مسیر فعال: هر دوزمان مطالعه: ۱۲ دقیقهبازبینی: متخصص اورولوژیبهروزرسانی: ۱۴۰۴/۰۴
در یک نگاه
سیتی یوروگرافی با تزریق ماده حاجب و چند نوبت عکسبرداری، کلیه، حالب و مثانه را با جزئیات کامل نشان میدهد.
پزشک این آزمایش را بیشتر برای بررسی خون در ادرار، سنگ کلیه و شک به تومور دستگاه ادراری درخواست میدهد.
پیش از انجام، عملکرد کلیه، سابقه حساسیت به ماده حاجب و مصرف داروی متفورمین را با پزشک در میان بگذارید.
کل زمان آزمایش حدود بیست تا سی دقیقه است و بیشتر افراد همان روز به فعالیتهای عادی برمیگردند.
نوشیدن آب کافی بعد از آزمایش به دفع سریعتر ماده حاجب از بدن کمک میکند.
۰۱ سیتی یوروگرافی چه زمانی لازم است؟
۰۱دیدن خون در ادرار؛ چه با چشم دیده شود، چه فقط در آزمایش ادرار مشخص شده باشد.
۰۲دردی در پهلو یا کمر که پزشک را به سنگ کلیه یا گیر کردن سنگ در مسیر ادرار مشکوک میکند.
۰۳سابقه سنگهای کلیوی که بارها برگشتهاند و پزشک میخواهد اندازه، محل دقیق و اثرشان روی کلیه را ببیند.
۰۴یافته غیرطبیعی در سونوگرافی، مثل بزرگشدن کلیه، توده یا تنگی حالب.
۰۵کاهش وزن بیدلیل یا دردی مبهم در پهلو که پزشک را به تومور کلیه یا حالب مشکوک میکند.
۰۶نیاز به نقشه دقیق کلیه و حالب پیش از عمل جراحی یا سنگشکنی.
۰۲ سیتی یوروگرافی چه بیماریهایی را نشان میدهد؟
۰۱سنگ کلیه و حالب؛ این آزمایش اندازه، محل دقیق سنگ و میزان انسدادی را که ایجاد کرده مشخص میکند.
۰۲تومور کلیه، حالب یا لگنچه کلیه که در سونوگرافی ساده بهروشنی دیده نمیشود.
۰۳تنگی مسیر ادرار، چه از بدو تولد وجود داشته باشد چه بعداً ایجاد شده باشد؛ مثلاً تنگی محل اتصال لگنچه به حالب.
۰۴عفونت پیچیده کلیه یا آبسه که بررسی دقیقتری از سونوگرافی نیاز دارد.
۰۵ناهنجاری مادرزادی مثل کلیه دوگانه یا کلیه نعلاسبی.
۰۶آسیب دستگاه ادراری بعد از تصادف یا ضربه به پهلو و شکم.
نشانههای خطر — فوری به پزشک مراجعه کنید
درد بسیار شدید پهلو همراه با تب و لرز؛ این حالت میتواند نشانه عفونت پشت سنگ مسدودکننده باشد، فوری به اورژانس مراجعه کنید.
ناتوانی کامل در ادرار کردن یا کمشدن چشمگیر حجم ادرار؛ همان روز به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
خونریزی شدید در ادرار همراه با لخته، سرگیجه یا ضعف زیاد؛ فوری به اورژانس مراجعه کنید.
علائم آلرژی شدید به ماده حاجب مثل تنگی نفس، ورم صورت و لب یا افت فشار خون در حین یا بلافاصله بعد از تزریق؛ فوری به تیم درمان اطلاع دهید یا با اورژانس تماس بگیرید.
کاهش چشمگیر ادرار یا تورم ناگهانی بدن در روزهای بعد از آزمایش، بهخصوص اگر بیماری کلیوی شناختهشده دارید؛ همان روز با پزشک خود تماس بگیرید.
۰۳ روند انجام سیتی یوروگرافی چگونه است؟
۰۱خود سیتی یوروگرافی یک آزمایش تشخیصی است، نه درمان؛ درمان بر اساس یافتههای همین آزمایش تعیین میشود.
۰۲پیش از شروع، یک رگ در دست یا بازو باز میشود و ماده حاجب از همان مسیر تزریق میشود.
۰۳دستگاه ابتدا بدون ماده حاجب عکس میگیرد و سپس چند نوبت بعد از تزریق، تا کلیه، حالب و مثانه در مراحل مختلف پر شدن دیده شوند.
۰۴در حین تزریق ممکن است گرمای موقت در بدن یا طعم فلزی در دهان حس کنید؛ این حالت طبیعی است و زود از بین میرود.
۰۵زمان روی تخت اسکن کوتاه است، اما فاصله بین نوبتهای عکسبرداری باعث میشود کل آزمایش تا نیم ساعت طول بکشد.
۰۶اگر سنگ، تومور یا تنگی دیده شود، اورولوژیست بر اساس نوع و محل آن، گزینههایی مثل سنگشکنی، اورتروسکوپی یا جراحی را با شما در میان میگذارد.
۰۷اگر آزمایش طبیعی باشد و علت خون در ادرار مشخص نشود، پزشک ممکن است سیستوسکوپی (بررسی داخل مثانه با یک دوربین باریک) یا پیگیری دورهای پیشنهاد کند.
۰۴ قبل و بعد از سیتی یوروگرافی چه باید کرد؟
۰۱پیش از آزمایش، با یک آزمایش خون عملکرد کلیهتان بررسی میشود تا خطر ماده حاجب برای کلیه روشن شود.
۰۲اگر داروی متفورمین برای دیابت مصرف میکنید، حتماً به پزشک بگویید؛ گاهی لازم است چند روز قبل و بعد از آزمایش قطع شود.
۰۳سابقه حساسیت به ماده حاجب، آسم یا آلرژیهای شدید قبلی را پیش از تزریق با تیم رادیولوژی در میان بگذارید.
۰۴اگر باردار هستید یا احتمال بارداری میدهید، پیش از آزمایش حتماً به پزشک بگویید تا روش جایگزین بدون اشعه بررسی شود.
۰۵روز آزمایش آب کافی بنوشید، مگر پزشک به دلیل بیماری قلبی یا کلیوی برایتان محدودیت مایعات گذاشته باشد.
۰۶بعد از آزمایش هم آب کافی بنوشید تا ماده حاجب زودتر از بدن دفع شود.
۰۶ پرسشهای پرتکرار
آیا سیتی یوروگرافی درد دارد؟
خود اسکن دردی ندارد؛ فقط لحظه سوزنزدن به رگ کمی ناراحتکننده است. در حین تزریق ماده حاجب هم ممکن است گرمای موقتی در بدن حس کنید که طبیعی است.
سیتی یوروگرافی با ماده حاجب خطرناک است؟
برای اکثر افراد بیخطر است. خطر واقعی در افرادی با نارسایی کلیه یا سابقه آلرژی به ماده حاجب بیشتر میشود و پزشک پیش از آزمایش همین موارد را بررسی میکند.
قبل از سیتی یوروگرافی باید ناشتا باشم؟
معمولاً نیازی به ناشتایی طولانی نیست؛ مرکز تصویربرداری دستور دقیق درباره غذا و آب را به شما میگوید. نوشیدن آب پیش از آزمایش معمولاً مشکلی ندارد.
سیتی یوروگرافی چقدر اشعه دارد؟
چون چند نوبت عکسبرداری دارد، اشعه آن از یک سیتی ساده بیشتر است، اما در حد قابلقبول و برای هدف تشخیصی توجیهپذیر است. پزشک فقط زمانی این آزمایش را درخواست میدهد که سود تشخیصی آن از خطر اشعه بیشتر باشد.
بعد از سیتی یوروگرافی چه مراقبتی لازم است؟
بیشتر افراد همان روز به فعالیت عادی برمیگردند. نوشیدن آب کافی در چند ساعت بعد از آزمایش به دفع سریعتر ماده حاجب کمک میکند.
سیتی یوروگرافی و سونوگرافی چه فرقی دارند؟
سونوگرافی سریعتر و بدون اشعه است، اما جزئیات کمتری از حالب و سنگهای کوچک نشان میدهد. سیتی یوروگرافی تصویر کاملتر و دقیقتری از کل مسیر ادراری میدهد.
خلاصهٔ بالینی
سیتی یوروگرافی روش تصویربرداری خط اول برای ارزیابی هماچوری پرخطر و شک به تومور اوروتلیال مسیر فوقانی است، چون هم پارانشیم کلیه و هم کل سیستم کالیسیل را با حساسیت بالا نشان میدهد. در سنگ ادراری پیچیده، ناهنجاری مادرزادی دستگاه ادراری و فالوآپ بعد از جراحی اوروتلیال هم نقش تکمیلی و تعیینکننده دارد. تجویز آن همیشه باید عملکرد کلیه و دوز اشعه بیمار را در برابر سود تشخیصی بسنجد.
۰۱ اندیکاسیون و پروتکل سیتی یوروگرافی
۰۱اندیکاسیون اصلی، هماچوری پرخطر بدون علت روشن است؛ هماچوری ماکروسکوپی بدون عفونت اثباتشده و هماچوری میکروسکوپی همراه با سن بالاتر، سیگار یا مواجهه شغلی با مواد شیمیایی، هر دو در این دسته قرار میگیرند.
۰۲شک بالینی یا رادیولوژیک به تومور اوروتلیال پلویس یا حالب، از جمله نقص پرشدگی یا اتساع موضعی سیستم کالیسیل در سونوگرافی یا سیتی ساده.
۰۳ارزیابی سنگ ادراری پیچیده یا راجعه که نیازمند نقشه دقیق آناتومی کالیسها و پلویس، محل دقیق انسداد، و برنامهریزی پیش از اورتروسکوپی یا نفرولیتوتومی پوستی (PCNL) است.
۰۴بررسی هیدرونفروز با علت نامشخص، ناهنجاری مادرزادی مثل کلیه دوپلکس یا کلیه نعلاسبی، و ارزیابی پیش از جراحی بازسازی حالب.
۰۵فالوآپ بعد از نفرواورترکتومی یا رزکسیون آندوسکوپیک تومور اوروتلیال مسیر فوقانی، برای رد عود در حالب باقیمانده یا کلیه مقابل.
۰۶پروتکل استاندارد شامل سه فاز است: فاز بدون کنتراست برای رد کلسیفیکاسیون و سنگ، فاز نفروگرافیک برای بررسی پارانشیم کلیه، و فاز اکسکرتوری تأخیری برای پرشدن سیستم کالیسیل، پلویس، حالب و مثانه با کنتراست دفعشده.
۰۷میتوان از تکنیکهای کاهش دوز مثل اسپلیت-بولوس یا حذف فاز کورتیکومدولاری در بیمار منتخب استفاده کرد، بدون افت کیفیت تشخیصی سنگ یا تومور.
۰۸تشخیص افتراقی باید سنگ رادیولوسنت، لخته خون، توده نرمبافتی اوروتلیال و آرتیفکت پرشدگی ناقص کنتراست را از هم جدا کند.
۰۹در بیمار باردار یا با نارسایی پیشرفته کلیه، سونوگرافی یا اوروگرافی با رزونانس مغناطیسی (MRU) جایگزین مناسبتری است.
۰۲ اجرا، آمادهسازی و مدیریت ریسک کنتراست
۰۱محافظهکارانه: عملکرد کلیه را با کراتینین و GFR پیش از تجویز بررسی کنید؛ در GFR زیر سی، ریسک نفروپاتی ناشی از کنتراست را در برابر سود تشخیصی بسنجید و جایگزینی مثل اوروگرافی با رزونانس مغناطیسی یا سونوگرافی را مدنظر داشته باشید.
۰۲محافظهکارانه: مصرف متفورمین، سابقه واکنش به کنتراست یددار و آسم را ثبت کنید؛ در بیمار پرخطر، پرهمدیکاسیون با کورتیکواستروئید و آنتیهیستامین طبق پروتکل مرکز تجویز شود.
۰۳محافظهکارانه: در بارداری، فقط در صورت ضرورت تشخیصی و پس از رد جایگزین بدون اشعه انجام شود؛ حداقلسازی دوز اشعه را با تیم رادیولوژی هماهنگ کنید.
۰۴دارویی: هیدراتاسیون وریدی یا خوراکی مناسب پیش و پس از تزریق در بیمار پرخطر نارسایی کلیه، ریسک نفروپاتی کنتراست را کم میکند؛ در GFR بسیار پایین و اندیکاسیون قطعی، هماهنگی با نفرولوژی کمککننده است.
۰۵دارویی: واکنش حاد به کنتراست را بر اساس شدت درجهبندی و درمان کنید؛ از آنتیهیستامین در واکنش خفیف تا اپینفرین و احیای کامل در آنافیلاکسی آماده باشید.
۰۶تکنیکی: پروتکل چندفازی را با تیم رادیولوژی بر اساس سؤال بالینی تنظیم کنید؛ فشار سبک شکمی، پرشدگی حالب در فاز اکسکرتوری را بهتر میکند و تکنیک اسپلیت-بولوس دوز اشعه را کاهش میدهد.
۰۷مداخلهای: یافته سنگ را بر اساس اندازه، محل و درجه انسداد به مسیر مناسب ارجاع دهید؛ دفع خودبهخودی، ESWL، اورتروسکوپی یا نفرولیتوتومی پوستی گزینههای اصلیاند.
۰۸مداخلهای: یافته مشکوک به تومور اوروتلیال پلویس یا حالب را برای سیستوسکوپی، سیتولوژی ادراری و اورتروسکوپی تشخیصی همراه با بیوپسی ارجاع دهید؛ رزکسیون آندوسکوپیک یا نفرواورترکتومی بر اساس درجه و مرحله تصمیمگیری میشود.
۰۹فالوآپ: نتیجه طبیعی در بیمار با هماچوری پرخطر، نیاز به سیستوسکوپی تکمیلی برای رد ضایعه مثانه را برطرف نمیکند؛ الگوریتم ارزیابی خطرمحور را کامل کنید.
پرچمهای قرمز بالینی
تب، لرز و درد پهلو در بیمار با سنگ مسدودکننده، مطرحکننده پیونفروز یا سپسیس ادراری است و درناژ فوری با استنت حالبی یا نفروستومی نیاز دارد.
علائم آنافیلاکسی حین یا بلافاصله بعد از تزریق کنتراست، شامل افت فشار، تنگی نفس یا ادم راه هوایی، نیازمند احیای فوری طبق پروتکل واکنش حاد است.
افت برونده ادراری یا افزایش کراتینین در ساعات بعد از تزریق در بیمار پرخطر، مطرحکننده نفروپاتی ناشی از کنتراست است و نیازمند پایش عملکرد کلیه است.
توده بزرگ، انفیلتراتیو یا لنفادنوپاتی همراه در تصاویر، نیازمند ارجاع فوری به تیم انکولوژی اورولوژی برای مرحلهبندی و تصمیم درمانی است.
هماچوری ماسیو یا علائم شوک هموراژیک همزمان با یافته ضایعه، نیازمند ارزیابی اورژانسی و پایش همودینامیک است.
۰۳ نکات کلیدی بالینی و شواهد گایدلاینها
۰۱گایدلاین AUA/SUFU درباره هماچوری میکروسکوپی، سیتی یوروگرافی را برای بیمار پرخطر تصویربرداری خط اول میداند و آن را بر سونوگرافی ساده در این گروه ترجیح میدهد.
۰۲گایدلاین EAU درباره سرطان اوروتلیال مسیر فوقانی، سیتی یوروگرافی چندفازی را حساسترین روش غیرتهاجمی برای تشخیص و ارزیابی اولیه ضایعات پلویس و حالب معرفی میکند.
۰۳مرحله در زمان تشخیص، مهمترین عامل پروگنوز تومور اوروتلیال مسیر فوقانی است؛ به همین دلیل گایدلاینها تصویربرداری دقیق پیش از تصمیم درمانی را توصیه میکنند.
۰۴گایدلاین ACR درباره ایمنی مواد حاجب، تصمیم تزریق در بیمار با کاهش عملکرد کلیه را بر پایه سود در برابر ریسک میگذارد، نه یک آستانه ثابت برای همه بیماران.
۰۵در ارزیابی حاد سنگ ادراری، گایدلاین EAU سیتی بدون کنتراست را کافی میداند و فاز کنتراست را فقط برای برنامهریزی جراحی یا شک همزمان به تومور اضافه میکند.
