یورولوژی‌کریورولوژی‌کرUROLOGYCARE.IR
یورولوژی‌کریورولوژی‌کر
خانه/پروستات/داروهای بزرگی پروستات: آلفابلاکرها و مهارکننده‌های ۵-آلفا-ردوکتاز
داروهای بزرگی پروستات: آلفابلاکرها و مهارکننده‌های ۵-آلفا-ردوکتازپروستات

داروهای بزرگی پروستات: آلفابلاکرها و مهارکننده‌های ۵-آلفا-ردوکتاز

مسیر فعال: هر دوزمان مطالعه: ۱۲ دقیقهبازبینی: متخصص اورولوژیبه‌روزرسانی: ۱۴۰۴/۰۴

در یک نگاه

  • آلفابلاکرها ظرف چند روز تا دو هفته علائم ادراری را کم می‌کنند، ولی اندازهٔ پروستات را کوچک نمی‌کنند.
  • مهارکننده‌های ۵-آلفا-ردوکتاز روی حجم واقعی پروستات اثر می‌گذارند، ولی جواب‌دهی‌شان سه تا شش ماه طول می‌کشد.
  • در بزرگی خوش‌خیم پروستات، مصرف هم‌زمان دو دارو معمولاً بهتر از یک دارو به‌تنهایی جلوی پیشرفت بیماری را می‌گیرد.
  • قطع ناگهانی دارو بدون هماهنگی با پزشک معمولاً علائم را ظرف چند هفته برمی‌گرداند.
  • بیشتر عوارض، مثل افت فشار یا کاهش میل جنسی، با تغییر زمان مصرف یا نوع دارو قابل کنترل است.

۰۱ علائم بزرگی پروستات چیست؟

  • ۰۱تکرار ادرار در طول روز و بیدار شدن‌های مکرر شبانه برای دستشویی رفتن
  • ۰۲ضعیف شدن فشار جریان ادرار و طولانی شدن زمان ادرار کردن
  • ۰۳احساس خالی نشدن کامل مثانه، درست بعد از ادرار کردن
  • ۰۴قطع و وصل شدن جریان ادرار وسط دستشویی رفتن
  • ۰۵نیاز به فشار دادن یا زور زدن برای شروع شدن ادرار
  • ۰۶نیاز فوری و ناگهانی به ادرار کردن که گاهی کنترلش سخت می‌شود

۰۲ آلفابلاکرها و مهارکننده‌های ۵-آلفا-ردوکتاز چطور اثر می‌گذارند؟

  • ۰۱آلفابلاکرها ماهیچه‌های صاف گردن مثانه و کپسول پروستات را شل می‌کنند و راه خروج ادرار را بازتر می‌کنند.
  • ۰۲این اثر سریع است، چون روی سفتی عضله کار می‌کند، نه روی اندازهٔ پروستات.
  • ۰۳مهارکننده‌های ۵-آلفا-ردوکتاز ساخت هورمون فعال داخل پروستات را کم می‌کنند و کم‌کم از حجم غده می‌کاهند.
  • ۰۴چون این دارو باید حجم واقعی پروستات را کم کند، اثرش دیرتر شروع می‌شود و به مصرف پیوسته نیاز دارد.
  • ۰۵در پروستات خیلی بزرگ، ترکیب دو دارو هم روی عضله و هم روی حجم غده اثر می‌گذارد و احتمال بندآمدن ناگهانی ادرار یا نیاز به عمل جراحی را کمتر می‌کند.

نشانه‌های خطر — فوری به پزشک مراجعه کنید

  • اگر اصلاً نتوانید ادرار کنید (احتباس ادرار) و زیر شکم‌تان دردناک و متورم شود، فوری به اورژانس مراجعه کنید.
  • اگر بعد از اولین قرص آلفابلاکر دچار سرگیجهٔ شدید یا غش شدید، مخصوصاً وقتی سریع از جا بلند می‌شوید، به پزشک اطلاع دهید؛ شاید لازم باشد نوع یا زمان مصرف دارو عوض شود.
  • اگر همراه با سوزش ادرار، تب و لرز و درد کمر یا کشاله سراغ‌تان آمد، ممکن است نشانهٔ عفونت جدی دستگاه ادراری باشد؛ همان روز به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
  • اگر ادرارتان پر از خون یا همراه با لخته بود، همان روز به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
  • اگر بعد از شروع مهارکنندهٔ ۵-آلفا-ردوکتاز توده، درد یا ترشح از نوک سینه دیدید، به پزشک اطلاع دهید؛ نادر است ولی باید بررسی شود.
  • اگر بعد از مصرف دارو کهیر، ورم صورت و لب یا تنگی نفس سراغ‌تان آمد، نشانهٔ واکنش آلرژیک جدی است؛ فوری به اورژانس مراجعه کنید.

۰۳ داروهای پروستات را چطور و چه مدت باید مصرف کرد؟

  • ۰۱آلفابلاکر را معمولاً شب‌ها و سر یک ساعت مشخص می‌خورند تا افت فشار هنگام بلند شدن کمتر شود.
  • ۰۲بهتر شدن جریان ادرار با آلفابلاکر را می‌شود از همان هفتهٔ اول تا دو هفتگی حس کرد.
  • ۰۳مهارکنندهٔ ۵-آلفا-ردوکتاز را باید هر روز و بدون قطع خودسرانه خورد؛ کوچک شدن واقعی پروستات چند ماه طول می‌کشد.
  • ۰۴این دارو فشار خون را پایین نمی‌آورد، پس برخلاف آلفابلاکر خطر سرگیجهٔ ناگهانی ندارد.
  • ۰۵در پروستات بزرگ‌تر یا علائم شدیدتر، پزشک معمولاً هر دو دارو را همزمان تجویز می‌کند تا هم اثر سریع آلفابلاکر به دست بیاید و هم اثر درازمدت مهارکنندهٔ ۵-آلفا-ردوکتاز.
  • ۰۶قطع خودسرانهٔ دارو، حتی وقتی حالتان خوب شده، معمولاً علائم را ظرف چند هفته برمی‌گرداند.
  • ۰۷اگر بعد از چند هفته بهبودی حس نکردید، به پزشک بگویید تا دوز یا نوع دارو را عوض کند؛ خودتان قطع نکنید.

۰۴ چطور از عوارض داروهای پروستات پیشگیری کنیم؟

  • ۰۱اولین قرص آلفابلاکر را شب اول، در خانه و کنار یک نفر امتحان کنید تا اگر گیج شدید زمین نخورید.
  • ۰۲بعد از دراز کشیدن یا نشستن طولانی، آرام و در چند مرحله بلند شوید، نه یک‌دفعه.
  • ۰۳پیش از شروع آلفابلاکر، هر قرص فشار خون یا قرص تقویت‌کنندهٔ نعوظ که مصرف می‌کنید را حتماً به پزشک بگویید؛ ترکیب این دو می‌تواند فشارتان را خیلی پایین بیاورد.
  • ۰۴اگر قرار است چشم‌تان را برای آب‌مروارید عمل کنند، حتماً به چشم‌پزشک بگویید داروی پروستات می‌خورید.
  • ۰۵به توصیهٔ پزشک، آزمایش خون مربوط به پروستات را هر شش تا دوازده ماه تکرار کنید تا اثر دارو و سلامت پروستاتتان پیگیری شود.
  • ۰۶اگر با مهارکنندهٔ ۵-آلفا-ردوکتاز افت میل جنسی یا مشکل نعوظ پیش آمد، به پزشک بگویید؛ گاهی تغییر دارو کمک می‌کند.
  • ۰۷اگر همسرتان باردار است یا احتمال بارداری دارد، نگذارید قرص شکسته یا خردشدهٔ مهارکنندهٔ ۵-آلفا-ردوکتاز را دست بزند؛ این دارو ممکن است رشد دستگاه تناسلی جنین پسر را مختل کند.

۰۶ پرسش‌های پرتکرار

آلفابلاکر و مهارکنندهٔ ۵-آلفا-ردوکتاز فرقشان چیست؟
آلفابلاکر ماهیچهٔ گردن مثانه را شل می‌کند و ظرف چند روز جریان ادرار را بهتر می‌کند، ولی اندازهٔ پروستات را عوض نمی‌کند. مهارکنندهٔ ۵-آلفا-ردوکتاز روی هورمون داخل پروستات اثر می‌گذارد و طی چند ماه از حجم غده می‌کاهد؛ برای همین در پروستات خیلی بزرگ به کار می‌رود.
داروی پروستات را باید تا کِی مصرف کرد؟
این داروها علائم را کنترل می‌کنند، ریشهٔ بزرگی پروستات را از بین نمی‌برند؛ پس معمولاً درمانی درازمدت و پیوسته‌اند. قطع آن‌ها معمولاً باعث برگشت علائم ظرف چند هفته می‌شود، مگر پزشک به دلیل مشخصی قطع آن را صلاح بداند.
آیا آلفابلاکر روی میل جنسی اثر می‌گذارد؟
شایع‌ترین اثر آلفابلاکر روی رابطهٔ جنسی انزال پس‌رونده است؛ یعنی منی به‌جای بیرون آمدن وارد مثانه می‌شود، نه کاهش میل. مهارکنندهٔ ۵-آلفا-ردوکتاز بیشتر با کاهش میل جنسی و مشکل نعوظ همراه است، هرچند در بیشتر مردها این عارضه یا اصلاً پیش نمی‌آید یا با گذشت زمان کم‌رنگ می‌شود.
چرا بعد از اولین قرص گیج شدم؟
بعضی از آلفابلاکرها در اولین دوزها فشار خون را ناگهان پایین می‌آورند، مخصوصاً اگر سریع از حالت نشسته یا خوابیده بلند شوید. برای همین پزشک‌ها معمولاً پیشنهاد می‌کنند اولین قرص را شب راحت و بدون نیاز به رانندگی بخورید.
آیا این داروها به‌جای عمل پروستات کافی‌اند؟
در بیشتر مردهای با علائم خفیف تا متوسط، دارو به‌تنهایی کافی است. اگر با وجود دارو ادرار بند بیاید، خون‌ریزی مکرر داشته باشید یا کلیه‌تان درگیر شود، پزشک عمل پروستات را پیشنهاد می‌کند.
آیا مصرف هم‌زمان قرص تقویت نعوظ با داروی پروستات خطرناک است؟
ترکیب آلفابلاکر با قرص تقویت نعوظ می‌تواند افت فشار خون را شدیدتر کند. اگر به هر دو نیاز دارید، حتماً به پزشک بگویید تا دوز و زمان مصرف را طوری تنظیم کند که ایمن باشد.

خلاصهٔ بالینی

بزرگی خوش‌خیم پروستات (BPH) شایع‌ترین علت LUTS در مردان میان‌سال و مسن است. آلفابلاکرها با شل‌کردن عضلهٔ صاف گردن مثانه و کپسول پروستات ظرف چند روز جریان ادراری را بهبود می‌دهند و مهارکننده‌های ۵-آلفا-ردوکتاز با کاهش DHT بافت پروستات طی چند ماه حجم غده و ریسک رتانسیون حاد ادراری (AUR) را کم می‌کنند. انتخاب بین تک‌درمانی و درمان ترکیبی به حجم پروستات، شدت علائم و ریسک پیشرفت بیماری بستگی دارد.

۰۱ ارزیابی و ورک‌آپ بیمار پیش از تجویز داروی بزرگی پروستات

  • ۰۱شرح‌حال کامل LUTS با پرسش‌نامهٔ IPSS برای تعیین شدت علائم (خفیف/متوسط/شدید) و اثر آن روی کیفیت زندگی بیمار
  • ۰۲معاینهٔ رکتال دیجیتال (DRE) برای برآورد حجم، قوام و تقارن پروستات و رد یافته‌های شک‌برانگیز بدخیمی
  • ۰۳PSA سرم پیش از شروع درمان؛ توضیح به بیمار که ۵-ARI طی شش تا دوازده ماه PSA را تقریباً نصف می‌کند و برای تفسیر درست در فالوآپ باید عدد اندازه‌گیری‌شده را دوبرابر در نظر گرفت
  • ۰۴آنالیز ادرار برای رد عفونت ادراری، هماچوری میکروسکوپی یا گلوکوزوری همراه دیابت به‌عنوان علت افتراقی
  • ۰۵برآورد حجم باقی‌ماندهٔ ادرار پس از دفع (PVR) با سونوگرافی برای رد رتانسیون مزمن پیش از شروع درمان
  • ۰۶بررسی داروهای هم‌زمان، به‌خصوص آنتی‌هایپرتانسیوها و مهارکننده‌های PDE5 (PDE5i)، به‌دلیل ریسک افت فشار ارتواستاتیک همراه آلفابلاکر

۰۲ درمان و مدیریت دارویی بزرگی پروستات طبق گایدلاین

  • ۰۱در LUTS خفیف تا متوسط با پروستات کوچک، شروع با آلفابلاکر سلکتیو (تامسولوسین، آلفوزوسین یا سیلودوسین) به‌عنوان خط اول برای تسکین سریع علائم
  • ۰۲در پروستات بزرگ (معمولاً حجم غده بالای ۳۰ تا ۴۰ سی‌سی) یا PSA بالا، افزودن مهارکنندهٔ ۵-آلفا-ردوکتاز (فیناستراید یا دوتاستراید) برای کوچک‌کردن حجم غده و کم‌کردن ریسک رتانسیون حاد ادراری
  • ۰۳طبق کارآزمایی‌های MTOPS و CombAT، در پروستات بزرگ و ریسک بالای پیشرفت بیماری، درمان ترکیبی آلفابلاکر و ۵-ARI نسبت به تک‌درمانی پیشگیری بهتری از پیشرفت BPH و رتانسیون حاد ادراری دارد
  • ۰۴توضیح زمان‌بندی واقع‌بینانه به بیمار: پاسخ آلفابلاکر ظرف روزها تا دو هفته، پاسخ ۵-ARI روی حجم و علائم طی سه تا شش ماه
  • ۰۵در نبود پاسخ کافی بعد از فالوآپ چهار تا شش هفته‌ای، بازبینی تشخیص (رد تنگی مجرا، اختلال عملکرد مثانه) پیش از تغییر دوز یا افزودن داروی دوم
  • ۰۶هشدار به بیمار کاندید آلفابلاکر پیش از هر جراحی کاتاراکت به‌دلیل ریسک IFIS (سندرم عنبیهٔ شل حین عمل) و اطلاع‌رسانی به چشم‌پزشک
  • ۰۷ارجاع برای جراحی پروستات (رزکسیون ترانس‌اورترال TURP، HoLEP یا روش‌های کم‌تهاجمی) در رتانسیون عودکننده، هماچوری مقاوم ناشی از BPH، سنگ مثانه یا نارسایی کلیوی ناشی از انسداد

پرچم‌های قرمز بالینی

  • رتانسیون حاد ادراری با درد سوپراپوبیک؛ نیاز به کاتتریزاسیون فوری
  • هماچوری ماکروسکوپیک مکرر یا همراه لخته؛ باید بدخیمی مثانه یا کلیه از BPH افتراق داده شود
  • PSA بالا یا افزایش سریع در بیمار تحت ۵-ARI پس از تصحیح مقدار (دوبرابر کردن عدد اندازه‌گیری‌شده)؛ ارجاع برای بررسی بیشتر و احتمال بیوپسی پروستات
  • علائم سپسیس ادراری (تب، لرز، تاکی‌کاردی، افت فشار) در بیمار با رتانسیون یا کاتتر؛ بستری و آنتی‌بیوتیک وریدی فوری
  • افت فشار ارتواستاتیک شدید یا سنکوپ بعد از دوز اول؛ قطع یا تعویض آلفابلاکر و بررسی تداخل با نیترات‌ها یا PDE5i
  • نارسایی کلیوی جدید یا رو به وخامت با هیدرونفروز دوطرفه در سونوگرافی؛ نشانهٔ انسداد مزمن و نیاز به تخلیهٔ فوری ادراری

۰۳ شواهد بالینی و کارآزمایی‌های کلیدی درمان دارویی پروستات

  • ۰۱طبق کارآزمایی MTOPS، در پروستات‌های بزرگ‌تر درمان ترکیبی آلفابلاکر و فیناستراید بیش از هر یک به‌تنهایی از پیشرفت بالینی BPH و رتانسیون حاد پیشگیری می‌کند.
  • ۰۲کارآزمایی CombAT در پیگیری درازمدت، برتری درمان ترکیبی را نسبت به تک‌درمانی با دوتاستراید یا تامسولوسین تأیید کرد.
  • ۰۳گایدلاین‌های AUA و EAU هر دو آلفابلاکر را به‌عنوان خط اول تسکین علامتی و ۵-ARI را برای پروستات بزرگ یا ریسک بالای پیشرفت توصیه می‌کنند.
  • ۰۴۵-ARIها بروز رتانسیون حاد ادراری و نیاز به جراحی BPH را در پیگیری درازمدت کم می‌کنند، اما اثر کاملشان چند ماه طول می‌کشد.
  • ۰۵سیلودوسین نسبت به تامسولوسین اختلال انزالی بیشتری ایجاد می‌کند اما افت فشار ارتواستاتیک کمتری دارد؛ انتخاب آلفابلاکر باید بر اساس پروفایل عارضه در هر بیمار فردی‌سازی شود.

منابع

  1. گایدلاین AUA (انجمن اورولوژی آمریکا) دربارهٔ درمان دارویی بزرگی خوش‌خیم پروستات
  2. گایدلاین EAU (انجمن اورولوژی اروپا) دربارهٔ علائم دستگاه ادراری تحتانی غیرنوروژنیک در مردان
  3. گایدلاین NICE (مؤسسهٔ ملی سلامت و تعالی بالینی بریتانیا) دربارهٔ مدیریت علائم دستگاه ادراری تحتانی در مردان