مسیر فعال: هر دوزمان مطالعه: ۱۶ دقیقهبازبینی: متخصص اورولوژیبهروزرسانی: ۱۴۰۴/۰۴
در یک نگاه
سیستیت بینابینی یعنی درد یا فشار مزمن در مثانه و لگن که با پر شدن مثانه بیشتر و بعد از دستشویی رفتن کمی کمتر میشود.
کشت ادرار در این بیماری منفی است؛ برخلاف عفونت مثانهٔ معمولی، آنتیبیوتیک این درد را برطرف نمیکند.
قهوه، نوشابه، الکل، غذای تند و ترش، استرس و دورهٔ قاعدگی در بیشتر بیماران علائم را موقتاً تشدید میکنند.
درمان پلکانی پیش میرود؛ از تغییر رژیم غذایی و آرامسازی مثانه آغاز میشود و در موارد مقاوم به دارو یا اقدام تخصصیتر میرسد.
خون واضح در ادرار، کاهش وزن بیدلیل یا سابقهٔ سنگین سیگار باید حتماً بررسی شود تا بیماریهای دیگر رد شود.
۰۱ علائم سیستیت بینابینی (سندرم درد مثانه) چیست؟
۰۱درد یا فشار مزمن در مثانه و پایین شکم مهمترین نشانه است؛ این درد با پر شدن مثانه بیشتر و بعد از دستشویی رفتن کمی کم میشود.
۰۲نیاز به دستشویی رفتن بیشتر از حد معمول در طول روز، گاهی هر چند دقیقه یکبار، از نشانههای شایع است.
۰۳بیدار شدن مکرر شب برای ادرار کردن خواب را مختل میکند و برای بسیاری از بیماران آزاردهندهترین بخش بیماری است.
۰۴بعضی بیماران حتی وقتی مثانهشان پر نیست، احساس فوریت شدید برای رفتن به دستشویی دارند.
۰۵درد هنگام یا بعد از رابطهٔ جنسی، بهویژه در زنان، از نشانههای همراه این بیماری است.
۰۶علائم معمولاً موجدار پیش میرود؛ هفتهها بهتر میشود و دوباره برمیگردد، بهخصوص با غذای محرک، استرس یا نزدیک قاعدگی.
۰۲ چرا سیستیت بینابینی ایجاد میشود؟
۰۱علت دقیق سیستیت بینابینی هنوز کاملاً شناخته نشده و احتمالاً چند عامل با هم در ایجادش نقش دارند، نه یک علت واحد.
۰۲وقتی لایهٔ محافظ داخل مثانه نازک یا آسیبدیده شود، مواد موجود در ادرار میتوانند به دیوارهٔ مثانه نفوذ کنند و التهاب و درد ایجاد کنند.
۰۳در برخی بیماران، نقاطی ملتهب و زخممانند به نام «ضایعهٔ هانر» در دیوارهٔ مثانه دیده میشود که خودش منبع درد است.
۰۴اختلال در عصبهای حسی مثانه میتواند باعث شود مغز حتی حجم کم ادرار را بهصورت درد یا فوریت شدید تفسیر کند.
۰۵سفتی و اسپاسم عضلههای کف لگن هم علت و هم نتیجهٔ این درد مزمن است و یک چرخهٔ معیوب میسازد.
۰۶این بیماری اغلب همراه با فیبرومیالژیا (درد گسترده و مزمن عضلانی)، سندرم روده تحریکپذیر یا میگرن دیده میشود؛ این همراهی نشان میدهد حساسیت به درد در این بیماران محدود به مثانه نیست.
۰۷عفونت ادراری معمولی، سنگ یا سرطان مثانه علت این بیماری نیستند؛ اما پزشک باید پیش از تشخیص قطعی اینها را رد کند.
نشانههای خطر — فوری به پزشک مراجعه کنید
خون واضح یا مکرر در ادرار را فوری بررسی کنید؛ میتواند نشانهٔ بیماری دیگری مثل سنگ یا تومور مثانه باشد.
اگر کاهش وزن بیدلیل، خستگی شدید یا تعریق شبانه همراه با علائم ادراری داشتید، بدون معطلی به پزشک مراجعه کنید.
تب، لرز یا درد شدید پهلو نشانهٔ عفونت جدیتری است؛ همان روز به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
اگر اصلاً نمیتوانید ادرار کنید یا مثانهتان بهشدت پر و دردناک است، فوری با اورژانس تماس بگیرید.
اگر بیحسی تازه در ناحیهٔ بین پاها یا از دست دادن ناگهانی کنترل ادرار و مدفوع دارید، همین حالا به اورژانس مراجعه کنید.
اگر سیگاری هستید یا سابقهٔ طولانی سیگار دارید و علائم ادراریتان تازه شروع شده، حتماً به پزشک بگویید تا احتمال سرطان مثانه هم رد شود.
۰۳ سیستیت بینابینی چطور درمان میشود؟
۰۱قدم اول همیشه رد کردن عفونت ادراری، سنگ و سرطان مثانه است؛ برای همین پزشک آزمایش ادرار و گاهی سیستوسکوپی (دیدن داخل مثانه با یک دوربین بسیار نازک) درخواست میدهد. آنتیبیوتیک در سیستیت بینابینی کمکی نمیکند، چون این دو بیماری کاملاً با هم فرق دارند.
۰۲بعد از رد این علتهای دیگر، شناسایی و کمکردن غذاها و نوشیدنیهای محرک شخصی خودتان نخستین قدم درمان است؛ قهوه، نوشابه، غذای تند و ترش و شیرینکنندههای مصنوعی در بسیاری از بیماران علائم را بدتر میکنند.
۰۳تمرین دادن به مثانه هم کمک میکند: بهجای دویدن به دستشویی با اولین احساس فوریت، چند نفس عمیق بکشید و کمی صبر کنید؛ این کار کمکم فاصلهٔ بین دفعات ادرار کردن را بیشتر میکند.
۰۴فیزیوتراپی کف لگن هم در بسیاری از بیماران درد را کم میکند، اما باید فیزیوتراپ آموزشدیده آن را با تکنیک آزادسازی عضله انجام دهد؛ تمرینهای تقویتی مثل تمرین کگل اینجا کاربردی ندارد و گاهی حتی علائم را بدتر میکند.
۰۵اگر این اقدامها کافی نبود، پزشک ممکن است دارویی خوراکی برای آرامکردن مثانه یا کاهش حساسیت عصبی تجویز کند؛ انتخاب دارو به علائم همراه و بیماریهای دیگرتان بستگی دارد.
۰۶تزریق دارو مستقیماً داخل مثانه، از راه یک سوند نازک و موقت در مطب یا کلینیک، گزینهٔ دیگری است که میتواند علائم را برای مدتی کم کند.
۰۷اگر پزشک زیر بیهوشی با همان دوربین داخل مثانهتان را ببیند و ضایعهٔ هانر پیدا کند، میتواند همانجا آن را با سوزاندن موضعی یا تزریق دارو درمان کند؛ این روش معمولاً نتیجهٔ خوبی میدهد.
۰۸در علائم مقاوم، تزریق بوتاکس داخل مثانه یا دستگاه کوچک تحریک عصبی مطرح میشود؛ اینها معمولاً بعد از شکست درمانهای سادهتر پیشنهاد میشوند. بعد از تزریق بوتاکس ممکن است چند هفته نتوانید مثانهتان را کامل خالی کنید؛ پزشک از قبل این را با شما در میان میگذارد و در صورت نیاز روش موقت خالی کردن مثانه با سوند را آموزش میدهد.
۰۹جراحی بزرگ روی خود مثانه آخرین گزینه است و فقط در موارد بسیار سخت و مقاوم، بعد از امتحان همهٔ راههای دیگر، در نظر گرفته میشود.
۰۴ چطور از عود سندرم درد مثانه پیشگیری کنیم؟
۰۱دفترچهای از غذا، نوشیدنی و شدت علائم روزانه بنویسید تا محرکهای شخصی خودتان را پیدا کنید؛ محرک هر فرد ممکن است با فرد دیگر فرق کند.
۰۲قهوه، چای پررنگ، نوشابهٔ گازدار، الکل، غذای تند و مرکبات را کمکم و یکییکی از رژیم غذایی کم کنید تا اثرش را روی علائم خودتان ببینید.
۰۳استرس علائم را تشدید میکند؛ خواب کافی، ورزش ملایم و تمرینهای آرامسازی مثل تنفس عمیق را در برنامهٔ روزانه بگنجانید.
۰۴یبوست را جدی بگیرید و درمانش کنید، چون فشار روده پر میتواند فشار روی مثانه را هم بیشتر کند.
۰۵لباس تنگ و کمربند فشرده روی شکم را کنار بگذارید تا فشار اضافه به مثانه وارد نشود.
۰۶اگر رابطهٔ جنسی علائم را بدتر میکند، دربارهٔ وضعیت و زمان مناسبتر با پزشک یا فیزیوتراپ کف لگن مشورت کنید.
۰۷داروی خودسرانه یا آنتیبیوتیک بدون تجویز پزشک مصرف نکنید؛ این بیماری عفونت نیست و آنتیبیوتیک کمکی نمیکند.
۰۶ پرسشهای پرتکرار
سیستیت بینابینی چه فرقی با عفونت ادراری معمولی دارد؟
در عفونت ادراری، کشت ادرار میکروب نشان میدهد و آنتیبیوتیک درد را برطرف میکند. در سیستیت بینابینی کشت ادرار منفی است و آنتیبیوتیک اثری روی درد ندارد؛ علت این بیماری التهاب و حساسیت مزمن مثانه است، نه میکروب.
آیا سیستیت بینابینی خطرناک است؟
این بیماری بدخیم یا سرطانی نیست و به کلیه هم آسیب نمیرساند، اما میتواند خواب و کیفیت زندگی را بهشدت مختل کند. اگر خون در ادرار دیدید یا علائم تازه و غیرمعمولی داشتید، حتماً برای رد بیماریهای دیگر معاینه شوید.
سیستیت بینابینی درمان قطعی دارد؟
یک درمان قطعی و یکسان برای همهٔ بیماران وجود ندارد، اما بیشتر بیماران با ترکیبی از تغییر رژیم غذایی، فیزیوتراپی کف لگن و دارو بهبود قابلتوجهی پیدا میکنند. هدف کنترل علائم است، نه لزوماً ریشهکنی کامل بیماری.
برای سیستیت بینابینی چه نخورم؟
قهوه، نوشابه، الکل، غذای تند، مرکبات و شیرینکنندههای مصنوعی در بسیاری از بیماران علائم را بدتر میکنند. محرک هر فرد فرق دارد، پس بهتر است با یک دفترچهٔ غذایی محرکهای خودتان را پیدا کنید.
چرا علائمم گاهی بهتر و گاهی بدتر میشود؟
این بیماری معمولاً موجدار پیش میرود. استرس، دورهٔ قاعدگی، رابطهٔ جنسی و بعضی غذاها میتوانند علائم را موقتاً تشدید کنند، بدون اینکه بهمعنای پیشرفت اصل بیماری باشد.
آیا بارداری روی سیستیت بینابینی تأثیر میگذارد؟
واکنش هر فرد متفاوت است؛ برخی در بارداری بهبود و برخی بدتر شدن علائم را تجربه میکنند. اگر باردارید یا قصد بارداری دارید، داروهای مصرفیتان را حتماً با پزشک هماهنگ کنید.
خلاصهٔ بالینی
سیستیت بینابینی یا سندرم درد مثانه (IC/BPS) با درد، فشار یا ناراحتی مزمن مرتبط با مثانه همراه با علائم ادراری تحتانی بیش از شش هفته، در نبود عفونت یا علت شناختهشدهٔ دیگر، تعریف میشود؛ پروگنوز از نظر بقا مطلوب و بیماری تهدیدکنندهٔ حیات نیست، اما بار علامتی و اثر آن روی کیفیت زندگی بیمار میتواند شدید باشد. بیماران به دو فنوتیپ اصلی تقسیم میشوند: نوع همراه با ضایعهٔ هانر که در سیستوسکوپی شناسایی و بهطور موضعی درمان میشود، و نوع بدون ضایعه که شایعتر است و پاسخش به درمان متغیرتر است. مدیریت پلکانی و چندوجهی است؛ از آموزش و اصلاح رفتار آغاز میشود و در بیمار مقاوم به داروی خوراکی یا داخلمثانهای، نوروموددولاسیون، سیکلوسپورین یا در موارد نادر جراحی میرسد.
۰۱ تشخیص و ارزیابی سیستیت بینابینی (سندرم درد مثانه)
۰۱شرححال هدفمند بگیرید: ویژگی درد (ارتباط با پر شدن و خالی شدن مثانه)، تکرر، نوکتوری، فوریت، ارتباط با نزدیکی جنسی، دورهٔ قاعدگی، محرکهای غذایی، و سابقهٔ جراحی یا رادیوتراپی لگن را بپرسید؛ از پرسشنامهٔ معتبری مثل O'Leary-Sant (ICSI/ICPI) برای مستندسازی شدت و فالوآپ روند درمان استفاده کنید.
۰۲در معاینه، شکم را از نظر حساسیت سوپراپوبیک و لگن را از نظر حساسیت دیوارهٔ قدامی واژن و افزایش تون یا تریگرپوینت عضلههای کف لگن بررسی کنید؛ در مردان، پروستات و کف لگن را هم برای رد پروستاتیت مزمن معاینه کنید.
۰۳آنالیز ادرار و کشت ادرار برای رد عفونت فعال درخواست دهید؛ در بیمار سیگاری یا دارای هماچوری، سیتولوژی ادرار هم برای رد بدخیمی اضافه کنید.
۰۴حجم ادرار باقیماندهٔ پس از دفع (PVR) را با سونوگرافی در بیمار با علائم انسدادی یا شک به اختلال تخلیه اندازه بگیرید.
۰۵سیستوسکوپی تشخیصی برای همهٔ بیماران الزامی نیست، اما برای افتراق فنوتیپ هانر از غیرهانر، و در بیمار با هماچوری، ریسکفاکتور بدخیمی، سن بالا یا عدم پاسخ به درمان اولیه توصیه میشود؛ هیدرودیستنشن تحت بیهوشی میتواند گلومرولاسیون نشان دهد، اما این یافته غیراختصاصی است و بهتنهایی تشخیصی نیست.
۰۶اگر حین سیستوسکوپی ضایعهٔ هانر دیدید، همانجا بیوپسی هدفمند یا رزکسیون/فولگوراسیون آن را انجام دهید که هم تشخیصی و هم درمانی است؛ بیوپسی تصادفی روتین توصیه نمیشود، مگر یافتهای مشکوک به کارسینومای اینسیتو (CIS) دیده شود.
۰۷تست حساسیت به پتاسیم را درخواست ندهید؛ اختصاصیت پایین و دردناک بودن آن باعث شده از گایدلاینهای بهروز حذف شود.
۰۸یورودینامیک را روتین درخواست ندهید؛ فقط در بیمار پیچیده با شک همزمان به اختلال تخلیه یا بیاختیاری غالب انجام دهید.
۰۹تشخیصهای افتراقی که باید رد شوند: عفونت ادراری عودکننده، کارسینومای اینسیتو یا تومور مثانه، بیشفعالی مثانه، اندومتریوز، وولوودینیا و آتروفی ادراریتناسلی، دیورتیکول مجرا، سنگ مثانه، سیستیت پرتویی، سیستیت ناشی از مصرف کتامین، و در مردان پروستاتیت مزمن/سندرم درد لگنی مزمن.
۰۲ درمان و مدیریت سندرم درد مثانه طبق گایدلاین
۰۱خط اول را با آموزش بیمار دربارهٔ ماهیت مزمن و موجدار بیماری شروع کنید؛ اصلاح رژیم غذایی با حذف تدریجی محرکهای شایع (کافئین، الکل، غذای تند و اسیدی، شیرینکنندههای مصنوعی)، مدیریت استرس و اصلاح الگوی مصرف مایعات را همراه آن پیش ببرید.
۰۲خط دوم شامل فیزیوتراپی اختصاصی کف لگن با تکنیک آزادسازی میوفاشیال است، نه تمرین تقویتی مثل کگل که در کف لگن هایپرتونیک میتواند علائم را بدتر کند؛ در درد مزمن و شدید، مدیریت چندوجهی درد را با همکاری متخصص درد پیش ببرید.
۰۳داروی خوراکی خط دوم/سوم شامل آمیتریپتیلین با دوز پایین، هیدروکسیزین، یا پنتوزان پلیسولفات سدیم است؛ در تجویز طولانیمدت پنتوزان پلیسولفات، بیمار را از ریسک ماکولوپاتی رنگدانهای شبکیه آگاه و برای معاینهٔ دورهای چشمپزشکی ارجاع دهید.
۰۴خط سوم تزریق داخلمثانهای شامل DMSO، هپارین یا لیدوکائین است که بهصورت دورهای در بیمار با پاسخ ناکافی به درمان خوراکی انجام میشود.
۰۵سیستوسکوپی با هیدرودیستنشن کوتاه و کمفشار هم گزینهٔ خط سوم و هم اقدام تشخیصی است؛ در دیدن ضایعهٔ هانر، فولگوراسیون، لیزر یا تزریق موضعی تریآمسینولون را در همان جلسه انجام دهید، چون کنترل مستقیم ضایعهٔ هانر معمولاً پاسخ بهتر و پایدارتری نسبت به سایر خطوط درمانی میدهد.
۰۶خط چهارم تزریق داخلدترسوری بوتولینوم توکسین A در بیمار مقاوم است؛ پیش از تزریق، بیمار را برای احتمال رتانسیون و لزوم خودکاتتریزاسیون متناوب آموزش دهید. نوروموددولاسیون ساکرال یا تحریک عصب تیبیال خلفی (PTNS) گزینهٔ جایگزین یا مکمل همین خط است.
۰۷خط پنجم سیکلوسپورین A خوراکی برای بیمار مقاوم است، بهویژه فنوتیپ همراه با ضایعهٔ هانر؛ فشار خون و عملکرد کلیه را در طول درمان پایش کنید.
۰۸خط ششم جراحی بزرگ است: سیستوپلاستی افزایشی (بزرگسازی مثانه با بخشی از روده)، دایورشن ادراری یا در موارد نادر سیستکتومی؛ فقط برای بیماری که همهٔ خطوط قبلی را امتحان کرده و کیفیت زندگیاش بهشدت مختل شده، در مرکز باتجربه و با تصمیمگیری مشترک انجام دهید.
۰۹در هر مرحله، درمان بیماریهای همپوشان مثل اختلال خواب، اضطراب یا افسردگی، فیبرومیالژیا و سندرم روده تحریکپذیر را موازی با درمان مستقیم مثانه پیش ببرید و ترکیب همزمان چند خط درمانی را در بیمار پیچیده مجاز بدانید؛ فالوآپ منظم برای ارزیابی پاسخ درمان و عوارض دارویی لازم است.
پرچمهای قرمز بالینی
هماچوری واضح یا میکروسکوپیک پایدار، بهویژه در بیمار سیگاری یا بالای ۴۰ سال؛ پیش از هر تشخیص IC/BPS، سیستوسکوپی و در صورت لزوم بیوپسی برای رد کارسینومای اینسیتو یا تومور مثانه لازم است.
کاهش وزن بیدلیل، هماچوری یا علائم تحریکی مقاوم به درمان اولیه در سنین بالا، شک به بدخیمی مثانه یا لگن را بالا میبرد.
علائم تبدار یا شواهد عفونت فعال باید پیش از هر تشخیص IC/BPS رد و درمان شود.
رتانسیون ادراری پس از تزریق بوتاکس یا هیدرودیستنشن نیازمند پایش PVR و آموزش خودکاتتریزاسیون متناوب است.
علائم عصبی جدید یا بیحسی زینی همراه با اختلال اسفنکتر، مطرحکنندهٔ سندرم کودا اکوینا است و نیازمند ارزیابی فوری، نه ادامهٔ مسیر تشخیصی IC/BPS.
۰۳ نکات کلیدی بالینی و شواهد
۰۱گایدلاین AUA درمان را در شش خط پلکانی طبقهبندی میکند؛ خطوط اول و دوم باید در همهٔ بیماران امتحان شود، در حالی که خطوط تهاجمیتر مثل نوروموددولاسیون، سیکلوسپورین و جراحی به زیرگروهی منتخب از بیماران مقاوم محدود میماند.
۰۲فنوتیپبندی بر اساس وجود یا نبود ضایعهٔ هانر مسیر درمان را تغییر میدهد؛ فولگوراسیون یا رزکسیون موضعی ضایعهٔ هانر معمولاً پاسخ بالینی بهتر و پایدارتری نسبت به درمانهای سیستمیک در همان بیمار دارد.
۰۳فیزیوتراپی کف لگن با تکنیک آزادسازی میوفاشیال شواهد قویتری نسبت به تمرین تقویتی کلاسیک در این بیماری دارد؛ در بیمار با کف لگن هایپرتونیک، تمرین تقویتی میتواند علائم را بدتر کند.
۰۴FDA و انجمن چشمپزشکی آمریکا در هشدارهای ایمنی خود، مصرف طولانیمدت پنتوزان پلیسولفات سدیم را با ماکولوپاتی رنگدانهای شبکیه مرتبط دانستهاند؛ پایش چشمپزشکی دورهای در مصرف طولانیمدت توصیه میشود.
۰۵تست حساسیت به پتاسیم و هیدرودیستنشن تشخیصی بهتنهایی، در گایدلاینهای بهروز جایگاه محکمی ندارند؛ تمرکز فعلی روی تشخیص بالینی و رد بیماریهای افتراقی است، نه یک تست قطعی واحد.
