مسیر فعال: هر دوزمان مطالعه: ۱۰ دقیقهبازبینی: متخصص اورولوژیبهروزرسانی: ۱۴۰۴/۰۴
در یک نگاه
عفونت ادراری در بارداری بسیار شایع است و در خیلی از خانمها اصلاً علامتی ندارد.
عفونت درماننشده، حتی وقتی بیعلامت است، میتواند به کلیه برسد و باعث زایمان زودرس شود.
به همین دلیل در اولین ویزیت بارداری، از همه خانمها کشت ادرار گرفته میشود، نه فقط کسانی که علامت دارند.
اکثر آنتیبیوتیکهای بیخطر بارداری، عفونت را با یک دوره کوتاه کاملاً از بین میبرند.
بعد از پایان درمان، پزشک با یک کشت ادرار کنترل مطمئن میشود عفونت کاملاً پاک شده است.
۰۱ علائم عفونت ادراری در بارداری چیست؟
۰۱سوزش یا درد هنگام ادرار کردن، مخصوصاً در میانه یا پایان آن.
۰۲نیاز مکرر به دستشویی، هر چند دقیقه یکبار، حتی وقتی مثانه تقریباً خالی است.
۰۳درد یا احساس فشار در پایین شکم، درست بالای استخوان شرمگاهی.
۰۴احساس اینکه مثانه کاملاً خالی نشده، درست بعد از بیرون آمدن از دستشویی.
۰۵بوی تند ادرار یا کدر شدن رنگ آن، گاهی همراه با کمی خون.
۰۶در بسیاری از خانمهای باردار هیچکدام از این نشانهها دیده نمیشود و عفونت فقط با کشت ادرار کشف میشود.
۰۲ چرا در بارداری عفونت ادراری بیشتر میشود؟
۰۱در بارداری، هورمون پروژسترون عضله حالب را شل میکند و ادرار کندتر از کلیه به مثانه میرسد.
۰۲با بزرگ شدن رحم، فشار روی حالبها، بهخصوص حالب راست، بیشتر میشود و مسیر عبور ادرار تنگتر میشود.
۰۳قند و برخی مواد دیگر در ادرار دوران بارداری بیشتر میشود و محیط را برای رشد باکتری مناسبتر میکند.
۰۴در زنان، فاصله مجرای ادرار تا مقعد کوتاه است و باکتری روده راحتتر به مثانه میرسد؛ این زمینه در بارداری هم برقرار میماند.
۰۵سابقه عفونت ادراری پیش از بارداری یا دیابت، از جمله دیابت بارداری، احتمال تکرار عفونت را بالا میبرد.
نشانههای خطر — فوری به پزشک مراجعه کنید
تب یا لرز ناگهانی همراه با درد پهلو یا کمر؛ ممکن است عفونت به کلیه رسیده باشد و باید همان روز به پزشک مراجعه کنید.
تهوع و استفراغ شدیدی که نمیگذارد چیزی بخورید یا بنوشید.
شروع انقباضهای منظم رحمی یا احساس فشار رو به پایین، پیش از موعد زایمان.
دیدن خون واضح در ادرار یا کم شدن چشمگیر حجم ادرار.
احساس بیماری عمومی شدید، ضعف زیاد یا گیجی؛ در این حالت با اورژانس تماس بگیرید.
۰۳ عفونت ادراری در بارداری چطور درمان میشود؟
۰۱پزشک بر اساس نتیجه کشت ادرار، آنتیبیوتیکی را انتخاب میکند که برای جنین بیخطر باشد.
۰۲دیدن باکتری در کشت ادرار، حتی بدون هیچ علامتی، یعنی باید درمان شود؛ این یافته را نباید دستکم گرفت.
۰۳دوره درمان معمولاً کوتاه است؛ آخرین قرص را هم طبق دستور پزشک بخورید، حتی اگر زودتر حالتان بهتر شد.
۰۴بعد از تمام شدن دارو، یک کشت ادرار دیگر میگیرند تا مطمئن شوند عفونت کاملاً از بین رفته.
۰۵اگر عفونت چند بار در بارداری تکرار شود، پزشک ممکن است تا پایان بارداری یک دوز پیشگیرانه روزانه تجویز کند.
۰۶نوشیدن آب کافی و خودداری از نگه داشتن ادرار کمککننده است، اما جای آنتیبیوتیک را نمیگیرد.
۰۴ چطور از عفونت ادراری در بارداری پیشگیری کنیم؟
۰۱در اولین ویزیت بارداری، حتماً یک کشت ادرار بدهید، حتی اگر کاملاً احساس سلامت میکنید.
۰۲در طول روز آب کافی بنوشید تا ادرار رقیقتر بماند و باکتری راحتتر دفع شود.
۰۳هر بار که نیاز به دستشویی احساس کردید بروید؛ نگه داشتن طولانی ادرار زمینه عفونت را فراهم میکند.
۰۴بعد از دستشویی از جلو به عقب تمیز کنید تا باکتری روده به مجرای ادرار نرسد.
۰۵بعد از رابطه جنسی ادرار کنید؛ این کار باکتریهای راهیافته به مجرا را میشوید.
۰۶ پرسشهای پرتکرار
آیا باکتری در ادرار بدون هیچ علامتی هم خطرناک است؟
بله. در بارداری همین باکتری بیسروصدا هم میتواند کمکم به سمت کلیه بالا برود؛ برای همین کشت ادرار در بارداری برای همه لازم است، نه فقط کسانی که علامت دارند.
آیا آنتیبیوتیک درمان عفونت ادراری برای جنین بیخطر است؟
پزشک از میان آنتیبیوتیکهای شناختهشده ایمن بارداری انتخاب میکند و بسته به سهماهه بارداری، دارو را تغییر میدهد. خودسرانه دارو نخورید و از داروی باقیمانده بارداری قبلی استفاده نکنید.
عفونت ادراری درماننشده چه خطری برای بارداری دارد؟
میتواند به عفونت کلیه، زایمان زودرس یا وزن کم نوزاد هنگام تولد بینجامد. برای همین حتی عفونت بدون علامت هم باید درمان شود.
چند بار در بارداری باید کشت ادرار داد؟
معمولاً یکبار در اوایل بارداری کافی است. اگر نتیجه مثبت شد یا سابقه عفونت مکرر دارید، پزشک کشتهای بیشتری در طول بارداری درخواست میکند.
آیا عفونت ادراری در بارداری روی زایمان طبیعی تاثیر میگذارد؟
عفونت درمانشده معمولاً مانع زایمان طبیعی نیست؛ اما عفونتی که به کلیه رسیده و درمان نشده، خطر زایمان زودرس را بالا میبرد.
چایهای گیاهی یا کرنبری جای آنتیبیوتیک را میگیرد؟
نه. اینها شاید کمککننده باشند، اما عفونت اثباتشده با کشت ادرار را درمان نمیکنند؛ فقط آنتیبیوتیک تجویزی پزشک آن را از بین میبرد.
خلاصهٔ بالینی
عفونت ادراری در بارداری طیفی از باکتریوری بدون علامت تا سیستیت و پیلونفریت حاد را در بر میگیرد. پروژسترون حالبها را شل میکند و رحم روبهرشد روی آنها فشار میآورد؛ حاصل این دو عامل استاز ادراری است که ریسک صعود عفونت به کلیه را نسبت به زنان غیرباردار بهطور معنیداری بالا میبرد. باکتریوری بدونعلامت درماننشده با پیلونفریت، زایمان زودرس و وزن کم هنگام تولد ارتباط دارد؛ به همین دلیل غربالگری با کشت ادرار در اولین ویزیت بارداری و درمان هدفمند، ارکان اصلی مدیریتاند.
۰۱ تشخیص و ارزیابی عفونت ادراری در بارداری
۰۱غربالگری با کشت ادرار میدستریم در اولین ویزیت بارداری، ترجیحاً هفته ۱۲ تا ۱۶، صرفنظر از وجود علامت.
۰۲تشخیص باکتریوری بدون علامت بر اساس رشد ≥10^5 CFU/mL یک اوروپاتوژن واحد در نمونه ادرار تمیز، بدون هیچ علامت ادراری.
۰۳در سیستیت علامتدار: آنالیز ادرار و کشت پیش از شروع آنتیبیوتیک؛ درمان تجربی منتظر جواب کشت نمیماند.
۰۴در شک به پیلونفریت: بررسی علائم حیاتی، کشت خون در تب بالا یا شک به سپسیس، و رد انقباضات زودرس یا کوریوآمنیونیت.
۰۵اتساع خفیف پلویس و کالیسها (هیدرونفروز فیزیولوژیک بارداری)، که معمولاً سمت راست بارزتر است، را از انسداد پاتولوژیک افتراق دهید؛ در نبود تب یا علامت همراه، طبیعی تلقی میشود.
۰۶کشت کنترل یک تا دو هفته بعد از پایان درمان؛ در عود مکرر، کشت ماهانه تا پایان بارداری.
۰۷سابقه رفلاکس وزیکویورترال، دیابت یا عفونت مکرر پیش از بارداری را در ارزیابی ریسک لحاظ کنید.
۰۲ درمان و مدیریت عفونت ادراری در بارداری طبق گایدلاین
۰۱باکتریوری بدون علامت و سیستیت بدون عارضه: آنتیبیوتیک خوراکی بر اساس سهماهه بارداری و الگوی مقاومت موضعی انتخاب میشود؛ گزینههای رایج شامل نیتروفورانتوئین (اجتناب نزدیک ترم و در کمبود G6PD)، سفالکسین، آموکسیسیلین-کلاوولانات و فسفومایسین تکدوز است.
۰۲تریمتوپریم-سولفامتوکسازول در سهماهه اول (آنتاگونیست فولات، ریسک نقص لوله عصبی) و نزدیک ترم (ریسک کرنیکتروس) کنار گذاشته میشود؛ فلوروکینولونها و تتراسایکلین در کل بارداری ممنوعاند.
۰۳طول دوره درمان طبق گایدلاین محلی تنظیم میشود؛ با فسفومایسین معمولاً یک دوز کافی است.
۰۴کشت کنترل یک تا دو هفته بعد از پایان درمان الزامی است؛ در عود باکتریوری یا سیستیت، سرکوب آنتیبیوتیکی روزانه تا پایان بارداری مطرح میشود.
۰۵در پیلونفریت: بستری، آنتیبیوتیک داخلوریدی طبق پروتکل، مانیتورینگ مادری-جنینی و پیگیری علائم سپسیس یا ARDS؛ بعد از بهبود بالینی، سوئیچ به خوراکی و تکمیل دوره.
۰۶در نبود پاسخ بالینی طی ۴۸ تا ۷۲ ساعت یا شک به انسداد حالبی یا آبسه: ایمیجینگ با سونوگرافی یا MRI، و در صورت نیاز درناژ با استنت دبلجی یا نفروستومی.
۰۷کشت مثبت استرپتوکوک گروه B: علاوهبر درمان عفونت فعلی، پروفیلاکسی داخلزایمانی صرفنظر از کشت واژینال-رکتال هفته ۳۵ تا ۳۷ در نظر گرفته میشود.
۰۸رفرال به اورولوژی در موارد راجعه یا هنگام شک به آنومالی آناتومیک یا سنگ همراه.
پرچمهای قرمز بالینی
تب ۳۸ درجه یا بالاتر همراه با درد پهلو یا حساسیت زاویه دندهای-مهرهای؛ مطرحکننده پیلونفریت، نیازمند ارزیابی فوری و اغلب بستری.
علائم سپسیس (تاکیکاردی، تاکیپنه، افت فشار خون، تغییر سطح هوشیاری) در باردار مبتلا به پیلونفریت.
انقباضات رحمی منظم یا علائم لیبر زودرس همزمان با پیلونفریت.
عدم پاسخ بالینی طی ۴۸ تا ۷۲ ساعت پس از شروع آنتیبیوتیک داخلوریدی؛ مطرحکننده انسداد حالبی، آبسه یا مقاومت آنتیبیوتیکی.
هماچوری ماکروسکوپیک یا کاهش چشمگیر برونده ادراری همراه با علائم سیستمیک.
کاهش حرکات جنین یا هر شاهد دیسترس جنینی همزمان با تب یا سپسیس مادر؛ نیازمند مانیتورینگ فوری جنین.
۰۳ شواهد و نکات کلیدی بالینی عفونت ادراری در بارداری
۰۱غربالگری همگانی باکتریوری بدون علامت با کشت ادرار در ابتدای بارداری، در همه گایدلاینهای معتبر (EAU، IDSA، ACOG، NICE) توصیه قوی دارد؛ درمان آن ریسک پیشرفت به پیلونفریت را بهطور معنیداری کم میکند.
۰۲فسفومایسین تکدوز و بتالاکتامها (سفالکسین، آموکسیسیلین-کلاوولانات) در کل بارداری بیخطر شناخته شدهاند؛ فلوروکینولونها و تتراسایکلینها بهدلیل اثر بر اسکلت و دندان جنین کنار گذاشته میشوند.
۰۳نیتروفورانتوئین در سهماهه اول و دوم بیخطر است، اما از هفته ۳۶ به بعد بهدلیل ریسک همولیز نوزادی احتیاط میطلبد.
۰۴برخلاف جمعیت غیرباردار، پیلونفریت بارداری معمولاً با بستری و آنتیبیوتیک داخلوریدی درمان میشود، چون تأخیر در درمان پروگنوز مادر و جنین را نامطلوب میکند.
۰۵شواهد پیوند میان باکتریوری بدون علامت درماننشده و پیلونفریت بارداری قوی و پذیرفتهشده است؛ ارتباط آن با پرهاکلامپسی و زایمان زودرس ضعیفتر و همچنان محل بحث است.
