مسیر فعال: هر دوزمان مطالعه: ۱۳ دقیقهبازبینی: متخصص اورولوژیبهروزرسانی: ۱۴۰۴/۰۴
در یک نگاه
بیماری پیرونی یعنی تشکیل یک بافت اسکار زیر پوست آلت که هنگام نعوظ باعث کجی آن میشود.
علت دقیق آن مشخص نیست؛ ضربههای کوچک و مکرر به آلت حین رابطه جنسی، مهمترین عامل شناختهشده است.
بیماری یک فاز حاد و دردناک دارد که معمولاً ۶ تا ۱۸ ماه طول میکشد و بعد وارد فاز مزمن و ثابت میشود.
در فاز حاد، دارو، مکمل و تزریق داخل آلت کاربرد دارد؛ در کجیِ شدید و پایدار، جراحی گزینه اصلی است.
با تشخیص و درمان بهموقع، بیشتر مردان دوباره میتوانند رابطه جنسی رضایتبخشی داشته باشند.
۰۱ علائم بیماری پیرونی چیست؟
۰۱کج شدن آلت به یک طرف -بالا، پایین، چپ یا راست- هنگام نعوظ؛ شکل و جهت کجی در افراد مختلف فرق میکند.
۰۲احساسِ یک یا چند گرهِ سفت یا نوار سخت زیر پوست آلت، چه در حالت شل و چه هنگام نعوظ.
۰۳کوتاهتر شدن آلت نسبت به قبل، مستقل از میزان کجی.
۰۴درد آلت هنگام نعوظ، معمولاً در ماههای اول بیماری؛ با گذر زمان اغلب کم میشود یا از بین میرود.
۰۵فرورفتگی یا باریکشدگی حلقهای در بدنه آلت، معروف به شکل ساعتشنی.
۰۶سفتی ناهموار آلت هنگام نعوظ؛ برخی نقاط نرمتر و برخی سفتتر از حالت عادی احساس میشود.
۰۷ضعیفتر شدن نعوظ همراه با کجی، در بخشی از مردان مبتلا.
۰۲ چرا بیماری پیرونی ایجاد میشود؟
۰۱تشکیل یک بافت اسکار زیر پوست آلت، معمولاً بعد از ضربههای کوچک و مکرری که حین رابطه جنسی وارد میشود و بیمار حتی متوجه آنها نمیشود.
۰۲زمینه خانوادگی و ژنتیکی؛ در برخی مردان بافت زیر پوست آلت مستعدتر به این نوع اسکار است.
۰۳سن بالای ۴۰ سال؛ بیشتر موارد بین ۴۰ تا ۷۰ سالگی تشخیص داده میشود، هرچند در سنین پایینتر هم دیده میشود.
۰۴وجود گرههای سفت کف دست، معروف به بیماری دوپویترن، که نشان میدهد بدن به این نوع اسکار مستعدتر است.
۰۵دیابت، فشار خون بالا و مصرف سیگار که روند طبیعی ترمیم بافت را کند میکنند.
۰۶در موارد کمی، مصرف برخی داروهای خاص یا جراحی قبلی پروستات با شروع بیماری همراه بوده است.
نشانههای خطر — فوری به پزشک مراجعه کنید
تورم ناگهانی آلت، کبودی گسترده و شنیدنِ یا احساسِ یک صدای ترق هنگام رابطه جنسی، همراه با افتِ فوریِ نعوظ: این مجموعه علائم نشانه شکستگی آلت است؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید یا به بیمارستان مراجعه کنید، چون این حالت جراحی فوری میخواهد.
دردی که ناگهان و بدون دلیل مشخص، بسیار شدیدتر از دردهای همیشگیِ بیماری پیرونی شود: در اسرع وقت با اورولوژیست یا اورژانس تماس بگیرید.
تغییر بسیار سریع در شکل یا زاویه کجی آلت طی چند روز: این تغییر باید زود توسط اورولوژیست بررسی شود.
نعوظ دردناکی که بیش از ۴ ساعت طول بکشد و از بین نرود، حتی بدون هیچ محرک جنسی: فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تب، قرمزی یا تورم شدید آلت بعد از تزریق دارو توسط پزشک: در اسرع وقت با پزشکتان یا اورژانس تماس بگیرید.
۰۳ بیماری پیرونی چطور درمان میشود؟
۰۱در فاز حاد بیماری، یعنی ۶ تا ۱۸ ماه اول، پزشک معمولاً کنترل درد و پیگیری دورهای را انتخاب میکند، چون شکل آلت در این مدت هنوز درحال تغییر است.
۰۲برخی مکملها و قرصهای خوراکی، مثل ویتامین E، گاهی برای کند کردن پیشرفت بیماری در فاز حاد تجویز میشود؛ اثرشان در همه بیماران یکسان نیست.
۰۳تزریق دارو داخل بافت اسکار آلت توسط اورولوژیست میتواند آن را نرمتر و کجی را کمتر کند؛ این تزریقها معمولاً طی چند نوبت و با فاصله چند هفته انجام میشود.
۰۴دستگاه کشش آلت در کنار درمان دارویی به کاهش کجی و حفظ طول آلت کمک میکند.
۰۵وقتی از شروع بیماری حدود یک سال گذشته، شکل آلت چند ماه است تغییر نکرده و رابطه جنسی را سخت یا دردناک میکند، جراحی گزینه اصلی میشود.
۰۶جراحی، بسته به شدت کجی، شامل کوتاهکردن سمت سالمتر آلت، برداشتن بافت اسکار همراه با پیوند بافت، یا در بیمارِ دارای اختلال نعوظِ شدید، کاشت پروتز آلت است.
۰۷مشاوره فردی یا زوجین در کنار درمان جسمی، به بسیاری از مردان و همسرانشان در کنار آمدن با این بیماری کمک میکند.
۰۴ چطور از بیماری پیرونی پیشگیری کنیم؟
۰۱حین رابطه جنسی از حرکات ناگهانی و فشار زیاد در زاویههای غیرعادی روی آلت پرهیز کنید؛ این کار ریسک ضربه و خمشدگی ناگهانی را کم میکند.
۰۲دیابت و فشار خون بالا را زیر نظر پزشک کنترل کنید تا روند طبیعی ترمیم بافت مختل نشود.
۰۳سیگار را ترک کنید؛ سیگار گردش خون و ترمیم بافت آلت را ضعیف میکند.
۰۴اگر گرههای سفت کف دست (دوپویترن) دارید، معاینه دورهای آلت را جدی بگیرید.
۰۵با اولین علامت کجی یا درد آلت، زود به اورولوژیست مراجعه کنید؛ شروع درمان در فاز حاد نتیجه بهتری دارد.
۰۶ پرسشهای پرتکرار
آیا بیماری پیرونی خودبهخود خوب میشود؟
در برخی مردان انحنای خفیف بدون درمان کمی بهتر میشود، اما در بیشتر موارد بدون درمان یا ثابت میماند یا کمی بدتر میشود. بهتر است از همان ابتدای علائم زیر نظر اورولوژیست باشید.
بیماری پیرونی چقدر طول میکشد؟
فاز حاد معمولاً بین ۶ تا ۱۸ ماه طول میکشد و در این مدت درد و شکل آلت تغییر میکند. بعد از آن بیماری وارد فاز مزمن و ثابت میشود و شکل آلت دیگر تغییر نمیکند.
آیا بیماری پیرونی روی باروری اثر میگذارد؟
نه بهطور مستقیم. این بیماری روی شکل آلت و کیفیت نعوظ اثر میگذارد، نه روی تولید اسپرم یا باروری.
چه زمانی جراحی بیماری پیرونی لازم است؟
وقتی از شروع بیماری حدود یک سال گذشته، شکل آلت چند ماه است ثابت مانده و آنقدر کج است که رابطه جنسی را سخت یا دردناک میکند، جراحی گزینه اصلی میشود.
آیا هر کجی آلت یعنی بیماری پیرونی است؟
نه. خیلی از مردان از همان دوران بلوغ کمی انحنای طبیعی و مادرزادی دارند که ربطی به بیماری پیرونی ندارد. اگر کجی از سالها پیش وجود داشته و ثابت مانده، نگرانی کمتری دارد؛ باز هم بهتر است پزشک آن را ببیند.
آیا خودم میتوانم گره زیر پوست آلت را لمس کنم؟
بله، در بسیاری از بیماران همان بافت اسکار به شکل یک برجستگی سفت یا نوار زیر پوست قابللمس است، اما تشخیص قطعی و برنامه درمان را باید اورولوژیست بعد از معاینه مشخص کند.
خلاصهٔ بالینی
بیماری پیرونی فیبروز اکتسابی و موضعی تونیکا آلبوژینه آلت است که به تشکیل پلاک فیبروتیک، انحنای نعوظی و کوتاهشدگی آلت منجر میشود و در بخش قابلتوجهی از بیماران با اختلال نعوظ همزمان همراه است. بیماری دو فاز دارد: فاز حاد التهابی با درد و انحنای درحالتغییر که معمولاً ۶ تا ۱۸ ماه طول میکشد و پروگنوزی متغیر دارد -از بهبود نسبی تا ثبات یا پیشرفت بیشتر انحنا- و فاز مزمن با پلاک و انحنای پایدار. انتخاب درمان بر پایه فاز بیماری، شدت و شکل انحنا و عملکرد نعوظ پایه انجام میشود؛ از تراکشن و تزریق داخلپلاک در فاز حاد تا جراحی در فاز مزمن با انحنای شدید یا اختلال نعوظ مقاوم.
۰۱ تشخیص و ارزیابی بیماری پیرونی
۰۱شرححال هدفمند: زمان شروع علائم، سرعت و جهت پیشرفت انحنا، شدت درد هنگام نعوظ و رابطه آن با فاز حاد یا مزمن بیماری، سابقه تروما یا خمشدگی مکرر حین مقاربت، و ریسکفاکتورهایی مثل دیابت، سیگار و جراحی قبلی لگن یا پروستات.
۰۲معاینه آلت در حالت افتاده و کشیده برای لمس پلاک روی سطح دورسال، ونترال یا لترال؛ ثبت تعداد، اندازه و قوام پلاک و بررسی وجود ناحیه فرورفته یا شکل ساعتشنی.
۰۳مستندسازی عینی زاویه انحنا پیش از هر تصمیم درمانی، بهخصوص جراحی: عکس بیمار از نعوظ کامل خانگی یا معاینه در نعوظ ایجادشده با تزریق داخلکاورنوزال آلپروستادیل (PGE1) در مطب.
۰۴سونوگرافی داپلر آلت برای ارزیابی ضخامت و کلسیفیکاسیون پلاک و بررسی جریان شریانی و نشت وریدی، بهویژه پیش از جراحی یا در اختلال نعوظ همراه.
۰۵تکمیل پرسشنامه IIEF برای ثبت پایه عملکرد نعوظ و بررسی پاسخ به درمان در فالوآپهای بعدی.
۰۶پرسش هدفمند درباره گرههای کف دست (دوپویترن) یا کف پا (لدرهوز) برای شناسایی استعداد فیبروماتوز سیستمیک.
۰۷تشخیص افتراقی: انحنای مادرزادی آلت که از دوران بلوغ وجود داشته و پلاک ندارد، اسکار موضعی پس از شکستگی آلت، و سایر علل نادر سفتی موضعی آلت.
۰۲ درمان و مدیریت بیماری پیرونی طبق گایدلاین
۰۱فاز حاد (درد فعال و انحنای درحالتغییر، معمولاً ۶ تا ۱۸ ماه اول بیماری): کنترل درد با ضدالتهابهای غیراستروئیدی (NSAID) و آموزش بیمار در اولویت است؛ تزریق داخلپلاک و جراحی را تا نسبیشدن ثبات بیماری به تعویق بیندازید.
۰۲تراکشنتراپی روزانه با دستگاه کشش آلت از همان فاز حاد قابل شروع است و در حفظ طول آلت و کاهش نسبی انحنا مؤثر است؛ ترکیب آن با تزریق داخلپلاک نتیجه بهتری از تزریق تنها میدهد.
۰۳تزریق داخلپلاک خط اول درمان تهاجمی غیرجراحی است: طبق گایدلاین AUA، کلاژناز کلستریدیوم هیستولیتیکوم (CCH) در انحنای ۳۰ تا ۹۰ درجه همراه با پلاک قابللمس و بدون کلسیفیکاسیون گسترده بهترین شواهد را دارد؛ در عمل، بهدلیل محدودیت دسترسی به CCH در ایران، تزریق داخلپلاک وراپامیل جایگزین رایجتر است.
۰۴در بیمار با اختلال نعوظ خفیف تا متوسط همزمان، مهارکننده PDE5 پیش یا بعد از هر مداخله به بهبود عملکرد جنسی کمک میکند.
۰۵جراحی را برای فاز مزمن رزرو کنید: پایداری انحنا و پلاک حداقل سه ماه، معمولاً حدود یک سال از شروع بیماری، همراه با انحنایی که مقاربت را مختل کرده باشد.
۰۶انتخاب تکنیک جراحی به طول آلت، شدت و شکل انحنا و عملکرد نعوظ پایه بستگی دارد: پلیکیشن (نزبیت یا روش شانزدهنقطهای) برای انحنای خفیف تا متوسط با طول کافی؛ برش یا برداشتن پلاک همراه با پیوند برای انحنای شدید، پیچیده یا شکل ساعتشنی؛ کاشت پروتز آلت -با مانورهای صافکننده اضافه در صورت نیاز- برای بیمار با اختلال نعوظ همزمان مقاوم به درمان.
۰۷پیش از هر جراحی، بیمار را دربارهٔ ریسک کوتاهی بیشتر آلت، بیحسی گلنس و احتمال عود انحنا آگاه کنید و رضایت آگاهانه را مستند کنید.
۰۸فالوآپ منظم بعد از هر مداخله برای ارزیابی عملکرد جنسی، رضایت بیمار و رصد عوارض ضروری است.
پرچمهای قرمز بالینی
شکستگی آلت (فرکچر پنیس): تورم حاد، اکیموز گسترده، صدای کرک حین مقاربت و افت فوری نعوظ؛ نیازمند اکسپلوراسیون جراحی اورژانسی و افتراق از پارگی حاد پلاک پیرونی.
پریاپیسم (نعوظ دردناک بیش از ۴ ساعت) بعد از تزریق داخلکاورنوزال تشخیصی یا درمانی؛ اورژانس اورولوژی با ریسک فیبروز کاورنوز در صورت تأخیر درمان.
عفونت یا آبسه محل تزریق داخلپلاک همراه با تب، اریتم فزاینده یا ترشح چرکی.
افت حاد و شدید عملکرد نعوظ بلافاصله بعد از تزریق داخلپلاک؛ باید احتمال پارگی تونیکا آلبوژینه رد شود.
علائم فیبروماتوز فعال و گسترده -دوپویترن دوطرفه یا لدرهوز- که نیاز به ارجاع روماتولوژی یا ارتوپدی دارد.
۰۳ نکات کلیدی بالینی و شواهد در بیماری پیرونی
۰۱گایدلاین AUA (۲۰۱۵، بهروزرسانی ۲۰۲۲) کلاژناز کلستریدیوم هیستولیتیکوم را تنها داروی تزریقی تأییدشده FDA برای انحنای قابلتوجه معرفی میکند؛ سطح شواهد آن از بیشتر درمانهای دیگر بالاتر است.
۰۲شواهد درمانهای خوراکی مثل ویتامین E و پنتوکسیفیلین محدود و ناهمگون است؛ گایدلاینها آنها را فقط کمکی در فاز حاد میدانند، نه درمان قطعی.
۰۳مقایسه پلیکیشن با برش یا برداشتن پلاک و پیوند نشان میدهد پلیکیشن عود کمتر ولی کوتاهیِ بیشترِ آلت را بههمراه دارد؛ برش و پیوند برعکس، عود بیشتر ولی کوتاهیِ کمتری ایجاد میکند؛ انتخاب روش باید فردی و بر پایه طول پایه آلت باشد.
۰۴ترکیب تراکشنتراپی با تزریق داخلپلاک، انحنا را بیشتر از تزریق تنها کاهش میدهد و طول آلت را بهتر حفظ میکند.
۰۵گایدلاین EAU ۲۰۲۴ تشخیص بیماری پیرونی را عمدتاً بالینی میداند؛ تصویربرداری فقط برای برنامهریزی جراحی یا رد اختلال عروقی همزمان توصیه میشود، نه برای تشخیص روتین.
منابع
گایدلاین AUA دربارهٔ بیماری پیرونی
گایدلاین EAU ۲۰۲۴ دربارهٔ سلامت جنسی و باروری مردان
