مسیر فعال: هر دوزمان مطالعه: ۱۱ دقیقهبازبینی: متخصص اورولوژیبهروزرسانی: ۱۴۰۴/۰۴
در یک نگاه
بیوپسی پروستات یعنی برداشتِ چند نمونهٔ بسیار کوچک از بافتِ پروستات برایِ بررسی زیرِ میکروسکوپ.
بیشترِ کسانی که به بیوپسی نیاز پیدا میکنند، هیچ علامتِ ادراریِ خاصی ندارند؛ دلیلِ ارجاع معمولاً آزمایشِ PSA یا معاینهٔ پزشک است.
دو روشِ اصلی وجود دارد: از راهِ مقعد (رکتوم) یا از راهِ پرینه (پوستِ بینِ بیضه و مقعد).
این کار با بیحسیِ موضعی یا آرامبخشِ سبک انجام میشود و کمتر از ۲۰ دقیقه طول میکشد؛ شما همان روز به خانه برمیگردید.
بعد از بیوپسی، دیدنِ کمی خون در ادرار یا منی تا چند هفته طبیعی است و بهتدریج قطع میشود.
۰۱ بیوپسی پروستات چه زمانی لازم است؟
۰۱آزمایشِ خونِ PSA بالاتر از حدِ طبیعیِ سنِ شما بوده، یا در چند ماهِ اخیر پیوسته بالا رفته است.
۰۲در معاینهٔ پروستات از راهِ مقعد، پزشک بخشی سفت، برجسته یا نامتقارن لمس کرده است.
۰۳سونوگرافی یا MRI پروستات یک نقطهٔ مشکوک نشان داده که باید از آن نمونهبرداری شود.
۰۴بیوپسیِ قبلیِ شما نتیجهٔ مرزی یا نامشخص داشته و پزشک برایِ اطمینان، بیوپسیِ دوم را لازم میداند.
۰۵در برنامهٔ پیگیریِ سرطانِ کمخطرِ پروستات (نظارتِ فعال)، بیوپسیِ دورهای برایِ بررسیِ پیشرفتِ احتمالیِ بیماری انجام میشود.
۰۲ چرا پزشک بیوپسی پروستات را پیشنهاد میدهد؟
۰۱با بالا رفتنِ سن، بهخصوص بعد از ۵۰ سالگی، احتمالِ تغییراتِ سلولیِ پروستات بیشتر میشود؛ بیشترِ بیوپسیها هم در همین بازهٔ سنی انجام میشود.
۰۲سابقهٔ سرطانِ پروستات در پدر یا برادر، بهخصوص اگر در سنِ پایین تشخیص داده شده باشد، ریسکِ خانوادگی را چند برابر میکند.
۰۳بزرگشدنِ خوشخیمِ پروستات یا التهابِ پروستات هم میتوانند PSA را بالا ببرند بدونِ اینکه سرطانی در کار باشد؛ بیوپسی همین حالت را از سرطانِ واقعی جدا میکند.
۰۴جهشِ ژنتیکیِ ارثی در خانواده که خطرِ سرطانِ پروستات و پستان را همزمان بالا میبرد، پزشک را به پیگیریِ دقیقترِ PSA وامیدارد.
۰۵بعضی وضعیتهایِ موقت مثلِ عفونتِ ادراریِ اخیر، رابطهٔ جنسیِ اخیر یا دوچرخهسواریِ طولانی هم میتوانند PSA را موقتاً و نادرست بالا ببرند؛ به همین دلیل پزشک گاهی پیش از تصمیم به بیوپسی، آزمایش را چند هفته بعد دوباره میگیرد.
نشانههای خطر — فوری به پزشک مراجعه کنید
تا ۴۸ ساعت بعد از بیوپسی، تبِ بالایِ ۳۸ درجه یا لرزِ شدید نشانهٔ عفونتِ جدی است؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
اگر اصلاً نمیتوانید ادرار کنید و مثانهتان احساسِ پُریِ دردناک دارد، همان روز به اورژانس مراجعه کنید.
خونریزیِ شدید و پیوسته از مقعد، یا ادراری پُر از لختهٔ خون که قطع نمیشود، نیازِ فوری به بررسیِ پزشک دارد.
دردِ شدیدِ شکم یا لگن که با مسکنِ ساده کم نمیشود، همان روز باید بررسی شود.
گیجی، سرگیجهٔ شدید یا ضعفِ ناگهانی بعد از بیوپسی میتواند نشانهٔ افتِ فشار یا عفونتِ گسترده در بدن باشد؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
۰۳ بیوپسی پروستات چگونه انجام میشود؟
۰۱پیش از بیوپسی، پزشک آزمایشِ خون و در صورتِ لزوم کشتِ ادرار میگیرد، مصرفِ داروهایِ رقیقکنندهٔ خون را طبقِ دستور چند روز قطع میکند و یک دورهٔ کوتاهِ آنتیبیوتیک برایِ کاهشِ خطرِ عفونت تجویز میکند.
۰۲هر دو روشِ بیوپسی با بیحسیِ موضعی یا آرامبخشِ سبک انجام میشود؛ شما در طولِ کار بیدار ولی راحت هستید و همان روز به خانه برمیگردید.
۰۳در روشِ از راهِ مقعد (ترانسرکتال)، سوندِ سونوگرافی وارد رکتوم میشود و سوزنِ نمونهبرداری از همان مسیر، بافتِ پروستات را برمیدارد.
۰۴در روشِ از راهِ پرینه (ترانسپرینهآل)، سوزن از پوستِ بینِ بیضه و مقعد وارد میشود بدونِ اینکه از رکتوم عبور کند؛ به همین دلیل خطرِ عفونتِ جدی کمتر است و امروز بیشتر توصیه میشود.
۰۵در هر جلسه، معمولاً ۱۰ تا ۱۲ نمونهٔ کوچک از نقاطِ مختلفِ پروستات برداشته میشود؛ اگر MRI پیش از بیوپسی ناحیهٔ مشکوکی نشان داده باشد، از همان نقطه نمونههایِ اضافه هم گرفته میشود.
۰۴ بعد از بیوپسی پروستات چطور مراقبت کنیم؟
۰۱تا ۲۴ ساعتِ اول استراحت کنید و از فعالیتِ سنگین، دوچرخهسواری یا ورزشِ شدید خودداری کنید.
۰۲آبِ کافی بنوشید تا ادرار رقیقتر جریان پیدا کند و دفعِ خونِ باقیمانده راحتتر شود.
۰۳تا چند هفته دیدنِ کمی خون در ادرار یا منی طبیعی است؛ رنگِ صورتی یا قهوهایِ منی جایِ نگرانی ندارد.
۰۴آنتیبیوتیکِ تجویزشده را تا آخر و طبقِ دستور مصرف کنید، حتی اگر حالتان کاملاً خوب باشد.
۰۵تا وقتی پزشک اجازه ندهد، آسپرین یا داروهایِ رقیقکنندهٔ خون را دوباره شروع نکنید.
۰۶دمایِ بدنِ خود را در دو روزِ اول زیرِنظر داشته باشید؛ اگر تب یا لرز پیدا کردید، سریع با اورژانس تماس بگیرید.
۰۶ پرسشهای پرتکرار
آیا بیوپسی پروستات دردناک است؟
با بیحسیِ موضعی، بیشترِ افراد فقط فشار یا ناراحتیِ خفیف حس میکنند، نه دردِ شدید. بعد از بیوپسی هم تا چند روز کمی گرفتگی یا دردِ خفیف در ناحیهٔ لگن ممکن است باقی بماند.
چند روز طول میکشد تا جوابِ بیوپسی پروستات آماده شود؟
معمولاً بینِ یک تا دو هفته طول میکشد تا نمونهها زیرِ میکروسکوپ بررسی شوند و گزارشِ پاتولوژی آماده شود.
بعد از بیوپسی پروستات چند روز نباید رابطهٔ جنسی داشت؟
بیشترِ پزشکان توصیه میکنند حدودِ یک هفته صبر کنید تا خونریزیِ منی کم شود؛ زمانِ دقیق را پزشکِ خودتان مشخص میکند.
آیا بیوپسی پروستات باعثِ پخششدنِ سرطان میشود؟
نه. این نگرانی در بررسیهایِ پزشکی تأیید نشده و بیوپسی هنوز روشِ استانداردِ تشخیصِ سرطانِ پروستات در سراسرِ دنیاست.
تفاوتِ بیوپسی از راهِ مقعد و از راهِ پرینه چیست؟
روشِ از راهِ مقعد قدیمیتر و رایجتر است، ولی چون سوزن از رکتوم عبور میکند، خطرِ عفونت کمی بیشتر است. روشِ از راهِ پرینه دیوارهٔ رکتوم را دستنخورده نگه میدارد و خطرِ عفونتِ جدی را کمتر میکند؛ به همین دلیل امروز بیشتر توصیه میشود.
آیا برایِ بیوپسی پروستات به بیهوشیِ کامل نیاز است؟
نه، معمولاً. بیشترِ بیوپسیها با بیحسیِ موضعی یا آرامبخشِ سبک و بدونِ بیهوشیِ عمومی انجام میشود؛ بیمار در طولِ کار بیدار ولی راحت است.
خلاصهٔ بالینی
بیوپسیِ پروستات یعنی نمونهبرداریِ سوزنی از بافتِ پروستات برایِ تأیید یا ردِ سرطان؛ اندیکاسیونِ اصلیِ آن، PSA بالا یا رو به افزایش، DRE غیرطبیعی یا ضایعهٔ PI-RADS ۴ یا ۵ در mpMRI است. طبقِ گایدلاینهایِ اخیر، رویکردِ ترانسپرینهآل بهدلیلِ ریسکِ پایینترِ سپسیس نسبت به ترانسرکتال ترجیح داده میشود و ترکیبِ بیوپسیِ سیستماتیک با بیوپسیِ هدفمندِ فیوژن، دقتِ تشخیصی را بالا میبرد. مدیریتِ پس از پروسیجر شاملِ پروفیلاکسیِ آنتیبیوتیکی، کنترلِ داروهایِ ضدِ انعقاد و پایشِ عوارضی مثلِ رتانسیونِ حادِ ادراری و هماچوریِ پایدار است.
۰۱ اندیکاسیونها و ارزیابیِ پیش از بیوپسیِ پروستات
۰۱اندیکاسیونِ اصلی: PSA بالاتر از حدِ مرجعِ سنی یا افزایشِ پیوستهٔ آن (PSA velocity) در پیگیریِ سریال.
۰۲DRE غیرطبیعی (ندولِ سفت، ایندوریشن یا عدمِ تقارنِ لوبها)، صرفِنظر از عددِ PSA، اندیکاسیونِ مستقلِ بیوپسی است.
۰۳پیش از بیوپسی، mpMRI پروستات با گزارشِ PI-RADS انجام شود؛ ضایعهٔ PI-RADS ۴ یا ۵ کاندیدِ بیوپسیِ هدفمندِ فیوژن است، PI-RADS ۳ نیازِ تصمیمگیریِ فردی بر اساسِ PSA density دارد و PI-RADS ۱ یا ۲ در بیمارِ کمریسک میتواند بیوپسی را به تعویق بیندازد.
۰۴بررسیِ داروهایِ ضدِ انعقاد و آنتیپلاکت: آسپرینِ تکدارویی معمولاً قطع نمیشود؛ وارفارین یا DOAC بر اساسِ ریسکِ ترومبوآمبولیک و با هماهنگیِ متخصصِ قلب یا هماتولوژی قطع یا جایگزین میشود.
۰۵کشتِ ادرار و آنالیزِ ادرار پیش از پروسیجر برایِ ردِ عفونتِ فعالِ ادراری؛ در صورتِ کشتِ مثبت، درمانِ عفونت پیش از بیوپسی الزامی است.
۰۶ثبتِ سابقهٔ خانوادگی و ژنتیکی (BRCA1/2، HOXB13) و سابقهٔ بیوپسیِ قبلی (ASAP، HGPIN وسیع، یا بیوپسیِ منفیِ قبلی همراه با PSA رو به رشد).
۰۲ روشهایِ بیوپسیِ پروستات و مدیریتِ پس از آن طبقِ گایدلاین
۰۱پروفیلاکسیِ آنتیبیوتیکی هدفمند بر اساسِ کشتِ رکتال یا آنتیبیوگرامِ محلی؛ در روشِ ترانسرکتال بهدلیلِ ریسکِ بالاترِ سپسیس، پروفیلاکسیِ تقویتشده یا هدفمند ترجیح دارد.
۰۲روشِ ترانسرکتال: بیوپسیِ هدایتشده با سوندِ TRUS از راهِ رکتوم؛ در دسترستر و رایجتر است، ولی بهدلیلِ عبورِ سوزن از دیوارهٔ رکتوم، ریسکِ عفونت و سپسیس بالاتر میرود.
۰۳روشِ ترانسپرینهآل: سوزن از پوستِ پرینه، با گایدِ تمپلیت یا بهصورتِ فریهند، وارد میشود و از رکتوم عبور نمیکند؛ گایدلاینِ EAU ۲۰۲۴ همین روش را بهدلیلِ ریسکِ پایینترِ سپسیس، رویکردِ ترجیحی معرفی کرده و امروز بهصورتِ سرپایی و تنها با بیحسیِ موضعی هم انجام میشود.
۰۴نمونهبرداریِ سیستماتیکِ ۱۰ تا ۱۲ کور طبقِ الگویِ استاندارد، همراه با کورهایِ هدفمندِ فیوژن (MRI-US fusion) از ضایعاتِ PI-RADS ۳ یا بالاتر؛ ترکیبِ سیستماتیک و هدفمند، سرطانهایِ کلینیکالیسیگنیفیکنت را دقیقتر از هرکدام بهتنهایی شناسایی میکند.
۰۵پس از پروسیجر، پایشِ رتانسیونِ حادِ ادراری (شایعتر در پروستاتِ حجیم یا تعدادِ کورِ بالا)، هماچوری یا هماتوسپرمیِ معمولاً خودمحدودشونده، و علائمِ سپسیس (تب، لرز، افتِ فشار) ضروری است؛ بروزِ علائمِ سپسیس نیازِ فوریِ کشتِ خون و آنتیبیوتیکِ وریدی دارد.
۰۶گزارشِ پاتولوژی بر اساسِ درجهبندیِ ISUP/Gleason ثبت میشود که مبنایِ پروگنوز و انتخابِ گزینهٔ درمانی است؛ اگر بیوپسی منفی باشد ولی سوءظنِ بالینی باقی بماند، تکرارِ بیوپسی یا فالوآپِ نزدیکتر با MRI برنامهریزی میشود.
پرچمهای قرمز بالینی
تبِ بالایِ ۳۸.۵ درجه یا لرزِ شدید در ۴۸ ساعتِ اول، مطرحکنندهٔ سپسیسِ پس از بیوپسی است؛ نیازِ فوریِ کشتِ خون، آنتیبیوتیکِ وسیعالطیفِ وریدی و بستری دارد.
رتانسیونِ حادِ ادراری با گلوبِ مثانهٔ قابلِلمس؛ نیازِ فوریِ کاتتریزاسیون دارد.
هماچوریِ ماکروسکوپیکِ پایدار با لختهٔ فراوان یا افتِ همودینامیک؛ ارزیابیِ اورژانسی و احتمالِ نیاز به تخلیهٔ لخته یا ایریگیشن لازم است.
رکتوراژیِ قابلِتوجه در روشِ ترانسرکتال؛ نیازِ بررسیِ فوری برایِ ردِ آسیبِ رکتال دارد.
۰۳ نکاتِ کلیدیِ بالینی و شواهد
۰۱گایدلاینِ EAU ۲۰۲۴ روشِ ترانسپرینهآل را بهدلیلِ کاهشِ چشمگیرِ ریسکِ سپسیس نسبت به ترانسرکتال، رویکردِ ترجیحی معرفی میکند.
۰۲mpMRI پیش از بیوپسیِ اول، طبقِ گایدلاینِ NICE و EAU توصیه میشود؛ این کار امکانِ حذفِ بیوپسیِ غیرضروری در بیمارانِ PI-RADS ۱ تا ۲ را فراهم میکند.
۰۳ترکیبِ بیوپسیِ فیوژنِ هدفمند با بیوپسیِ سیستماتیک، نسبت به بیوپسیِ سیستماتیکِ تنها، سرطانهایِ کلینیکالیسیگنیفیکنتِ بیشتری را شناسایی میکند و تشخیصِ غیرضروریِ سرطانهایِ کمخطر را کاهش میدهد.
۰۴گایدلاینِ AUA پروفیلاکسیِ آنتیبیوتیکیِ هدفمند بر اساسِ کشتِ رکتال را برایِ کاهشِ عفونتِ پس از بیوپسیِ ترانسرکتال توصیه میکند.
۰۵در بیمارانِ تحتِ نظارتِ فعال، بیوپسیِ تکراری طبقِ فواصلِ گایدلاین، نه صرفاً بر اساسِ عددِ PSA، معیارِ استانداردِ فالوآپ است.
