خانه/پروستات/پروستاتیت (التهاب پروستات): علائم، انواع و درمان
پروستات
پروستاتیت (التهاب پروستات): علائم، انواع و درمان
مسیر فعال: هر دوزمان مطالعه: ۱۵ دقیقهبازبینی: متخصص اورولوژیبهروزرسانی: ۱۴۰۴/۰۴
در یک نگاه
پروستاتیت التهاب پروستات است و دو شکل کاملاً متفاوت دارد: حاد و ناگهانی، یا مزمن و کشدار.
نوع حاد با تب، لرز و درد شدید شروع میشود و یک اورژانس عفونی است؛ نوع مزمن با درد و ناراحتی لگنی، گاهی حتی بدون عفونت فعال، ادامه پیدا میکند.
بیشتر پروستاتیتهای مزمن اصلاً به باکتری ربطی ندارد و به آن سندرم درد مزمن لگنی میگویند.
تشخیص با شرححال، معاینه و آزمایش ادرار انجام میشود و در نوع حاد، آنتیبیوتیک باید هرچه زودتر شروع شود.
درمان از آنتیبیوتیک و مسکن تا فیزیوتراپی کف لگن و تغییر سبک زندگی متغیر است و به نوع پروستاتیت بستگی دارد.
۰۱ علائم پروستاتیت چیست؟
۰۱در پروستاتیت حاد، تب بالا و لرز ناگهانی میآید و بیمار در کل بدن احساس بیحالی و ضعف شدید میکند.
۰۲درد در ناحیهٔ پرینه (فاصلهٔ بین بیضه و مقعد)، پایین شکم یا کمر ایجاد میشود؛ در نوع حاد، این درد معمولاً ناگهانی و بسیار شدید است.
۰۳سوزش هنگام ادرار کردن و تکرر آن شایع است؛ حتی نیمهشب هم فرد چند بار برای رفتن به دستشویی از خواب بیدار میشود.
۰۴جریان ادرار ضعیف میشود یا قطعوصل پیدا میکند؛ در موارد شدید پروستاتیت حاد، ممکن است فرد اصلاً نتواند ادرار کند.
۰۵هنگام انزال درد یا ناراحتی ایجاد میشود و گاهی خون در منی دیده میشود.
۰۶در پروستاتیت مزمن، دردی مبهم و احساس فشار در لگن، پرینه، بیضهها یا نوک آلت وجود دارد که هفتهها تا ماهها ادامه پیدا میکند.
۰۷نشستن طولانی، دوچرخهسواری یا رابطهٔ جنسی معمولاً این درد را در پروستاتیت مزمن تشدید میکند.
۰۸بهخصوص در دورهٔ حاد بیماری، خستگی، دردهای عضلانی و بیحالی عمومی هم شایع است.
۰۲ چرا پروستاتیت ایجاد میشود؟
۰۱در پروستاتیت حاد، باکتری از مجرا یا مثانه وارد پروستات میشود؛ همان باکتریهایی که عامل شایع عفونت ادراریاند.
۰۲سوندگذاری ادراری، آندوسکوپی مثانه یا نمونهبرداری از پروستات، راه ورود باکتری به پروستات را باز میکنند و خطر پروستاتیت حاد را بالا میبرند.
۰۳بزرگی خوشخیم پروستات یا تنگی مجرا با کند کردن تخلیهٔ کامل مثانه، زمینه را برای رشد باکتری در ادرار باقیمانده فراهم میکنند.
۰۴در پروستاتیت مزمن باکتریایی، همان باکتریها در بافت پروستات باقی میمانند و بارها عفونت ادراری را از سر میگیرند.
۰۵بیشتر موارد پروستاتیت مزمن، یعنی سندرم درد مزمن لگنی، عفونت فعالی ندارد و اسپاسم و سفتیِ عضلات کف لگن، همراه با تنش عصبی و استرس روانی، نقش اصلی را در ایجاد آن دارند.
۰۶رابطهٔ جنسی محافظتنشده با شریکی که به بیماری آمیزشی مبتلاست، بهخصوص در مردان جوانتر، میتواند به پروستاتیت حاد بینجامد.
نشانههای خطر — فوری به پزشک مراجعه کنید
ناتوانی کامل در ادرار کردن همراه با درد شدید و احساس پر بودن مثانه؛ این وضعیت اورژانسی است و باید فوراً با اورژانس تماس بگیرید یا به بیمارستان مراجعه کنید.
تب بالا و لرزهای شدید همراه با درد لگن یا پرینه؛ این میتواند نشانهٔ گسترش عفونت به کل بدن باشد و نیاز به بررسی فوری دارد.
گیجی، ضعف شدید، افت فشار خون یا تنفس سریع همراه با علائم ادراری؛ اینها نشانهٔ وخیم شدن عفونتاند و نیاز به مراجعهٔ فوری دارند.
دردی شدید و رو به تشدید در پرینه که با مسکنهای معمولی آرام نمیگیرد، بهخصوص اگر با تب همراه باشد؛ این میتواند نشانهٔ عارضهای جدیتر مثل آبسهٔ پروستات باشد.
خونریزی قابلتوجه و مکرر در ادرار یا منی؛ این نشانه هم نیاز به بررسی زودهنگام پزشک دارد.
در کنار علائم ادراری، بیحالی شدید، تهوع و استفراغ مداوم؛ این حالت بهخصوص در افراد دیابتی یا دارای ضعف سیستم ایمنی جدیتر است و نباید نادیده گرفته شود.
۰۳ پروستاتیت چطور درمان میشود؟
۰۱در پروستاتیت حاد، آنتیبیوتیک باید هرچه زودتر شروع شود؛ دورهٔ درمان معمولاً چند هفته طول میکشد تا عفونت کاملاً ریشهکن شود.
۰۲در موارد شدید پروستاتیت حاد، بهخصوص همراه با تب بالا یا ناتوانی در ادرار کردن، بستری در بیمارستان و آنتیبیوتیک وریدی لازم میشود.
۰۳اگر ادرار کردن ممکن نباشد، پزشک مثانه را با یک سوند مخصوص از راه شکم، یا با احتیاط بیشتر از راه مجرا، تخلیه میکند.
۰۴در پروستاتیت مزمن باکتریایی، دورهٔ آنتیبیوتیک طولانیتر است تا از بازگشت عفونت جلوگیری شود.
۰۶حمام آب گرم نشسته، کاهش استرس و پرهیز از نشستن طولانی، ناراحتی پروستاتیت مزمن را کم میکند.
۰۴ چطور از پروستاتیت پیشگیری کنیم؟
۰۱آب کافی در طول روز بنوشید و ادرار را برای مدت طولانی نگه ندارید.
۰۲در رابطهٔ جنسی از کاندوم استفاده کنید تا خطر بیماریهای آمیزشی و پروستاتیت ناشی از آن کم شود.
۰۳عفونت ادراری را از همان ابتدا و با مشورت پزشک درمان کنید تا به پروستات نرسد.
۰۴اگر سابقهٔ پروستاتیت مزمن دارید، از نشستن طولانی روی سطوح سخت یا زین دوچرخه برای ساعات زیاد پرهیز کنید.
۰۵استرس را با ورزش منظم و تمرینهای آرامسازی کنترل کنید؛ کاهش تنش عضلات لگن از عود پروستاتیت مزمن جلوگیری میکند.
۰۶ پرسشهای پرتکرار
پروستاتیت با بزرگی پروستات چه فرقی دارد؟
بزرگی خوشخیم پروستات، رشد طبیعی بافت پروستات با افزایش سن است، بدون التهاب یا عفونت. پروستاتیت یعنی التهاب یا عفونت خود پروستات و میتواند در هر سنی رخ دهد؛ این دو گاهی همزمان هم دیده میشوند.
آیا پروستاتیت مسری است؟
در بیشتر موارد نه؛ پروستاتیت معمولاً از باکتریهای خود بدن ایجاد میشود، نه از تماس با فرد دیگر. فقط وقتی علت آن یک بیماری آمیزشی باشد، انتقال از راه رابطهٔ جنسی محافظتنشده ممکن است.
آیا پروستاتیت روی باروری تأثیر میگذارد؟
التهاب طولانیمدت پروستات گاهی کیفیت منی را کمی پایین میآورد، اما اکثر مردان مبتلا به پروستاتیت مزمن باروری طبیعی دارند. اگر نگران باروری هستید، آزمایش آنالیز مایع منی این موضوع را روشن میکند.
چرا پروستاتیت مزمن من عود میکند؟
بیشتر پروستاتیتهای مزمن اصلاً باکتریایی نیست و ریشه در اسپاسم عضلات کف لگن و حساسیت عصبی ناحیهٔ لگن دارد، نه در عفونت باقیمانده. به همین دلیل آنتیبیوتیک تکراری معمولاً کمکی نمیکند و درمان باید ترکیبی و چندجانبه باشد.
آیا پروستاتیت باعث سرطان پروستات میشود؟
نه، هیچ مدرکی وجود ندارد که پروستاتیت مستقیماً به سرطان پروستات تبدیل شود. اما التهاب میتواند سطح PSA خون را موقتاً بالا ببرد و نگرانی بیمورد ایجاد کند؛ بهتر است آزمایش PSA بعد از درمان کامل التهاب تکرار شود.
چه زمانی باید برای پروستاتیت به پزشک مراجعه کنم؟
اگر تب دارید، نمیتوانید ادرار کنید یا درد لگنیتان بیش از چند روز ادامه دارد، به اورولوژیست مراجعه کنید.
خلاصهٔ بالینی
پروستاتیت چهار دستهٔ متفاوت را دربر میگیرد: پروستاتیت حاد باکتریایی، پروستاتیت مزمن باکتریایی، سندرم درد مزمن لگنی که اکثریت قریببهاتفاق موارد را تشکیل میدهد، و پروستاتیت التهابی بدون علامت که معمولاً تصادفی در بیوپسی یا آنالیز منی کشف میشود. پروستاتیت حاد یک اورژانس عفونی با ریسک سپسیس است و نیاز به آنتیبیوتیک فوری دارد، درحالیکه سندرم درد مزمن لگنی اغلب عفونت فعالی ندارد و درمانش بر پایهٔ فنوتایپ بالینی بیمار طبق رویکرد UPOINT شکل میگیرد. افتراق این دستهها با شرححال، معاینه و کشت ادرار پیش و پس از ماساژ پروستات مشخص میشود و مستقیماً مسیر درمان را تعیین میکند.
۰۱ تشخیص و ارزیابی پروستاتیت
۰۱شرححال دقیق باید زمان شروع علائم، سابقهٔ تب، دستکاری اخیر مجاری ادراری (سوندگذاری، سیستوسکوپی، بیوپسی پروستات) و رفتار جنسی پرخطر را روشن کند.
۰۲معاینهٔ رکتال (DRE) در پروستاتیت حاد، پروستاتی متورم، گرم و بسیار حساس نشان میدهد؛ ماساژ پروستات در این فاز باید بهکلی کنار گذاشته شود، چون ریسک باکتریمی و سپسیس را بالا میبرد.
۰۳آنالیز و کشت ادرار پیش از شروع آنتیبیوتیک تجربی در پروستاتیت حاد الزامی است؛ در بیشتر بیماران ارگانیسمهای گرممنفی رودهای مثل اشریشیا کلی جدا میشود.
۰۴در پروستاتیت مزمن باکتریایی یا سندرم درد مزمن لگنی، تست دو یا چهار لیوانی (Meares-Stamey) با کشت ادرار پیش و پس از ماساژ پروستات، محل التهاب و وجود یا نبود عفونت را مشخص میکند.
۰۵پرسشنامهٔ استاندارد NIH-CPSI شدت درد، علائم ادراری و تأثیر بیماری بر کیفیت زندگی را در سندرم درد مزمن لگنی نمرهگذاری میکند.
۰۶PSA سرم در پروستاتیت حاد و مزمن میتواند موقتاً بالا برود؛ بیوپسی پروستات باید تا فروکش کامل التهاب به تعویق بیفتد تا هم دقت نمونهبرداری بالا برود و هم ریسک سپسیس پس از بیوپسی کم شود.
۰۷در بیماران جوان و فعال از نظر جنسی، آزمایش PCR ادرار یا ترشح مجرا برای کلامیدیا و گنوره باید در نظر گرفته شود.
۰۸سونوگرافی ترانسرکتال یا MRI لگن در بیمارانی که به آنتیبیوتیک اولیه پاسخ نمیدهند یا علائم موضعی تشدیدشونده دارند، آبسهٔ پروستات را رد میکند.
۰۹در پروستاتیت حاد همراه با علائم سیستمیک، کشت خون و بررسی نشانههای سپسیس، از جمله فشار خون، تعداد تنفس و سطح هوشیاری، باید انجام شود.
۰۲ درمان و مدیریت پروستاتیت طبق گایدلاین
۰۱در پروستاتیت حاد باکتریایی، بلافاصله پس از نمونهگیری کشت ادرار، آنتیبیوتیک تجربی با پوشش گرممنفی شروع میشود؛ فلوروکینولونهایی مثل سیپروفلوکساسین یا لووفلوکساسین به دلیل نفوذ بافتی خوب در پروستات انتخاب رایجاند و سپس بر اساس آنتیبیوگرام تنظیم میشوند.
۰۲دورهٔ آنتیبیوتیک در پروستاتیت حاد معمولاً چند هفته طول میکشد؛ با درمان کامل و بهموقع، پروگنوز خوب است، اما قطع زودهنگام دارو ریسک عود و پیشرفت به پروستاتیت مزمن باکتریایی را بالا میبرد.
۰۳در بیمار با علائم سیستمیک، رتانسیون ادراری یا عدم تحمل خوراکی، بستری و آنتیبیوتیک وریدی همراه با مایعدرمانی ضروری است.
۰۴رتانسیون حاد ادراری در پروستاتیت حاد با سوند سوپراپوبیک یا کاتتر اورترال نرم و با احتیاط مدیریت میشود؛ کاتترگذاری خشن میتواند التهاب و درد را تشدید کند.
۰۵آبسهٔ پروستات که به آنتیبیوتیک تنها پاسخ ندهد، نیاز به درناژ دارد؛ معمولاً از راه ترانسرکتال یا پرینهای و زیر گاید سونوگرافی انجام میشود.
۰۶در پروستاتیت مزمن باکتریایی، دورهٔ آنتیبیوتیک بسیار طولانیتر از نوع حاد است و معمولاً چند هفته تا حدود سه ماه با فلوروکینولون یا کوتریموکسازول ادامه پیدا میکند؛ در عودهای مکرر، کلسیفیکاسیون داخلپروستاتی هم باید بهعنوان کانون احتمالی باکتری در نظر گرفته شود.
۰۷در پروستاتیت مزمن باکتریایی مقاوم به درمان دارویی و همراه با کلسیفیکاسیون وسیع، رزکسیون ترانساورترال پروستات (TURP) بهندرت و فقط در موارد خاص مطرح میشود.
۰۸پروستاتیت التهابی بدون علامت (دستهٔ چهارم) معمولاً نیازی به درمان ندارد، مگر وقتی با ناباروری همراه باشد یا در بررسی افزایش PSA پیش از بیوپسی معنیدار شود.
۰۹در سندرم درد مزمن لگنی، رویکرد فنوتایپمحور UPOINT (ادراری، روانیاجتماعی، اختصاصیارگان، عفونی، نورولوژیک/سیستمیک، حساسیت عضلانی) درمان را فردی و چندوجهی میکند، نه یک نسخهٔ واحد برای همه.
۱۰آلفا-بلاکر در بیماران علامتدار ادراری، بهخصوص کسانی که پیشتر این دارو را مصرف نکردهاند، علائم تخلیهای را بهتر بهبود میبخشد.
۱۱فیزیوتراپی کف لگن و تکنیکهای رهاسازی میوفاشیال برای بیمارانی که در معاینه حساسیت عضلانی لگنی دارند، خط درمان اصلی است و اغلب مؤثرتر از آنتیبیوتیک تکراری است.
۱۲برخی بیماران با فنوتایپ نورولوژیک/سیستمیک از مهارکنندههای PDE5 مثل تادالافیل بهعنوان درمان کمکی سود میبرند، هرچند این گزینه هنوز خط اول شناخته نمیشود.
۱۳یک دورهٔ آزمایشی آنتیبیوتیک فقط یکبار در سندرم درد مزمن لگنی منطقی است؛ اگر پاسخ نداد، تکرار آن بدون شواهد عفونت فعال توصیه نمیشود.
۱۴بعد از پایان آنتیبیوتیک، فالوآپ با آزمایش و کشت ادرار توصیه میشود، بهخصوص در پروستاتیت مزمن باکتریایی که ریسک عود در آن بالاتر است.
پرچمهای قرمز بالینی
رتانسیون حاد ادراری، بهخصوص در پروستاتیت حاد؛ کاتتریزاسیون باید با احتیاط و ترجیحاً با سوند سوپراپوبیک انجام شود.
علائم سپسیس مثل تب بالا، تاکیکاردی، افت فشار خون یا تغییر سطح هوشیاری در پروستاتیت حاد؛ در این حالت بستری فوری و آنتیبیوتیک وریدی ضروری است.
عدم پاسخ به آنتیبیوتیک تجربی ظرف چند روز؛ در این حالت باید به آبسهٔ پروستات مشکوک شد و تصویربرداری درخواست داد.
درد شدید و موضعی پرینه همراه با تب مداوم؛ به نفع آبسهٔ پروستات است و نیاز به تصویربرداری فوری دارد.
پروستاتیت حاد در بیمار دیابتی، دیالیزی یا دارای سرکوب ایمنی؛ ریسک پیشرفت سریع به سپسیس و آبسه در این گروه بالاتر است.
هماچوری ماکروسکوپیک یا هماتواسپرمی مکرر؛ باید علل دیگر مثل سنگ، تومور مثانه یا پروستات را هم در تشخیص افتراقی بررسی کرد.
درد مزمن لگنی که به درمان استاندارد چندوجهی پاسخ نمیدهد؛ باید تشخیصهای افتراقی دیگر مثل سیستیت بینابینی یا مشکلات نورولوژیک لگن را هم مطرح کرد.
۰۳ نکات کلیدی بالینی و شواهد درمان پروستاتیت
۰۱گایدلاین EAU در پروستاتیت حاد، شروع آنتیبیوتیک تجربی بلافاصله پس از نمونهگیری کشت ادرار را توصیه میکند؛ تأخیر در درمان ریسک آبسه و پیشرفت بیماری به فرم مزمن را بالا میبرد.
۰۲فلوروکینولونها به دلیل نفوذ بافتی مطلوب در پروستات، همچنان گزینهٔ تجربی خط اول در بیشتر گایدلاینها هستند، هرچند الگوی مقاومت موضعی باید در انتخاب دارو لحاظ شود.
۰۳در سندرم درد مزمن لگنی، رویکرد فنوتایپمحور UPOINT نسبت به تکدرمانی با آنتیبیوتیک یا آلفا-بلاکر بهتنهایی، پاسخ بالینی بهتری در پی دارد.
۰۴فیزیوتراپی کف لگن و تکنیکهای رهاسازی میوفاشیال، در بیمارانی با حساسیت عضلانی لگنی در معاینه، از مؤثرترین مداخلات برای کاهش درد در سندرم درد مزمن لگنیاند.
۰۵رفلاکس داخلمجاریِ ادرار به سمت مجاری پروستاتی یکی از فرضیههای اصلی در پاتوفیزیولوژی پروستاتیت مزمن باکتریایی است؛ همین یافته اهمیت اصلاح اختلال تخلیهٔ مثانه را در کاهش عود این بیماری توضیح میدهد.
