یورولوژی‌کریورولوژی‌کرUROLOGYCARE.IR
یورولوژی‌کریورولوژی‌کر
خانه/سرطان‌های اورولوژی/نفرکتومی رادیکال و پارشیال در سرطان کلیه
نفرکتومی رادیکال و پارشیال در سرطان کلیهسرطان‌های اورولوژی

نفرکتومی رادیکال و پارشیال در سرطان کلیه

مسیر فعال: هر دوزمان مطالعه: ۱۳ دقیقهبازبینی: متخصص اورولوژیبه‌روزرسانی: ۱۴۰۴/۰۴

در یک نگاه

  • نفرکتومی رادیکال یعنی برداشتن کامل کلیه؛ نفرکتومی پارشیال یعنی برداشتن فقط تومور و نگه‌داشتن بقیهٔ کلیه.
  • در تومورهای کوچک، نتیجهٔ درمان سرطان در هر دو روش تقریبا یکسان است؛ پارشیال کارکرد کلیه را بهتر حفظ می‌کند.
  • با یک کلیهٔ سالم می‌شود کاملا عادی زندگی کرد؛ فقط باید فشار خون و آزمایش کلیه را منظم پیگیری کرد.
  • انتخاب نوع عمل به اندازهٔ تومور، جای آن در کلیه و سلامت کلیهٔ دیگر بستگی دارد.

۰۱ علائم سرطان کلیه چیست؟

  • ۰۱در مراحل اول معمولا هیچ علامتی ندارد؛ توده اغلب به‌طور اتفاقی، در سونوگرافی یا سی‌تی‌اسکنی که برای بررسی مشکلی دیگر گرفته شده، دیده می‌شود.
  • ۰۲دیدن خون قرمز یا صورتی در ادرار، حتی یک‌بار و بدون درد، مهم‌ترین علامت هشداردهنده است.
  • ۰۳بعضی‌ها درد مبهم و مداومی زیر دنده‌ها یا در ناحیهٔ پهلو و کمر حس می‌کنند که با استراحت هم بهتر نمی‌شود.
  • ۰۴گاهی خودِ فرد یک توده یا برجستگی غیرعادی را در پهلو یا شکم لمس می‌کند.
  • ۰۵کاهش وزنِ بی‌دلیل، خستگی غیرعادی و تب خفیفِ طولانی‌مدت هم از علامت‌های شایع‌اند.
  • ۰۶کم‌خونی یا فشار خونی که به‌تازگی و بدون دلیل روشنی شروع شده، گاهی نشانهٔ همین تومور کلیه است.

۰۲ چرا سرطان کلیه ایجاد می‌شود؟

  • ۰۱سیگار کشیدن خطر سرطان کلیه را در مقایسه با افراد غیرسیگاری، به‌روشنی بالا می‌برد.
  • ۰۲اضافه‌وزن، چاقی، فشار خون بالای کنترل‌نشده و دیابت از عوامل زمینه‌ساز شناخته‌شده‌اند.
  • ۰۳نارسایی مزمن کلیه و دیالیز طولانی‌مدت، خطر کیست‌های کلیوی و سرطان کلیه را بیشتر می‌کند.
  • ۰۴سابقهٔ خانوادگی سرطان کلیه، به‌خصوص در چند نفر از بستگان درجه‌یک، احتمال ابتلا را افزایش می‌دهد.
  • ۰۵تماس شغلی طولانی‌مدت با برخی مواد شیمیایی صنعتی، مثل موادی که در چرم‌سازی به کار می‌رود، هم زمینه‌ساز است.
  • ۰۶برخی بیماری‌های ژنتیکی نادر و خانوادگی، خطر سرطان کلیه را از سنین پایین‌تر تشدید می‌کنند.

نشانه‌های خطر — فوری به پزشک مراجعه کنید

  • اگر خون‌ریزی شدید در ادرار همراه با لخته‌های بزرگ دارید یا اصلا نمی‌توانید ادرار کنید، با اورژانس تماس بگیرید.
  • اگر بعد از عمل چند ساعت ادرارتان قطع شد یا حجم آن خیلی کم شد، همان موقع به پزشک یا اورژانس بیمارستان اطلاع دهید.
  • تب بالای ناگهانی همراه با لرز شدید و بی‌حالی می‌تواند نشانهٔ عفونت خطرناک خون باشد؛ فورا با اورژانس تماس بگیرید.
  • اگر درد محل عمل روزبه‌روز بدتر شود، همراه با تورم سریع یا خونی‌شدنِ مداومِ پانسمان، به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
  • تورم ناگهانی یک پا همراه با تنگی نفس یا درد قفسهٔ سینه نشانهٔ لختهٔ خطرناک خون است؛ بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید.
  • اگر در روزهای اول بعد از عمل دچار گیجی، ضعف شدید یا بی‌حالی غیرعادی شدید، خانواده باید فورا با اورژانس یا پزشک معالج تماس بگیرد.

۰۳ نفرکتومی رادیکال و پارشیال چه فرقی دارند؟

  • ۰۱نفرکتومی رادیکال یعنی برداشتن کامل کلیهٔ بیمار، گاهی همراه با چربی اطراف آن یا غدد لنفاوی نزدیک.
  • ۰۲نفرکتومی پارشیال یعنی جراح فقط تومور و کمی بافت سالم اطرافش را برمی‌دارد و بقیهٔ کلیه سر جایش می‌ماند.
  • ۰۳برای تومورهای کوچک‌تر از حدود هفت سانتی‌متر که در جای مناسبی از کلیه قرار دارند، پارشیال معمولا اولویت اول است.
  • ۰۴اگر تومور بزرگ باشد، وسط کلیه و نزدیک رگ‌های اصلی جاگرفته باشد یا برداشتنِ تنها همان بخش از نظر فنی ممکن نباشد، رادیکال انجام می‌شود.
  • ۰۵اگر بیمار از قبل فقط یک کلیه داشته باشد، هر دو کلیه‌اش درگیر تومور باشد یا کلیهٔ دیگرش کارکرد ضعیفی داشته باشد، تا حد امکان پارشیال انجام می‌شود.
  • ۰۶هر دو عمل را می‌شود به روش باز، لاپاراسکوپی با چند برش کوچک یا با کمک ربات انجام داد؛ روش کم‌تهاجمی معمولا بهبودی سریع‌تری دارد.
  • ۰۷بستری بعد از عمل معمولا چند روز طول می‌کشد و بازگشت به فعالیت کامل روزمره چند هفته زمان می‌برد.
  • ۰۸بعد از هر دو نوع عمل، جراح نتیجهٔ نمونه‌برداری از بافت را بررسی می‌کند و بر اساس آن، برنامهٔ پیگیری را مشخص می‌کند.

۰۴ زندگی با یک کلیه بعد از نفرکتومی چگونه است؟

  • ۰۱یک کلیهٔ سالم برای زندگی عادی کافی است؛ کلیهٔ باقی‌مانده کم‌کم بزرگ‌تر می‌شود و کار هر دو کلیه را روی دوش می‌گیرد.
  • ۰۲آزمایش خون برای کارکرد کلیه و اندازه‌گیری فشار خون را طبق برنامه‌ای که پزشک می‌گوید تکرار کنید، حتی وقتی حالتان کاملا خوب است.
  • ۰۳از مصرف خودسرانه و طولانی‌مدت مسکن‌هایی مثل ایبوپروفن بدون تجویز پزشک خودداری کنید، چون به کلیهٔ تنها فشار می‌آورد.
  • ۰۴آب کافی بنوشید، وزن خود را در محدودهٔ سالم نگه دارید و نمک غذا را کم کنید تا فشار خون کنترل بماند.
  • ۰۵در ورزش‌های برخوردی مثل کشتی، فوتبال آمریکایی یا رزمی که خطر ضربه به پهلو دارند، از محافظ مخصوص استفاده کنید یا با پزشک دربارهٔ جایگزین امن‌تر مشورت کنید.
  • ۰۶اگر دیابت یا فشار خون بالا دارید، قند خون و فشار خون‌تان را دقیق کنترل کنید؛ این دو از مهم‌ترین عوامل آسیب به کلیهٔ تنها هستند.
  • ۰۷سیگار را کنار بگذارید؛ سیگار هم روی کارکرد کلیه اثر مستقیم دارد و هم خطر بازگشت سرطان را بالا می‌برد.
  • ۰۸قرارهای پیگیری سونوگرافی یا سی‌تی‌اسکن را که برای ردیابی احتمال بازگشت سرطان تعیین می‌شود، از دست ندهید.

۰۶ پرسش‌های پرتکرار

آیا با یک کلیه می‌شود زندگی کاملا عادی داشت؟
بله، بیشتر افراد با یک کلیهٔ سالم می‌توانند زندگی روزمره، ورزش و حتی بارداری را بدون مشکل خاصی داشته باشند؛ فقط باید پیگیری دوره‌ای را جدی بگیرند.
بعد از نفرکتومی رادیکال آیا باید دیالیز شوم؟
نه لزوما؛ اگر کلیهٔ باقی‌مانده قبل از عمل سالم بوده، معمولا به‌تنهایی کار بدن شما را انجام می‌دهد؛ فقط در موارد نادری که کارکرد همان کلیه از قبل هم ضعیف بوده، ممکن است دیالیز لازم شود.
نفرکتومی پارشیال چقدر طول می‌کشد و بستری چند روز است؟
بیشتر عمل‌های پارشیال دو تا چهار ساعت طول می‌کشند و بستری معمولی دو تا چهار روز است؛ عدد دقیق به روش جراحی و شرایط بیمار بستگی دارد.
کدام روش بهتر است، رادیکال یا پارشیال؟
وقتی از نظر فنی هر دو ممکن باشند، پارشیال معمولا ترجیح دارد چون کلیهٔ بیشتری برای آینده باقی می‌گذارد؛ انتخاب نهایی را جراح با توجه به اندازه و جای تومور شما مشخص می‌کند.
بعد از عمل چه غذاهایی را باید محدود کنم؟
رژیم خاصی برای همه لازم نیست؛ فقط نمک زیاد، غذای خیلی پرپروتئین و مکمل‌های بدون مشورت پزشک را محدود کنید و آب کافی بنوشید.
احتمال بازگشت سرطان بعد از نفرکتومی چقدر است؟
این به اندازهٔ تومور، شکل سلول‌ها زیر میکروسکوپ و نوع عمل بستگی دارد؛ به همین دلیل پزشک برنامهٔ سونوگرافی و سی‌تی‌اسکن دوره‌ای برایتان می‌گذارد تا هر تغییری زود پیدا شود.

خلاصهٔ بالینی

کارسینومای سلول کلیوی (RCC) شایع‌ترین بدخیمی کلیهٔ بالغین است و در نسبت بالایی از بیماران، به‌طور اتفاقی و حین تصویربرداری برای علتی دیگر کشف می‌شود. درمان استاندارد، رزکسیون جراحی است؛ انتخاب میان نفرکتومی رادیکال (برداشتن کامل کلیه) و نفرکتومی پارشیال (رزکسیون موضعی تومور با حفظ بقیهٔ کلیه) بر اساس اندازه و محل تومور، نمرهٔ نفرومتری و عملکرد کلیهٔ مقابل تعیین می‌شود. در تومورهای cT1 با آناتومی مناسب، نفرکتومی پارشیال همان کنترل انکولوژیک نفرکتومی رادیکال را با پروگنوز مطلوب تضمین می‌کند و علاوه بر آن، عملکرد کلیه را هم بهتر حفظ می‌کند.

۰۱ ارزیابی و استیجینگ تودهٔ کلیوی پیش از نفرکتومی

  • ۰۱سی‌تی‌اسکن سه‌فاز شکم و لگن با کنتراست، پایهٔ استیجینگ تودهٔ کلیوی است؛ در بیمار با نارسایی کلیه یا حساسیت به کنتراست، MRI جایگزین می‌شود.
  • ۰۲برای رد متاستاز ریوی، در تومورهای کوچک و کم‌خطر رادیوگرافی قفسهٔ سینه کافی است؛ در تومورهای بزرگ‌تر یا پرخطر، سی‌تی قفسهٔ سینه درخواست می‌شود.
  • ۰۳نمرهٔ نفرومتری (RENAL یا PADUA) پیچیدگی آناتومیک تومور را به عدد تبدیل می‌کند و شدنی‌بودنِ نفرکتومی پارشیال و ریسک عارضهٔ حین عمل را برآورد می‌کند.
  • ۰۴کراتینین و eGFR پایه ثبت می‌شود؛ در کلیهٔ منفرد یا شک به عملکرد نامتقارن، اسکن ایزوتوپ افتراقی (DMSA یا MAG3) درخواست می‌شود.
  • ۰۵در ارزیابی پایه، CBC، پروفایل انعقادی، آنالیز ادرار و کلسیم سرم درخواست می‌شود؛ کلسیم سرم به‌طور خاص برای رد سندرم پارانئوپلاستیک اهمیت دارد.
  • ۰۶بیوپسی کلیه به‌صورت انتخابی درخواست می‌شود: در تودهٔ کوچک نامشخص، شک به لنفوم یا متاستاز یا آبسه، یا پیش از تصمیم‌گیری دربارهٔ درمان ابلیتیو.
  • ۰۷در بیمار جوان یا با تومور دوطرفه و مولتی‌فوکال، مشاورهٔ ژنتیک برای رد سندرم‌های ارثیِ RCC انجام می‌شود.
  • ۰۸موارد مرزی یا همراه با ترومبوز ورید کلیوی و IVC، در تیم چندتخصصی (MDT) مطرح می‌شوند.

۰۲ انتخاب نفرکتومی رادیکال یا پارشیال طبق گایدلاین

  • ۰۱برای توده‌های cT1a و cT1b با آناتومی مناسب و کلیهٔ مقابل سالم، نفرکتومی پارشیال درمان استاندارد است.
  • ۰۲در اندیکاسیون ایمپرتیو (کلیهٔ منفرد، درگیری دوطرفه، نارسایی مزمن کلیه یا RCC ارثی)، نفرکتومی پارشیال حتی با ریسک فنی بالاتر همچنان اولویت اول است.
  • ۰۳نفرکتومی رادیکال زمانی انتخاب می‌شود که تومور بزرگ باشد، در ناحیهٔ هیلوم با نمرهٔ نفرومتری بالا جا گرفته باشد یا با ترومبوز ورید کلیوی و IVC همراه باشد.
  • ۰۴در مراکز با تجربهٔ کافی، رویکرد لاپاراسکوپیک یا رباتیک بر جراحی باز ترجیح دارد؛ جراحی باز برای موارد پیچیده یا ترومبوز گسترده کنار گذاشته می‌شود.
  • ۰۵در نفرکتومی پارشیال، تومور با حاشیهٔ بافت سالم رزکسیون می‌شود و زمان ایسکمی گرم به حداقل می‌رسد؛ اگر سیستم کالیسیل باز شود، ترمیم لایه‌به‌لایه ضروری است.
  • ۰۶لنفادنکتومی و آدرنالکتومی روتین نیست؛ فقط با شک بالینی یا رادیولوژیک به درگیری غدد لنفاوی یا آدرنال انجام می‌شود.
  • ۰۷بعد از عمل، پروفیلاکسی DVT شروع می‌شود، بیمار هرچه زودتر از تخت راه می‌افتد و درنِ جراحی برای نشت ادراری یا خون‌ریزی تأخیری پایش می‌شود.
  • ۰۸فالوآپ آنکولوژیک بر اساس طبقه‌بندی ریسک پاتولوژیک تنظیم می‌شود؛ برای نمونه، نمرهٔ لایبوویچ در کارسینومای سلول شفاف، برنامهٔ تصویربرداری دوره‌ای را مشخص می‌کند.
  • ۰۹در کلیهٔ منفرد، فالوآپ درازمدت با پایش eGFR، فشار خون، پروتئینوری و کنترل فاکتورهای ریسک قلبی‌عروقی انجام می‌شود.

پرچم‌های قرمز بالینی

  • افت ناگهانی هموگلوبین یا افت فشار خون بعد از عمل، مطرح‌کنندهٔ خون‌ریزی حاد داخل شکم است و ارزیابی فوری با تصویربرداری یا حتی اکسپلوراسیون مجدد می‌طلبد.
  • هماچوری ناگهانی شدید یا کولیک رنال تأخیری در هفته‌های اول بعد از نفرکتومی پارشیال، مشکوک به سودوآنوریسم است و نیاز به آنژیوگرافی و آمبولیزاسیون دارد.
  • نشت ادراری پایدار از درن یا تب مداوم، مطرح‌کنندهٔ اورینوما یا کلکسیونِ آلوده است و معمولا به درناژ پرکوتانئوس یا استنتِ حالبیِ دبل‌جی نیاز پیدا می‌کند.
  • آنوری یا افت حاد eGFR در کلیهٔ منفرد یا بعد از نفرکتومی پارشیال دوطرفه، نیاز فوری به ارزیابی AKI دارد؛ در صورت انسداد سیستم کالیسیل، نفروستومی اورژانسی مطرح می‌شود.
  • تب، لرز و تاکی‌کاردی همراه با افت فشار خون، تصویر سپسیس اورولوژیک است و درمان آنتی‌بیوتیکی فوری می‌طلبد.
  • تورم یک‌طرفهٔ اندام یا تنگی نفس ناگهانی، مطرح‌کنندهٔ DVT یا PE است و بررسی فوری برای ترومبوز می‌طلبد.

۰۳ نکات کلیدی بالینی و شواهد نفرکتومی در سرطان کلیه

  • ۰۱در تومورهای cT1 با آناتومی مناسب، بقای سرطان‌اختصاصی بعد از نفرکتومی رادیکال و پارشیال تفاوت معناداری ندارد؛ به همین دلیل، گایدلاین‌های فعلی برای حفظ عملکرد کلیه، پارشیال را ترجیح می‌دهند.
  • ۰۲کاهش عملکرد کلیه بعد از نفرکتومی رادیکال، در فالوآپ درازمدت با ریسک بالاتر رویداد قلبی‌عروقی و پیشرفت به‌سمت نارسایی مزمن کلیه همراه است.
  • ۰۳در اندیکاسیون ایمپرتیو، نفرکتومی پارشیال حتی با ریسک عارضهٔ حین عمل بالاتر همچنان استاندارد مراقبت است.
  • ۰۴در مراکز پرحجم، رویکرد رباتیک امکان نفرکتومی پارشیال را حتی در تومورهای هیلار و پیچیده که پیش‌تر کاندید رادیکال بودند، گسترش داده است.
  • ۰۵انجام روتین لنفادنکتومی و آدرنالکتومی بدون شک بالینی یا رادیولوژیک، فایدهٔ بقای ثابت‌شده‌ای اضافه نمی‌کند و در گایدلاین‌های فعلی توصیه نمی‌شود.

منابع

  1. گایدلاین EAU ۲۰۲۴ (کارسینومای سلول کلیوی)
  2. گایدلاین AUA/ASCO دربارهٔ کارسینومای سلول کلیوی موضعی
  3. گایدلاین NCCN (سرطان کلیه)
  4. گایدلاین NICE دربارهٔ سرطان کلیه