مسیر فعال: هر دوزمان مطالعه: ۱۱ دقیقهبازبینی: متخصص اورولوژیبهروزرسانی: ۱۴۰۴/۰۴
در یک نگاه
خون در ادرار دو نوع دارد: نوعی که با چشم دیده میشود و رنگ ادرار را صورتی تا قرمز میکند، و نوعی که فقط زیرِ میکروسکوپِ آزمایشگاه پیدا میشود.
شایعترین علتِ خون در ادرار در جوانان و زنان، عفونتِ ادراری است؛ در میانسالان و سالمندان، سنگِ کلیه و بزرگیِ پروستات شایعترند.
خون در ادرارِ بدونِ درد، بعد از سنِ چهلسالگی، باید فوراً از نظرِ تومورِ مثانه یا کلیه بررسی شود؛ این نوع خونریزی را نباید به بعد موکول کرد.
شدتِ رنگِ ادرار معیارِ دقیقی برایِ شدتِ خونریزی نیست؛ حتی چند قطره خون کافی است کاسهٔ توالت را کاملاً قرمز کند.
تشخیصِ علت با آزمایشِ ادرار شروع میشود و بسته به مورد، با سونوگرافی، سیتیاسکن یا سیستوسکوپی ادامه پیدا میکند.
۰۱ خون در ادرار چه علائمی دارد؟
۰۱ادرار به رنگِ صورتی، قرمز یا قهوهایِ کدر درمیآید؛ به این حالتِ دیدنی که با چشم مشخص است، خون در ادرارِ ماکروسکوپی میگویند.
۰۲گاهی ادرار کاملاً شفاف است و خون فقط زیرِ میکروسکوپِ آزمایشگاه دیده میشود؛ به این حالت خون در ادرارِ میکروسکوپی میگویند.
۰۳اگر سوزشِ ادرار، تکررِ ادرار یا دردِ زیرِ شکم همراهِ خون در ادرار باشد، معمولاً علت، عفونت یا سنگ است.
۰۴دیدنِ لختهٔ خون در ادرار، بهخصوص در سنینِ بالا، جدیتر از خونریزیِ بدونِ لخته است.
۰۵برخلافِ تصورِ رایج، نبودِ درد نشانهٔ خطرناکتر بودنِ علت است، نه خفیفتر بودنِ آن؛ چون احتمالِ تومورِ مثانه یا کلیه را در فهرستِ علتها بالا میبرد.
۰۲ علتِ خون در ادرار چیست؟
۰۱عفونتِ ادراری: شایعترین علتِ خون در ادرار، مخصوصاً در زنان؛ معمولاً با سوزشِ ادرار و تکررِ ادرار همراه است.
۰۲سنگِ کلیه یا سنگِ حالب: با خراشیدنِ دیوارهٔ مسیرِ ادراری، خون در ادرار همراه با دردِ شدید و موجدارِ پهلو ایجاد میکند.
۰۳بزرگشدنِ خوشخیمِ پروستات در مردانِ مسن: معمولاً با تکررِ ادرار، ضعفِ جریانِ ادرار و بیدارشدنِ شبانه همراه است.
۰۴تومورِ مثانه یا کلیه: مهمترین علتی که هرگز نباید نادیده گرفته شود؛ غالباً خونریزیِ بدونِ درد و گاهبهگاه ایجاد میکند.
۰۵برخی بیماریهایِ کلیوی باعث میشوند کلیه بهجایِ صافیکردنِ درستِ خون، مقداری خون یا پروتئین وارد ادرار کند؛ این حالت اغلب با کفکردنِ ادرار یا فشارِ خونِ بالا همراه است.
۰۶ورزشِ سنگین، بهخصوص دویدنِ طولانی، گاهی خون در ادرارِ موقت ایجاد میکند که معمولاً ظرفِ یکی دو روز خودبهخود برطرف میشود.
۰۷برخی داروها مثلِ رقیقکنندههایِ خون، اگر مشکلی زمینهای در مسیرِ ادراری وجود داشته باشد، آن را آشکار میکنند؛ خودِ دارو بهتنهایی معمولاً باعثِ خون در ادرار نمیشود.
نشانههای خطر — فوری به پزشک مراجعه کنید
تب، لرز و دردِ شدیدِ پهلو همراه با خون در ادرار؛ نشانهٔ احتمالیِ عفونتِ کلیه. با اورژانس تماس بگیرید یا سریع به بیمارستان بروید.
ناتوانی در ادرار کردن یا دفعِ پیدرپیِ لختههایِ خون؛ ممکن است مثانه پُر و مسدود شده باشد. با اورژانس تماس بگیرید.
سرگیجه، ضعفِ شدید یا رنگپریدگیِ ناگهانی همراه با خون در ادرار؛ نشانهٔ افتِ فشارِ خون یا کمخونیِ حاد است. با اورژانس تماس بگیرید.
خون در ادرار همراه با کاهشِ وزنِ بیدلیل، دردِ استخوان یا خستگیِ پایدار؛ ظرفِ چند روز به اورولوژیست مراجعه کنید.
خون در ادرار حتی یکبار و بدونِ درد، در سنِ بالایِ ۴۰ سال؛ نباید نادیده گرفته شود، نوبتِ ویزیت را همان هفته بگیرید.
۰۳ خون در ادرار چطور درمان میشود؟
۰۱درمان بر اساسِ علتِ اصلی تعیین میشود؛ خودِ «خون در ادرار» بیماری نیست، نشانه است.
۰۲اگر علت عفونت باشد، با دورهٔ آنتیبیوتیکِ مناسب و کنترلِ آزمایشِ ادرار پس از درمان، مشکل برطرف میشود.
۰۳اگر علت سنگ باشد، بسته به اندازه و محلِ آن، سنگ با سنگشکنی، از راهِ دوربینِ نازک یا با جراحیِ کمتهاجمی خارج میشود.
۰۴اگر علت بزرگشدنِ پروستات باشد، دارو یا عملِ کوچکِ برداشتنِ بخشی از پروستات، فشار روی مسیرِ ادرار و خونریزی را کم میکند.
۰۵در خونریزیِ شدید یا بندآمدنِ ادرار بهخاطرِ لخته، پزشک سوند میگذارد تا لختهها بیرون بروند و مثانه شستوشو شود.
۰۶اگر تومور تشخیص داده شود، تیمِ اورولوژی بر اساسِ نوع و گستردگیِ آن، جراحی، درمانِ داخلِ مثانه یا ترکیبی از روشها را پیشنهاد میدهد.
۰۴ چطور از خون در ادرار پیشگیری کنیم؟
۰۱در طولِ روز آبِ کافی بنوشید؛ ادرارِ رقیق و کمرنگ خطرِ سنگِ کلیه و عفونتِ ادراری را کم میکند.
۰۲ادرار را زیاد نگه ندارید و بهمحضِ نیاز، به دستشویی بروید؛ بعدِ رابطهٔ جنسی هم زود ادرار کنید. این کارها خطرِ عفونتِ ادراری را کم میکنند.
۰۳نمکِ غذا و مصرفِ زیادِ گوشتِ قرمز را کم کنید؛ هر دو در شکلگیریِ سنگِ کلیه نقش دارند.
۰۴سیگار نکشید؛ سیگار یکی از قویترین عواملِ خطرِ تومورِ مثانه است، حتی سالها بعدِ ترک هم اثرش باقی میماند.
۰۵اگر فشارِ خون، دیابت یا سابقهٔ سنگِ عودکننده دارید، آزمایشِ ادرارِ دورهای را طبقِ نظرِ پزشک ادامه دهید.
۰۶ پرسشهای پرتکرار
خون در ادرار همیشه خطرناک است؟
نه لزوماً. گاهی ورزشِ سنگین یا یک عفونتِ سادهٔ ادراری عامل است، اما چون تومور هم میتواند به همین شکل، بدونِ درد، خونریزی کند، بررسیِ پزشکی لازم است، بهخصوص بالایِ ۴۰ سال.
خون در ادرارِ بدونِ درد یعنی چه؟
این نوع خونریزی احتمالِ تومورِ مثانه یا کلیه را بیشتر مطرح میکند تا عفونت یا سنگ، برایِ همین جدیتر گرفته میشود؛ حتماً باید ویزیت شوید.
رنگِ ادرار همیشه نشانهٔ شدتِ خونریزی است؟
نه. حتی مقدارِ کمِ خون، ادرار را کاملاً قرمز میکند. شدتِ رنگ بهتنهایی معیارِ خطر نیست و باید آزمایش شود.
خون در ادرار در دورانِ قاعدگی طبیعی است؟
در دورانِ قاعدگی، اختلاطِ خونِ قاعدگی با نمونهٔ ادرار شایع و طبیعی است؛ اما اگر بعد از پایانِ قاعدگی هم خون در ادرار ادامه داشت، حتماً به پزشک اطلاع دهید.
چه آزمایشی برایِ پیداکردنِ علتِ خون در ادرار لازم است؟
معمولاً ارزیابی با آزمایشِ ادرار شروع میشود، بعد سونوگرافی یا سیتیاسکن انجام میشود و در صورتِ نیاز، سیستوسکوپی (نگاهکردنِ داخلِ مثانه با دوربینِ نازک) هم اضافه میشود.
خون در ادرارِ کودکان چه علتی دارد؟
در کودکان، علتِ شایعتر عفونتِ ادراری، ضربه یا بیماریهایِ خاصِ کلیوی است؛ با اینحال هر خون در ادرارِ کودک باید توسطِ پزشکِ اطفال یا اورولوژیست بررسی شود.
خلاصهٔ بالینی
هماچوری یعنی وجودِ خون در ادرار و به دو نوعِ ماکروسکوپیک (قابلِدیدن با چشم) و میکروسکوپیک (فقط در آزمایشِ ادرار) تقسیم میشود. شایعترین علل عفونتِ ادراری، سنگِ ادراری، هیپرپلازیِ خوشخیمِ پروستات و بیماریهایِ گلومرولی هستند، اما در هماچوریِ بدونِ درد، بهخصوص بالایِ ۳۵ تا ۴۰ سال، ردِ تومورِ اوروتلیال در اولویتِ تشخیص است. ارزیابی بر اساسِ طبقهبندیِ ریسکِ بیمار طبقِ گایدلاینِ AUA/EAU انجام میشود و شاملِ آنالیزِ ادرار، تصویربرداری و در مواردِ پرخطر، سیستوسکوپی است.
۰۱ تشخیص و ارزیابیِ هماچوری
۰۱آنالیزِ کاملِ ادرار (UA) با دیپاستیک و میکروسکوپی؛ تعریفِ استانداردِ هماچوریِ میکروسکوپیک، ≥۳ گلبولِ قرمز در هر HPF در نمونهٔ بدونِ عفونت و بدونِ قاعدگی.
۰۲کشتِ ادرار برایِ ردِ عفونت، بهخصوص همراه با علائمِ سوزش، تکرر یا تبِ خفیف.
۰۳الگویِ درد راهنماست: دردِ کولیکی و موجدارِ پهلو مطرحکنندهٔ سنگِ حالب است؛ هماچوریِ بدونِ درد بیشتر بهسمتِ تومور مشکوک میشود.
۰۴طبقهبندیِ ریسکِ بدخیمی بر اساسِ سن (بالایِ ۳۵ تا ۴۰ سال)، سابقهٔ سیگار، مواجههٔ شغلی با موادِ شیمیایی یا رنگ، سابقهٔ رادیوتراپیِ لگن و شدت/تداومِ هماچوری.
۰۵تصویربرداری: در ریسکِ پایین سونوگرافیِ کلیه-مثانه کافی است؛ در ریسکِ متوسط تا بالا، سیتیاورگرافی برایِ بررسیِ کاملِ کالیس، پلویس، حالب و مثانه انجام میشود.
۰۶سیستوسکوپی در بیمارِ پرخطر یا هماچوریِ گراس، حتی با تصویربرداریِ طبیعی، برایِ ردِ تومورِ مثانه ضروری است.
۰۷در مردانِ بالایِ ۵۰ سال با علائمِ انسدادی، معاینهٔ پروستات و PSA در کنارِ سایرِ بررسیها انجام میشود.
۰۸در شکِ منشأِ گلومرولی (پروتئینوری، RBC cast، مورفولوژیِ دیسمورفیکِ گلبولِ قرمز، فشارِ خونِ بالا)، ارجاع به نفرولوژی برایِ بررسیِ بیشتر و احتمالِ بیوپسیِ کلیه.
۰۲ درمان و مدیریتِ هماچوری طبقِ گایدلاین
۰۱هماچوریِ ثانویه به عفونتِ ادراری: آنتیبیوتیکِ هدفمند طبقِ کشت و آنتیبیوگرام، کنترلِ آنالیزِ ادرار بعد از اتمامِ درمان برایِ اطمینان از رفعِ هماچوری.
۰۲هماچوریِ ناشی از سنگِ ادراری: انتخاب بینِ ESWL، یورتروسکوپی یا PCNL بر اساسِ سایز و محلِ سنگ، طبقِ گایدلاینِ سنگهایِ ادراری.
۰۳انسدادِ حالب همراه با عفونت (پیونفروز): درناژِ اورژانسی با استنتِ حالبی (دبلجی) یا نفروستومیِ پوستی، پیش از هر اقدامِ قطعی روی سنگ.
۰۴رتانسیونِ حادِ ادراری با لختهٔ خون: سوندِ سهراههٔ بزرگقطر و شستوشویِ مداومِ مثانه تا شفافیِ نسبیِ ادرار.
۰۵هماچوریِ ناشی از هیپرپلازیِ خوشخیمِ پروستات: شروعِ آلفابلوکر؛ در خونریزیِ راجعه یا پروستاتِ بزرگ، ارجاع برایِ TURP یا HoLEP.
۰۶هماچوریِ ناشی از تومورِ مثانه: رزکسیونِ ترانسیورترالِ تومور (TURBT) برایِ تشخیص، استیجینگ و درمانِ اولیه؛ ادامهٔ درمان بر اساسِ گریدِ پاتولوژی.
۰۷هماچوریِ میکروسکوپیکِ بدونِ علتِ مشخص پس از ارزیابیِ کامل: فالوآپِ سالانه با آنالیزِ ادرار تا دو سال، سپس تصمیم بر اساسِ روند.
۰۸هماچوریِ ثانویه به بیماریِ گلومرولی: ارجاع به نفرولوژی؛ کنترلِ فشارِ خون و پروتئینوری، بیوپسیِ کلیه در مواردِ پیشرونده.
پرچمهای قرمز بالینی
هماچوریِ گراس با رتانسیونِ ادراری یا لختهٔ فراوان: نیازِ فوری به سوندگذاریِ سهراهه و شستوشویِ مثانه.
علائمِ سپسیسِ اورولوژیک (تب بالا، تاکیکاردی، افتِ فشارِ خون) در بیمارِ پیلونفریت یا انسدادِ همراه با هماچوری: بستری و آنتیبیوتیکِ وریدیِ فوری، بررسیِ نیازِ به درناژ.
افتِ همودینامیک یا کاهشِ سریعِ هموگلوبین ناشی از هماچوریِ شدید: ارزیابیِ فوریِ اورولوژی و آمادهسازی برایِ مداخلهٔ احتمالی.
هماچوریِ گراسِ بدونِ درد در بیمارِ بالایِ ۴۰ سال با سابقهٔ سیگار: پروتکلِ ردِ فوریِ بدخیمی، بدونِ تأخیر در ارجاعِ سیستوسکوپی.
آنوریِ ناگهانی همراه با هماچوری و دردِ دوطرفهٔ پهلو: مطرحکنندهٔ انسدادِ دوطرفه یا نارساییِ حادِ کلیه؛ بررسیِ فوریِ تصویربرداری.
۰۳ نکاتِ کلیدیِ بالینی و شواهد در هماچوری
۰۱طبقِ گایدلاینِ AUA/SUFU، آستانهٔ استانداردِ ارزیابی، ≥۳ گلبولِ قرمز در هر HPF در نمونهٔ بدونِ عفونت است، نه صرفِ مثبتشدنِ دیپاستیک.
۰۲طبقهبندیِ ریسک (کم/متوسط/پرخطر) طبقِ گایدلاینِ AUA تعیینکنندهٔ نوعِ تصویربرداری و لزومِ سیستوسکوپی است، نه سنِ بیمار بهتنهایی.
۰۳گایدلاینِ EAU سیتیاورگرافی را حساسترینِ روشِ تصویربرداری برایِ ضایعاتِ سیستمِ کالیسیل و اوروتلیومِ فوقانی معرفی میکند.
۰۴در بیمارانِ کمریسک با هماچوریِ میکروسکوپیکِ پایدار، فالوآپِ سالانه با آنالیزِ ادرار میتواند جایگزینِ تکرارِ فوریِ سیستوسکوپی باشد.
۰۵پروگنوزِ هماچوریِ ناشی از تومورِ سطحیِ مثانه (NMIBC) بهطورِ کلی بهتر از تومورِ عضلانیتهاجمی (MIBC) است، اما بدونِ فالوآپِ منظمِ سیستوسکوپی، ریسکِ عودِ NMIBC بالا میماند.
منابع
گایدلاینِ AUA/SUFU دربارهٔ هماچوریِ میکروسکوپیک
گایدلاینِ EAU دربارهٔ سنگهایِ ادراری
گایدلاینِ EAU دربارهٔ سرطانِ مثانه
گایدلاینِ NICE دربارهٔ هماچوری و بدخیمیِ مسیرِ ادراری
