مسیر فعال: هر دوزمان مطالعه: ۱۱ دقیقهبازبینی: متخصص اورولوژیبهروزرسانی: ۱۴۰۴/۰۴
در یک نگاه
در بیاختیاری سرریزی، مثانه پر میماند و خودش را خالی نمیکند؛ ادرار کمکم و قطرهقطره از آن لبریز میشود.
شایعترین علتِ آن در مردان، بزرگشدنِ خوشخیمِ پروستات و بستهشدنِ مسیرِ خروجِ ادرار است.
نشانهٔ اصلی، چکهکردنِ مداوم یا مکررِ ادرار بدونِ احساسِ فوریت برایِ دستشوییرفتن است.
اگر درمان نشود، فشارِ ادرار به کلیهها برمیگردد و کارکردِ کلیه آسیب میبیند.
تشخیص با یک سونوگرافیِ ساده ممکن است و درمانِ علتِ اصلی، در بیشترِ موارد، مشکل را برطرف میکند.
۰۱ علائم بیاختیاری سرریزی ادرار چیست؟
۰۱ادرار مدام یا هر از گاهی چکه میکند، حتی درست بعد از دستشوییرفتن.
۰۲فشارِ جریانِ ادرار ضعیف شده و تخلیه طول میکشد.
۰۳بعد از ادرار کردن، حسِ خالینشدنِ کاملِ مثانه باقی میماند.
۰۴دفعاتِ ادرار زیاد شده ولی هر بار حجمِ کمی خارج میشود، بهخصوص شبها.
۰۵برایِ شروعِ ادرار باید فشار بیاورید یا زور بزنید.
۰۶گاهی حسِ پُریِ مثانه آنقدر کم میشود که فرد اصلاً متوجهِ نیازِ به دستشویی نمیشود.
۰۷عفونتهایِ ادراری بدونِ دلیلِ مشخص، پشتِ سرِ هم تکرار میشوند.
۰۸زیرِ ناف، احساسِ سنگینی یا پُریِ مبهم وجود دارد، حتی وقتی دردِ شدیدی حس نمیکنید.
۰۲ چرا بیاختیاری سرریزی ادرار ایجاد میشود؟
۰۱بزرگشدنِ خوشخیمِ پروستات، مسیرِ خروجِ ادرار را تنگ میکند.
۰۲عفونتِ قدیمی، جراحی یا سابقهٔ سوندگذاری میتواند مجرایِ ادرار را تنگ کند.
۰۳دیابتِ کنترلنشدهٔ طولانیمدت، عصبهایِ مثانه را آسیب میزند.
۰۴آسیبِ نخاعی یا بیماریهایِ عصبی مثلِ اماس و پارکینسون، پیامرسانی به مثانه را مختل میکند.
۰۵افتادگیِ شدیدِ رحم یا مثانه در زنان، مسیرِ خروجِ ادرار را میبندد.
۰۶داروهایِ سرماخوردگی، آنتیهیستامین یا برخی داروهایِ ضدافسردگی، خالیشدنِ مثانه را سخت میکنند.
۰۷یبوستِ شدید، با فشار آوردن به مثانه، خروجِ ادرار را مختل میکند.
۰۸بعد از جراحیِ لگن یا بیحسیِ نخاعی، مثانه ممکن است موقتاً تنبل شود و درست کار نکند.
۰۹مصرفِ الکل یا داروهایِ آرامبخش، حسِ پُریِ مثانه را کم میکند و فرد متوجهِ نیازِ به دستشویی نمیشود.
نشانههای خطر — فوری به پزشک مراجعه کنید
اگر اصلاً نتوانید ادرار کنید و زیرِ شکمتان بهشدت دردناک و متورم شده، همان لحظه با اورژانس تماس بگیرید.
تبِ بالا همراه با لرز و دردِ پهلو، نشانهٔ احتمالیِ عفونتِ کلیه است؛ همان روز به اورژانس مراجعه کنید.
اگر گیج شدید، پاهایتان ورم کرد یا حجمِ کلیِ ادرارِ روزانهتان بهشدت کم شد، ممکن است کلیههایتان درگیر شده باشند؛ سریع به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
اگر ادرارتان خونی شد یا لخته دفع کردید، همان روز به پزشک مراجعه کنید.
اگر ناگهان حسِ پاها یا کنترلِ مدفوع را هم از دست دادید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید؛ این حالت میتواند نشانهٔ آسیبِ نخاعی باشد.
۰۳ بیاختیاری سرریزی ادرار چطور درمان میشود؟
۰۱اگر ادرار اصلاً خارج نشود، پزشک با سوند مثانه را فوراً خالی میکند.
۰۲برایِ بازکردنِ مسیرِ خروجِ ادرار در بزرگیِ پروستات، پزشک قرصِ شلکنندهٔ عضلاتِ اطرافِ پروستات تجویز میکند.
۰۳اگر دارو کافی نباشد، با یک جراحیِ کوچک بافتِ اضافهٔ پروستات برداشته یا کمحجم میشود.
۰۴اگر مجرا تنگ باشد، با گشادکردن یا جراحیِ اصلاحی، تنگی برطرف میشود.
۰۵در مثانههایِ عصبی که خودبهخود خالی نمیشوند، فرد یاد میگیرد خودش چند بار در روز سوند بگذارد.
۰۶اگر دارویی باعثِ بستهماندنِ ادرار شده، پزشک آن را قطع یا تعویض میکند.
۰۷با درمانِ یبوست و کنترلِ قندخون در دیابت، عملکردِ مثانه معمولاً بهتر میشود.
۰۸در افتادگیِ شدیدِ رحم یا مثانه، حلقهٔ داخلواژینال یا جراحیِ ترمیمی مسیرِ خروجِ ادرار را باز میکند.
۰۴ چطور از بیاختیاری سرریزی ادرار پیشگیری کنیم؟
۰۱در مردانِ بالایِ پنجاه سال، ضعیفشدنِ جریانِ ادرار را جدی بگیرید و زود ویزیت شوید.
۰۲قندخون را در محدودهٔ طبیعی نگه دارید تا عصبهایِ مثانه سالم بمانند.
۰۳بدونِ تجویزِ پزشک، داروهایِ سرماخوردگی و آنتیهیستامین را مدام مصرف نکنید، مخصوصاً اگر سابقهٔ بزرگیِ پروستات دارید.
۰۴با تغذیهٔ درست و آبِ کافی، یبوست را درمان کنید تا فشارِ اضافه به مثانه نیاید.
۰۵ادرار را برایِ مدتِ طولانی در خودتان نگه ندارید.
۰۶اگر جریانِ ادرارتان ضعیف شده یا حسِ خالینشدنِ مثانه دارید، همان اول به پزشک مراجعه کنید، نه وقتی که کاملاً بسته شد.
۰۷بعد از هر جراحیِ لگن یا زایمانِ سخت، اگر ادرار کردن برایتان سخت شد، موضوع را با پزشکتان در میان بگذارید.
۰۶ پرسشهای پرتکرار
بیاختیاری سرریزی با بیاختیاریِ استرسی چه فرقی دارد؟
در بیاختیاریِ استرسی، با سرفه یا خنده کمی ادرار نشت میکند، چون کفِ لگن یا مثانه ضعیف شده. در نوعِ سرریزی، مثانه پر میماند و بهخاطرِ بستهبودنِ مسیرِ خروج یا ضعفِ انقباضِ مثانه، ادرار قطرهقطره لبریز میشود.
این بیماری فقط در مردانِ مسن دیده میشود؟
شایعترین علتِ آن، یعنی بزرگیِ پروستات، مخصوصِ مردان است، اما دیابت، آسیبِ نخاعی و افتادگیِ شدیدِ رحم یا مثانه میتوانند در زنان و افرادِ جوانتر هم همین مشکل را ایجاد کنند.
اگر بیاختیاری سرریزی درمان نشود چه میشود؟
فشارِ ادرارِ جمعشده به کلیهها برمیگردد و کارکردِ آنها را کمکم پایین میآورد. عفونتهایِ ادراریِ مکرر و در مواردِ پیشرفته، نارساییِ کلیه هم ممکن است پیش بیاید.
سوندِ دائمی تنها راهِ درمان است؟
نه. سوند معمولاً فقط برایِ رفعِ فوریِ انسداد استفاده میشود. بعد از آن، پزشک علتِ اصلی را درمان میکند، مثلاً بزرگیِ پروستات یا تنگیِ مجرا، تا مثانه دوباره خودش کار کند.
کِی باید به پزشک مراجعه کنم؟
همین که ضعفِ جریانِ ادرار، نشتِ مداوم یا حسِ خالینشدنِ مثانه را حس کردید، حتی بدونِ درد، به اورولوژیست مراجعه کنید. تأخیر، آسیبِ بیشتری به مثانه و کلیه میزند.
با رژیمِ غذایی خوب میشود؟
تغذیه بهتنهایی آن را درمان نمیکند، اما کنترلِ یبوست و قندخون واقعاً به بهترشدنِ کارکردِ مثانه کمک میکند. علتِ اصلی را باید پزشک درمان کند.
خلاصهٔ بالینی
بیاختیاری سرریزی، نشتِ غیرارادیِ ادرار بهدنبالِ رتانسیونِ مزمن و اتساعِ بیشازحدِ مثانه است؛ در مردان شایعترین علتِ آن انسدادِ خروجیِ مثانه ناشی از بزرگیِ خوشخیمِ پروستات (BPH) است و در سایرِ موارد، دیترسورِ آندراکتیو بهدنبالِ نوروپاتیِ دیابتی، آسیبِ نخاعی یا سایرِ علل نوروژنیک مسئول است. برخلافِ بیاختیاریِ فوریتی و استرسی، در نوعِ سرریزی دیترسور یا خروجیِ مثانه دچارِ اختلال است و PVR بهطورِ مشخص بالا میرود. فشارِ داخلمثانهایِ بالا و حجمِ باقیماندهٔ زیاد میتوانند به رفلاکسِ وزیکویورترال، هیدرونفروزِ دوطرفه و آسیبِ حاد یا مزمنِ کلیه منجر شوند.
۰۱ تشخیص و ارزیابیِ بیاختیاری سرریزی ادرار
۰۱اندازهگیریِ باقیماندهٔ ادراری پس از دفع (PVR) با سونوگرافیِ مثانه یا بلادر اسکن، کلیدیترین اقدامِ تشخیصی در این بیماری است.
۰۲یوروفلومتری، الگو و قدرتِ جریانِ ادراری را ارزیابی میکند.
۰۳در مردانِ بالایِ ۵۰ سال، DRE انجام میشود و برایِ افتراقِ BPH از بدخیمیِ پروستات، PSA در صورتِ اندیکاسیون چک میشود.
۰۴کراتینین و BUN سرم عملکردِ کلیه را نشان میدهند و سونوگرافیِ کلیهها اتساعِ پلویس و کالیسها را برایِ ردِ هیدرونفروزِ دوطرفه بررسی میکند.
۰۵آنالیز و کشتِ ادرار عفونتِ همزمان را رد میکند؛ در زنان، معاینهٔ لگن سیستوسل یا افتادگیِ ارگانهایِ لگنی را ارزیابی میکند.
۰۶در مواردِ مشکوک به مثانهٔ نوروژنیک یا پیش از تصمیمِ جراحی، مطالعاتِ یورودینامیک (UDS) الگویِ دیترسورِ آندراکتیو را از انسدادِ خروجی افتراق میدهد.
۰۷نکتهٔ افتراقیِ کلیدی: در این رتانسیون، مثانه پر و قابلِلمس است و بیمار دردی بهصورتِ فشارِ مبهمِ سوپراپوبیک حس میکند، نه دردِ کولیکیِ حالب؛ این حالت را با آنوریِ واقعی که در آن مثانه خالی است اشتباه نگیرید.
۰۸اگر PSA یا DRE مشکوک باشد یا اگر علتِ نوروژنیک بدونِ توجیهِ روشن مطرح باشد، بهترتیب بیوپسیِ پروستات یا MRI ستونِ فقرات درخواست کنید.
۰۲ درمان و مدیریتِ بیاختیاری سرریزی ادرار طبقِ گایدلاین
۰۱در رتانسیونِ حادِ ادراری یا PVR بسیار بالا، مثانه فوراً با کاتترِ فولی دکامپرس میشود؛ اگر کاتتریسمِ اورترال ممکن نباشد، سوندِ سوپراپوبیک جایگزین میشود.
۰۲دکامپرسیونِ کاملِ مثانه در اغلبِ بیماران بیخطر است؛ پس از آن دیورزِ پسازانسداد ممکن است رخ دهد، پس بروندهِ ادراری، وزن و الکترولیتهایِ سرم باید پایش و در صورتِ نیاز جایگزین شوند.
۰۳در BPH، آلفابلاکر (مثلِ تامسولوسین) خطِ اولِ درمان است؛ در پروستاتِ بزرگ مهارکنندهٔ ۵-آلفا-ردوکتاز اضافه میشود و در مواردِ مقاوم، رزکسیونِ ترانسیورترالِ پروستات (TURP) یا HoLEP بسته به حجمِ پروستات انجام میشود.
۰۴در تنگیِ مجرا، مواردِ ساده با دیلاتاسیون یا یورتروتومیِ داخلی (DVIU) درمان میشوند و تنگیِ راجعه یا طولانی نیازِ به یورتروپلاستی دارد.
۰۵در مثانهٔ نوروژنیک با دیترسورِ آندراکتیو، آموزشِ CIC خطِ اصلیِ درمان است؛ اگر همزمان بیشفعالیِ دیترسور هم مطرح باشد (DHIC)، آنتیکولینرژیک یا آگونیستِ بتا-۳ با احتیاط اضافه میشود.
۰۶در سیستوسل یا افتادگیِ شدید در زنان، پساری یا ترمیمِ جراحیِ کفِ لگن راهِ درمان است.
۰۷با هماهنگیِ پزشکِ تجویزکننده، داروهایِ مسببِ رتانسیون مانندِ آنتیکولینرژیک، ضداحتقان و اوپیوئید قطع یا تعدیل میشوند.
۰۸اگر با وجودِ دکامپرسیونِ کاملِ مثانه، هیدرونفروز یا اختلالِ عملکردِ کلیه ادامه یابد، نفروستومی یا استنتِ حالبی برایِ تخلیهٔ مستقیمِ کلیه در نظر گرفته میشود.
۰۹فالوآپ با اندازهگیریِ PVR و سونوگرافیِ کلیه، بهبودِ عملکردِ مثانه و کلیه را پیگیری میکند.
پرچمهای قرمز بالینی
رتانسیونِ حادِ ادراری با دردِ شدیدِ سوپراپوبیک، نیازمندِ دکامپرسیونِ فوری است.
کراتینینِ روبهافزایش پس از انسدادِ مزمن، نشانهٔ آسیبِ حادِ کلیه (AKI) است.
هیدرونفروزِ دوطرفه در سونوگرافی، نشانِ عوارضِ کلیویِ رتانسیونِ طولانیمدت است.
تبِ بالا و علائمِ سیستمیک همراه با رتانسیون، به اوروسپسیس مشکوک میکند.
بروندهِ ادراریِ بالا بعد از دکامپرسیون (دیورزِ پسازانسداد) ریسکِ افتِ حجم و اختلالِ الکترولیت را بالا میبرد.
هماچوریِ همراه با لخته، احتمالِ کلاتریتنشن را مطرح میکند.
۰۳ نکاتِ کلیدیِ بالینی و شواهد
۰۱طبقِ گایدلاینِ AUA، PVRِ بالا همراه با علائمِ ابستراکتیو اندیکاسیونِ شروعِ درمان یا ارزیابیِ بیشتر است، نه صرفاً یک عددِ مطلق.
۰۲آلفابلاکر پیش از TWOC در رتانسیونِ حادِ ادراری، طبقِ شواهد، ریسکِ عودِ رتانسیون را کم میکند.
۰۳طبقِ گایدلاینِ EAU، HoLEP در پروستاتهایِ خیلی بزرگ نتایجِ بلندمدتی همترازِ یا بهتر از پروستاتکتومیِ باز دارد و خونریزیِ کمتری هم بههمراه میآورد.
۰۴سوندگذاریِ متناوبِ تمیز نسبت به کاتترِ دائمی ریسکِ عفونتِ ادراری کمتری دارد، به همین دلیل برایِ مثانهٔ نوروژنیک ترجیح داده میشود.
۰۵اگر دکامپرسیون زودهنگام انجام شود، پروگنوزِ عملکردِ کلیه معمولاً خوب است؛ تأخیرِ طولانی ریسکِ آسیبِ دائمیِ کلیه را بالا میبرد.
