.
تودهٔ سفتِ اینتراتستیکولارِ بدونِ درد در مردِ زیرِ چهل سال: بدخیمی تا ردِ قطعی با سونوگرافی و مارکرهایِ تومورال.
اسکروتومِ حادِ همراه با علائمِ سیستمیک (تب، لکوسیتوز، تاکیکاردی): افتراقِ آبسهٔ اسکروتومی یا گانگرنِ فورنیه از عفونتِ ساده لازم است؛ تأخیر میتواند به سپسیس بینجامد.
رشدِ سریعِ تودهٔ بیضه در عرضِ چند هفته یا مارکرهایِ تومورالِ بالا: ارجاعِ فوریِ آنکولوژی؛ تأخیر در ارجاع، پروگنوز را بدتر میکند.
گاینکوماستیِ تازه یا حساس همراه با تودهٔ بیضه: مشکوک به تومورِ غیرسمینوماتوزِ ترشحکنندهٔ hCG.
۰۳ نکاتِ کلیدیِ بالینی و شواهدِ خودآزماییِ بیضه
۰۱گایدلاینِ EAU برایِ سرطانِ بیضه، سونوگرافیِ اسکروتومِ دوطرفه را تصویربرداریِ خطِ اول برایِ هر تودهٔ لمسیِ بیضه توصیه میکند.
۰۲طبقِ گایدلاینِ EAU و AUA، بیوپسی یا هرگونه دستکاریِ ترانساسکروتال در تودهٔ مشکوک به بدخیمی کنترااندیکه است؛ مسیرِ استانداردِ جراحی، اورکیکتومیِ رادیکالِ اینگوینال است.
۰۳پیکِ بروزِ تومورهایِ ژرمسلِ بیضه بینِ پانزده تا چهلسالگی است؛ همین بازه، هدفِ اصلیِ آموزشِ خودآزمایی را تشکیل میدهد.
۰۴کریپتورکیدیسمِ اصلاحنشده یا اصلاحشده در سنِ بالاتر، ریسکِ تومورِ ژرمسل را در همان بیضه و بیضهٔ مقابل بالا میبرد؛ گایدلاینها در این بیماران خودآزماییِ منظم و فالوآپِ نزدیکتر را توصیه میکنند.
۰۵تورشنِ بیضه یک اورژانسِ تشخیصی-بالینی است؛ گایدلاینهایِ اورولوژی، اکسپلوریشنِ جراحی را بر اساسِ شکِ بالینی و بدونِ انتظار برایِ تأییدِ تصویربرداری در تظاهرِ کلاسیک توصیه میکنند.
