مسیر فعال: هر دوزمان مطالعه: ۱۳ دقیقهبازبینی: متخصص اورولوژیبهروزرسانی: ۱۴۰۴/۰۴
در یک نگاه
سیستیت حاد یعنی عفونتی که فقط مثانه را گرفته، بدون رسیدن به کلیه؛ شایعترین نشانهاش سوزش و تکرر ادرار است.
چون مجرای ادرار در زنان کوتاهتر و به مقعد نزدیکتر است، این عفونت بهمراتب بیشتر از مردان سراغشان میآید.
درمان آن کوتاه است؛ در بیشتر خانمها چند روز آنتیبیوتیک خوراکی کافی است و علائم از همان روزهای اول کم میشود.
تب، لرز یا درد پهلو یعنی احتمالاً عفونت به کلیه رسیده و دیگر سیستیت ساده نیست؛ همان روز باید پزشک را ببینید.
نوشیدن آب کافی، خالیکردن بهموقع مثانه و ادرار کردن بعد از رابطهٔ جنسی، خطر بازگشت آن را در بیشتر زنان پایین میآورد.
۰۱ علائم سیستیت حاد در زنان چیست؟
۰۱سوزش و درد موقع ادرار کردن، معمولاً اولین و آزاردهندهترین چیزی است که حس میکنید.
۰۲دفعات دستشویی رفتنتان زیاد میشود، طوریکه حتی چند دقیقه بعد از رفتن قبلی دوباره احساس نیاز میکنید و فقط چند قطره ادرار میآید.
۰۳یک نیاز ناگهانی و شدید به ادرار کردن سراغتان میآید که مهار کردنش سخت است و لحظهای معطلی نمیگذارد.
۰۴در پایین شکم، درست پشت استخوان لگن، یک درد مبهم یا احساس فشار و سنگینی دارید.
۰۵ادرار ممکن است کدر و بدبو باشد یا رگههای کمرنگ خون در آن دیده شود.
۰۶بعد از دستشویی رفتن هم حس میکنید مثانهتان کامل خالی نشده.
۰۷در سیستیت سادهٔ مثانه، تب، لرز و درد پهلو دیده نمیشود؛ اگر اینها اضافه شود، احتمالاً عفونت از مثانه بالاتر رفته و کلیه را درگیر کرده.
۰۲ چرا سیستیت حاد در زنان ایجاد میشود؟
۰۱شایعترین علت آن رسیدن باکتری روده -بهویژه اشریشیا کلی- از پوست اطراف مقعد به مجرای ادرار و از آنجا به مثانه است.
۰۲مجرای ادرار در زنان کوتاه و به مقعد نزدیک است؛ همین فاصلهٔ کوتاه، رسیدن باکتری به مثانه را آسان میکند.
۰۳رابطهٔ جنسی باکتریهای اطراف را بهسمت مجرای ادرار میراند؛ برای همین در روزهای بعد از آن، خطر سیستیت بیشتر میشود.
۰۴استفاده از اسپرمکش یا دیافراگم برای پیشگیری از بارداری، فلور طبیعی واژن را بههم میزند و زمینهٔ عفونت را فراهم میکند.
۰۵نگهداشتن طولانی ادرار یا خالی نکردن کامل مثانه، به باکتری فرصت بیشتری برای رشد میدهد.
۰۶بعد از یائسگی، افت استروژن فلور محافظ واژن را تغییر میدهد و مثانه را در برابر باکتری آسیبپذیرتر میکند.
۰۷دیابت کنترلنشده، بارداری و هر عاملی که تخلیهٔ کامل مثانه را مختل کند، خطر ابتلا را بیشتر میکند.
نشانههای خطر — فوری به پزشک مراجعه کنید
تب بالای ۳۸ درجه همراه با لرز یعنی احتمالاً عفونت از مثانه گذشته و به کلیه رسیده؛ همان روز پزشک را ببینید.
درد یکطرفهٔ پهلو یا کمر همراه با علائم ادراری هم همین احتمال را مطرح میکند؛ این را هم همان روز با پزشک در میان بگذارید.
تهوع و استفراغ شدید، آنقدر که حتی نمیتوانید قرص را پایین نگه دارید، نیاز به بررسی فوری دارد.
دیدن خون واضح یا لخته در ادرار را نادیده نگیرید، حتی اگر علائم دیگرتان خفیف باشد.
اگر باردار هستید، حتی سوزش سادهٔ ادرار را هم همان روز با پزشک در میان بگذارید.
اگر دو تا سه روز از شروع آنتیبیوتیک گذشته و علائم بهتر نشده یا بدتر شده، دوباره به پزشک مراجعه کنید.
اگر ادرار کردن بهشدت سخت یا تقریباً غیرممکن شده و پایین شکمتان متورم و دردناک است، با اورژانس تماس بگیرید.
۰۳ سیستیت حاد در زنان چطور درمان میشود؟
۰۱در سیستیت سادهٔ زنان، پزشک معمولاً یک دورهٔ چندروزهٔ آنتیبیوتیک خوراکی تجویز میکند و همین برای بیشتر خانمها کاملاً کافی است.
۰۲علائم معمولاً از روز دوم یا سوم مصرف دارو رو به بهبود میرود؛ با اینحال دورهٔ دارو را کامل مصرف کنید، حتی اگر زودتر حالتان بهتر شد.
۰۳مسکنهای سادهٔ بدوننسخه میتوانند سوزش و درد پایین شکم را در روزهای اول کم کنند.
۰۴نوشیدن آب فراوان به شستهشدن باکتری از مجرا و مثانه کمک میکند، هرچند بهتنهایی جای آنتیبیوتیک را نمیگیرد.
۰۵دارویی را که برای عفونت قبلیتان یا برای فرد دیگری تجویز شده، خودسرانه مصرف نکنید؛ نوع باکتری و داروی مناسب میتواند هر بار فرق کند.
۰۶اگر تا دو سه روز بهتر نشدید یا باردار هستید، پزشک ممکن است کشت ادرار بگیرد یا نوع دارو را عوض کند.
۰۴ چطور از سیستیت حاد در زنان پیشگیری کنیم؟
۰۱در طول روز آب کافی بنوشید، نه فقط وقتی تشنهتان میشود.
۰۲ادرار را نگه ندارید و هر بار مثانه را کامل خالی کنید.
۰۳کمی بعد از رابطهٔ جنسی ادرار کنید تا باکتریهای راهیافته به مجرا دفع شوند.
۰۴بعد از دستشویی رفتن، ناحیهٔ تناسلی را از جلو به عقب تمیز کنید، نه برعکس.
۰۵از اسپری بهداشتی، شستوشوی واژینال و صابونهای معطر در آن ناحیه پرهیز کنید.
۰۶اگر از اسپرمکش یا دیافراگم استفاده میکنید و سیستیتتان تکرار میشود، دربارهٔ روش دیگری برای پیشگیری از بارداری با پزشک مشورت کنید.
۰۷در سن یائسگی، دربارهٔ کرم یا شیاف واژینال استروژن برای تقویت فلور طبیعی واژن با پزشک صحبت کنید.
۰۶ پرسشهای پرتکرار
سیستیت حاد چیست و چه فرقی با عفونت کلیه دارد؟
سیستیت حاد یعنی عفونتی که فقط مثانه را گرفتار میکند و باعث سوزش و تکرر ادرار میشود. وقتی همین باکتری از مثانه بالاتر برود و کلیه را هم درگیر کند، تب، لرز و درد پهلو هم به آن اضافه میشود و وضعیت جدیتر خواهد بود.
سیستیت حاد چند روز طول میکشد و کِی خوب میشوم؟
با آنتیبیوتیک مناسب، بیشتر خانمها از روز دوم یا سوم احساس بهتری پیدا میکنند و ظرف چند روز درمانشان تمام میشود. حتی اگر زودتر حالتان خوب شد، بازهم دورهٔ دارو را تا انتها ادامه بدهید.
آیا سیستیت حاد بدون آنتیبیوتیک هم خوب میشود؟
بعضی موارد بسیار خفیف در زنان جوان و سالم گاهی خودبهخود بهتر میشوند، اما چون احتمال رسیدن عفونت به کلیه هم هست، بهتر است هر سیستیتی را با پزشک در میان بگذارید و خودسرانه منتظر نمانید.
چرا زنان بیشتر از مردان به سیستیت مبتلا میشوند؟
مجرای ادرار در زنان کوتاهتر و به مقعد نزدیکتر است؛ همین فاصلهٔ کوتاه، رسیدن باکتری روده به مثانه را آسانتر میکند.
آیا سیستیت حاد در دوران بارداری خطرناک است؟
بله، در بارداری احتمال رسیدن عفونت به کلیه بیشتر است و اگر درمان نشود، میتواند خطر زایمان زودرس را بالا ببرد؛ پس هر نشانهای را همان روز با پزشک در میان بگذارید.
چند بار سیستیت در سال طبیعی است و از کِی باید نگران عود آن شد؟
یک یا دو بار سیستیت در سال برای بیشتر زنان طبیعی است. اگر دو بار در شش ماه یا سه بار در یک سال به آن مبتلا شوید، آن را عفونت ادراری مکرر مینامند که بررسی بیشتری نیاز دارد.
خلاصهٔ بالینی
سیستیت حاد غیرپیچیده در زنان شایعترین فرم عفونت دستگاه ادراری تحتانی است و در اغلب موارد از صعود اشریشیا کلی از فلور روده به مجرا و مثانه ناشی میشود. در زن غیرباردار و بدون بیماری زمینهای اورولوژیک، حضور دیزوری، تکرر و اورژانسی ادرار بدون علائم سیستمیک برای تشخیص بالینی کافی است و نیازی به کشت روتین نیست. درمان تجربی کوتاهمدت با آنتیبیوتیک خط اول در اکثر قریببهاتفاق بیماران پاسخ کامل میدهد و افتراق بهموقع از پیلونفریت، هم مسیر درمان و هم پروگنوز را تعیین میکند.
۰۱ تشخیص و ارزیابی سیستیت حاد در زنان
۰۱شرححال هدفمند بگیرید: شروع و شدت دیزوری، تکرر و اورژانسی ادرار، درد سوپراپوبیک و وجود یا نبود تب، لرز و درد فلانک؛ نبود این سه یافته، سیستیت ساده را از پیلونفریت افتراق میدهد.
۰۲پیش از تجویز درمان، عوامل پیچیدهکننده را رد کنید: بارداری، جنس مذکر، بیماری زمینهای اورولوژیک مثل سنگ یا انسداد، سابقهٔ کاتتر، نقص ایمنی و دیابت کنترلنشده؛ وجود هر کدام یعنی دیگر سیستیت ساده مطرح نیست.
۰۳در بیمار علامتدار با شرححال معمول، تشخیص بالینی بدون آنالیز یا کشت ادرار در بیشتر گایدلاینها پذیرفتنی است؛ نوار ادرار مثبت برای نیتریت یا لکوسیتاستراز تشخیص را بیشتر تأیید میکند و نبود پیوری در بیمار علامتدار آن را زیر سؤال میبرد.
۰۴کشت ادرار و آنتیبیوگرام را فقط در این موارد درخواست دهید: علائم غیرمعمول یا نامشخص، شکست درمان اولیه، عود زودرس ظرف چند هفته یا شک به عفونت پیچیده.
۰۵معاینهٔ فیزیکی را به حساسیت سوپراپوبیک و رد حساسیت زاویهٔ دندهای-مهرهای محدود کنید؛ حساسیت این زاویه بهنفع درگیری کلیه است، نه سیستیت ساده.
۰۶در تشخیص افتراقی، اگر ترشح واژینال یا تحریک همراه است به واژینیت یا اورتریت فکر کنید و در علائم مزمن با کشت مکرراً منفی، سراغ سیستیت بینابینی (سندرم درد مثانه) بروید.
۰۷تصویربرداری در اولین اپیزود سیستیت ساده لازم نیست؛ فقط در عدم پاسخ به درمان، عود سریع یا شک به سنگ و انسداد سراغ سونوگرافی بروید.
۰۲ درمان و مدیریت سیستیت حاد در زنان طبق گایدلاین
۰۱بعد از رد عوامل پیچیدهکننده، درمان تجربی کوتاهمدت را بدون نیاز به کشت ادرار شروع کنید؛ انتخاب داروی خط اول باید بر پایهٔ الگوی مقاومت آنتیبیوتیکی محلی باشد، نه صرفاً توصیهٔ کلی گایدلاین.
۰۲فسفومایسین بهصورت تکدوز، یکی از گزینههای خط اول در بیشتر گایدلاینهاست. نیتروفورانتوئین و -در مناطق با مقاومت پایین- کوتریموکسازول (تریمتوپریم-سولفامتوکسازول)، هرکدام در یک دورهٔ کوتاه چندروزه، گزینههای دیگر خط اولاند.
۰۳فلوروکینولونها و بتالاکتامهای وسیعالطیف را برای خط اول سیستیت ساده کنار بگذارید؛ فقط وقتی گزینهٔ دیگری مناسب نباشد به آنها روی بیاورید، چون آسیب جانبی و ریسک مقاومت بیشتری دارند.
۰۴بیمار را مطلع کنید که بهبود بالینی معمولاً طی ۴۸ تا ۷۲ ساعت رخ میدهد؛ اگر طی همین بازه پاسخی نبود، در تشخیص و انتخاب دارو تجدیدنظر کنید و کشت ادرار درخواست دهید.
۰۵در صورت نیاز، مسکن ادراری کوتاهمدت مثل فنازوپیریدین را فقط برای دو تا سه روز اول -تا شروع اثر آنتیبیوتیک- بهکار ببرید.
۰۶باکتریوری بدونعلامت را در زن غیرباردار درمان نکنید؛ استثنا فقط بارداری و پیش از اقدامات تهاجمی اورولوژیک است.
۰۷اگر علائم پیشرفت کرد و تب، لرز یا درد فلانک اضافه شد، تشخیص را به پیلونفریت تغییر دهید و مسیر درمانی متناسب با آن -کشت ادرار و پوشش آنتیبیوتیکی گستردهتر- را در پیش بگیرید.
۰۸در اولین اپیزود بدون علائم غیرمعمول، نیازی به فالوآپ روتین یا کشت ادرار کنترلی بعد از درمان نیست؛ فقط با تداوم یا عود علائم، بیمار را دوباره ارزیابی کنید.
پرچمهای قرمز بالینی
علائم سیستمیک همراه -تب، لرز، تاکیکاردی یا افت فشار خون- مطرحکنندهٔ گذار به پیلونفریت یا سپسیس است؛ ارزیابی و درمان را فوری تشدید کنید.
عدم پاسخ بالینی طی ۴۸ تا ۷۲ ساعت پس از شروع آنتیبیوتیک تجربی؛ کشت ادرار بگیرید و به مقاومت دارویی، آبسه یا انسداد شک کنید.
هر علامت ادراری یا باکتریوری بدونعلامت در بارداری را نادیده نگیرید؛ ریسک پیشرفت به پیلونفریت و زایمان زودرس بالاست، پس درمان و پیگیری را فوری انجام دهید.
هماچوری ماکروسکوپیک پایدار پس از پایان درمان؛ برای رد سنگ یا بدخیمی مثانه بررسی بیشتر لازم است.
عود ظرف دو تا چهار هفته پس از تکمیل درمان؛ به شکست درمان یا سویهٔ مقاوم شک کنید و کشت ادرار با آنتیبیوگرام درخواست دهید.
۰۳ نکات کلیدی بالینی و شواهد درمان کوتاهمدت سیستیت
۰۱کارآزماییهای بالینی نشان دادهاند درمان کوتاهمدت -از تکدوز تا چند روز، بسته به دارو- در سیستیت سادهٔ زنان غیرباردار بهاندازهٔ دورههای طولانیتر مؤثر است و آسیب جانبی کمتری به فلور طبیعی روده و واژن میزند.
۰۲گایدلاینهای معتبر، کشت ادرار روتین را در سیستیت سادهٔ زنان غیرباردار توصیه نمیکنند؛ تشخیص بالینی برای شروع درمان کافی است.
۰۳درمان باکتریوری بدونعلامت در زنان غیرباردار فایدهای در پیامد بالینی نشان نداده و فقط مصرف غیرضروری آنتیبیوتیک و مقاومت دارویی را دامن میزند.
۰۴فسفومایسین و نیتروفورانتوئین در ادرار به غلظت بسیار بالایی میرسند؛ به همین دلیل حتی در برابر سویههایی با حساسیت نهچندان بالا در آنتیبیوگرام، اغلب اثربخشی بالینی خود را حفظ میکنند.
۰۵کنارگذاشتن فلوروکینولون از خط اول سیستیت ساده، هم عوارض جدی دارویی و هم گسترش مقاومت آنتیبیوتیکی در جامعه را کاهش میدهد.
