مسیر فعال: هر دوزمان مطالعه: ۱۵ دقیقهبازبینی: متخصص اورولوژیبهروزرسانی: ۱۴۰۴/۰۴
در یک نگاه
پساری قطعهای نرم از جنس سیلیکون است که پزشک داخل واژن جا میدهد تا رحم، مثانه یا رودهٔ بزرگِ افتاده را سرِ جای خود نگه دارد.
بعضی مدلها مخصوص جلوگیری از نشت ادرار هنگام سرفه، خنده یا ورزشاند، نه فقط برای افتادگی.
اندازهٔ درست فقط با معاینه و امتحان چند سایز در مطب پیدا میشود؛ یک اندازهٔ ثابت برای همه جواب نمیدهد.
برخی زنان خودشان یاد میگیرند پساری را دربیاورند و بشویند؛ برخی دیگر باید هر چند هفته برای تعویض و شستوشو به مطب بروند.
پساری جای جراحی را نمیگیرد، اما برای زنانی که فعلاً نمیخواهند یا نمیتوانند عمل کنند، گزینهای مؤثر و کمخطر است.
۰۱ چه کسانی به پساری نیاز دارند؟
۰۱احساس سنگینی، فشار یا تودهای که از داخل واژن پایین میآید، بهخصوص بعد از ایستادن طولانی یا در پایان روز، شایعترین نشانهٔ افتادگی است که پساری برایش تجویز میشود.
۰۲نشت چند قطره ادرار هنگام سرفه، عطسه، خنده یا بلند کردن وسیله، یعنی بیاختیاری استرسی، با پساریهای مخصوص بیاختیاری بهتر میشود.
۰۳زنانی که افتادگی رحم یا واژن دارند اما به دلایلی مثل بارداریهای بعدی، جراحیهای قبلی، بیماری زمینهای یا ترس از عمل، فعلاً نمیخواهند یا نمیتوانند جراحی شوند، بیشترین سود را از پساری میبرند.
۰۴احساس تخلیهٔ ناقص مثانه یا نیاز به فشار دادن افتادگی با دست برای شروع دفع ادرار یا مدفوع، از نشانههای افتادگی پیشرفتهتر است که پساریهای بزرگتر برایش مناسباند.
۰۵بعضی زنان پیش از جراحی افتادگی یا بیاختیاری، پساری را امتحان میکنند تا مطمئن شوند علائم واقعاً به همین مشکل مربوط است.
۰۶ورزشکاران یا زنانی که فقط هنگام دویدن یا وزنه زدن نشت ادرار دارند، گاهی فقط در همان ساعتهای فعالیت پساری بیاختیاری میگذارند.
۰۲ پساری چطور افتادگی و نشت ادرار را کنترل میکند؟
۰۱پساری مثل یک تکیهگاه مکانیکی زیر رحم، مثانه یا رودهٔ بزرگ عمل میکند و همان کاری را انجام میدهد که کف لگن ضعیفشده دیگر بهتنهایی از پساش برنمیآید.
۰۲پساریهای حلقهای سادهترند و دیوارهٔ واژن را از هر طرف نگه میدارند؛ برای افتادگی خفیف تا متوسط اغلب کافیاند.
۰۳در افتادگی پیشرفتهتر یا وقتی رحم برداشته شده، پساریهای بزرگتر و پرکننده مثل گلهورن یا کیوب فضای واژن را پر میکنند و با مکش ملایم سر جای خود میمانند.
۰۴پساریهای مخصوص بیاختیاری یک برجستگی کوچک دارند که درست زیر مجرای ادرار مینشیند و هنگام سرفه یا فشار شکمی از مجرا حمایت میکند تا ادرار نشت نکند.
۰۵انتخاب نوع و سایز به طول و عرض واژن، سلامت بافت آن و اینکه رحم هنوز سر جایش هست یا نه بستگی دارد؛ برای همین یک مدل برای همه جواب نمیدهد.
نشانههای خطر — فوری به پزشک مراجعه کنید
اگر بعد از گذاشتن پساری اصلاً نتوانید ادرار کنید، همان روز با پزشک تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید؛ این علامت گیر افتادن مجرای ادرار زیر پساری است.
درد شدید، خونریزی واژینال قابلتوجه یا ترشح بدبو همراه با تب، نشانهٔ زخم یا عفونت است و نباید تا نوبت بعدی صبر کرد.
اگر پساری خودبهخود بیرون بیفتد یا احساس کنید جابهجا شده، بدون گذاشتن دوبارهٔ آن، با مطب تماس بگیرید تا سایز یا نوع آن بررسی شود.
اگر مدت طولانی، مثلاً چند ماه، پساری را درنیاورده و برای پیگیری مراجعه نکردهاید، حتی بدون هیچ علامت خاصی به پزشک سر بزنید؛ غفلت طولانی میتواند به بافت واژن آسیب برساند.
اگر پساری با روش معمول خودتان بیرون نمیآید، با فشار بیشتر خودتان امتحانش نکنید؛ به پزشک مراجعه کنید تا آن را با ابزار مناسب خارج کند.
۰۳ پساری چند نوع دارد و چطور گذاشته میشود؟
۰۱پزشک با معاینهٔ واژن، شدت و اندازهٔ افتادگی را میسنجد و از میان چند سایز، مناسبترین پساری را امتحان میکند؛ این کار معمولاً همان جلسهٔ اول در مطب انجام میشود.
۰۲پساریهای حلقهای برای افتادگی خفیف تا متوسط رایجترند و اغلب راحتترین نوع برای درآوردن و گذاشتن دوباره توسط خود بیمارند.
۰۳پساریهای گلهورن یا دوناتی برای افتادگی پیشرفتهتر بهکار میروند و درآوردنشان معمولاً به کمک پزشک نیاز دارد؛ نوع کیوب باید هر روز یا هر چند روز دربیاید و بهتر است فقط بیماران باانگیزه و توانمند خودشان این کار را انجام دهند.
۰۴برای بیاختیاری استرسی، پساریای با یک برجستگی زیر مجرای ادرار انتخاب میشود که یا فقط در ساعتهای فعالیت یا بهطور دائم گذاشته میشود.
۰۵بعد از گذاشتن پساری، پزشک از شما میخواهد راه بروید، سرفه کنید و ادرار کنید تا مطمئن شود نه بیرون میافتد و نه جلوی خروج ادرار را میگیرد.
۰۶اگر توان دارید، پزشک یاد میدهد چطور خودتان هر چند روز یکبار پساری را دربیاورید، با آب و صابون ملایم بشویید و دوباره بگذارید.
۰۷اگر خودتان قادر به درآوردن آن نیستید، باید هر چند هفته تا چند ماه یکبار برای تعویض و شستوشو به مطب بروید تا خطر زخمشدن بافت واژن کم شود.
۰۸در زنان یائسه، پزشک اغلب کرم یا قرص واژینال استروژن هم تجویز میکند تا بافت واژن نازک و خشک نشود و پساری راحتتر تحمل شود.
۰۴ چطور از پساری درست مراقبت کنیم؟
۰۱برنامهٔ درآوردن و شستوشوی پساری را دقیقاً طبق توصیهٔ پزشک رعایت کنید، حتی اگر هیچ ناراحتیای حس نمیکنید.
۰۲نوبتهای پیگیری را از دست ندهید؛ فراموشکردن پساری برای مدت طولانی مهمترین علت زخم و عوارض جدی آن است.
۰۳اگر یائسه هستید و پزشک استروژن واژینال تجویز کرده، آن را طبق دستور ادامه دهید؛ این کار خطر زخمشدن بافت را کم میکند.
۰۴ترشح کمی بیشتر از حد معمول با پساری طبیعی است، اما اگر بدبو یا خارشدار شد، به پزشک اطلاع دهید تا علتش بررسی شود، نه اینکه خودسرانه دارو مصرف کنید.
۰۵پیش از رابطهٔ جنسی، اگر نوع پساریتان نیاز به درآوردن دارد، طبق آموزشی که دیدهاید آن را دربیاورید و بعد دوباره بگذارید.
۰۶اگر پساری راحت نیست، درد میکند یا جلوی ادرار کردن را میگیرد، به مطب برگردید تا سایز یا نوع آن عوض شود؛ تحمل کردن ناراحتی لازم نیست.
۰۶ پرسشهای پرتکرار
آیا گذاشتن پساری درد دارد؟
گذاشتن آن معمولاً فقط کمی فشار دارد، نه درد شدید. اگر سایز و نوع مناسب انتخاب شده باشد، بعد از عادتکردن در چند روز اول، معمولاً حسش نمیکنید.
پساری را باید چند وقت یکبار عوض کرد؟
بستگی به نوع آن و توان خودمراقبتی شما دارد. اگر خودتان درش میآورید، هر چند روز یکبار میشویید و دوباره میگذارید؛ اگر پزشک آن را عوض میکند، معمولاً هر چند هفته تا چند ماه یکبار نوبت دارید.
آیا با پساری میشود رابطهٔ جنسی داشت؟
با پساریهای حلقهای ساده معمولاً بله، بدون درآوردن آن. با انواع بزرگتر مثل گلهورن یا کیوب، معمولاً باید پیش از رابطه آن را دربیاورید و بعد دوباره بگذارید.
پساری بهجای جراحی افتادگی جواب میدهد؟
برای خیلی از زنان بله، بهخصوص کسانی که فعلاً نمیخواهند یا نمیتوانند عمل کنند. اما افتادگی را درمان قطعی نمیکند، فقط علائم آن را کنترل میکند.
اگر پساری بیفتد بیرون چه کار کنم؟
نگران نشوید؛ فقط دوباره داخل واژن نگذارید تا با پزشک تماس بگیرید. افتادن پساری معمولاً یعنی سایز آن کوچک است یا باید نوع دیگری امتحان شود.
آیا پساری عوارض دارد؟
ترشح کمی بیشتر شایع و بیخطر است. اگر مرتب پیگیری و شستوشو انجام شود، عارضهٔ جدی کم پیش میآید؛ اما فراموشکردن آن برای مدت طولانی میتواند به بافت واژن آسیب برساند.
خلاصهٔ بالینی
پساری وسیلهای واژینال، معمولاً از جنس سیلیکون، برای درمان محافظهکارانهٔ پرولاپس اندامهای لگنی (POP) و بیاختیاری استرسی ادرار (SUI) بهکار میرود و با تکیهگاه مکانیکی زیر دیوارهٔ واژن، رحم یا گردن مثانه، جایگزینی مؤثر برای جراحی یا پلی بهسوی آن است. انتخاب بین پساریهای حمایتی (رینگ) و فضاپرکن (گلهورن، کیوب، دوناتی) به مرحلهٔ پرولاپس، آناتومی واژن و توان خودمراقبتی بیمار بستگی دارد. موفقیت بلندمدت آن به فیت درست و فالوآپ منظم برای پیشگیری از اروژن بستگی دارد؛ در بیماران یائسه، تجویز همزمان استروژن واژینال هم این موفقیت را افزایش میدهد.
۰۱ ارزیابی پرولاپس و بیاختیاری پیش از تجویز پساری
۰۱شرححال باید نوع و شدت علائم را روشن کند: پرولاپس (احساس توده یا فشار واژینال، اختلال تخلیهٔ مثانه یا روده) یا بیاختیاری استرسی، در کنار سابقهٔ زایمان و جراحیهای لگنی قبلی، وضعیت یائسگی و انتظار بیمار از درمان محافظهکارانه در برابر جراحی.
۰۲معاینهٔ لگنی با اسپکولوم، هم در حالت خوابیده و ترجیحاً هم در حالت ایستاده یا هنگام زورزدن، پرولاپس را مرحلهبندی میکند (مثلاً با سیستم POP-Q) و جزء غالب را مشخص میکند: سیستوسل، رکتوسل، پرولاپس رحم یا پرولاپس کاف واژینال (افتادگی واژن پس از هیسترکتومی).
۰۳اندازهگیری طول واژن، عرض هیاتوس ژنیتال و یکپارچگی پرینه تعیینکنندهٔ اصلی نوع و سایز پساری است؛ هیاتوس وسیع یا پرینهٔ ضعیف احتمال جاافتادن پساریهای ساده را کم میکند.
۰۴بررسی بافت واژن از نظر آتروفی، زخم یا التهاب فعال پیش از فیتینگ ضروری است؛ در آتروفی قابلتوجه، شروع استروژن واژینال چند هفته زودتر تحمل بافت را بهتر میکند.
۰۵ارزیابی بیاختیاری استرسی پنهان (occult SUI) را با برگرداندن پرولاپس به داخل واژن حین معاینه انجام دهید، چون تصحیح پرولاپس با پساری گاهی بیاختیاریای را آشکار میکند که پیش از آن، بهدلیل پیچخوردگی و فشردگی مجرا زیر بافت افتاده، پنهان بود.
۰۶توان شناختی و مهارت دستی بیمار را برای خودمراقبتی ارزیابی کنید (یعنی توان درآوردن، شستوشو و جایگذاری دوبارهٔ پساری) تا مشخص شود بیمار کاندید خودمراقبتی است یا نیازمند فالوآپ منظم در مطب.
۰۷پیش از فیتینگ اولیه، عفونت ادراری یا واژینال فعال را رد کنید؛ ادامهٔ عفونت درماننشده احتمال عدمتحمل و اروژن زودرس را بالا میبرد.
۰۲ انتخاب و مدیریت پساری طبق گایدلاین
۰۱پساری حمایتی (رینگ) را برای پرولاپس خفیف تا متوسط، بهعنوان انتخاب اول اغلب بیماران، در نظر بگیرید؛ خودمراقبتی آن سادهتر از انواع فضاپرکن است.
۰۲در پرولاپس پیشرفته، در پرولاپس کاف واژینال پس از هیسترکتومی یا در صورت شکست پساری رینگ، به پساریهای فضاپرکن (گلهورن، کیوب یا دوناتی) روی بیاورید؛ در سیستوسل یا رکتوسل با رحم نسبتاً سالم، پساری گرهونگ (Gehrung) گزینهٔ میانی است.
۰۳پساری کیوب بهدلیل مکش مستقیم روی دیوارهٔ واژن ریسک اروژن بیشتری دارد؛ باید هر روز یا حداکثر هر چند روز یکبار، توسط بیمار توانمند یا در مطب، خارج و شسته شود و برای استفادهٔ طولانی بدون این مراقبت مکرر مناسب نیست.
۰۴فیتینگ را با روش آزمونوخطا از جعبهٔ سایزبندی انجام دهید: سایزی را انتخاب کنید که با زورزدن و سرفه جابهجا یا خارج نشود، اما یک انگشت بین لبهٔ پساری و دیوارهٔ واژن جا بگیرد.
۰۵پیش از ترخیص بیمار از مطب، دفع خودبهخودی ادرار را تأیید کنید تا رتانسیون ناشی از فیت بیشازحد تنگ رد شود.
۰۶اگر فیتینگ، بیاختیاری استرسی پنهانی را آشکار کرد، دربارهٔ گزینههای بعدی با بیمار مشورت کنید: ادامهٔ همان پساری، تعویض به پساری اختصاصی بیاختیاری یا ارجاع برای جراحی اسلینگ.
۰۷استروژن واژینال موضعی را در بیماران یائسه، مگر منع مصرف داشته باشند، همزمان تجویز کنید تا تحمل بافت بهتر و ریسک اروژن کمتر شود.
۰۸برای بیماران واجد شرایط خودمراقبتی، آموزش درآوردن، شستوشو با آب و صابون ملایم و جایگذاری دوباره بدهید و اولین ویزیت فالوآپ را یک تا سه هفته بعد از فیتینگ اولیه، برای بررسی اروژن و تحمل بیمار، تنظیم کنید.
۰۹برای بیماران ناتوان از خودمراقبتی یا با پساری فضاپرکن، فالوآپ منظم مطب را هر چهار تا دوازده هفته، معمولاً هر سه ماه یکبار، برای درآوردن، بازرسی، شستوشو و جایگذاری دوباره برنامهریزی کنید.
۱۰در هر ویزیت فالوآپ، دیوارهٔ واژن را از نظر اروژن، زخم یا ترشح غیرطبیعی بازرسی و عملکرد دفع ادرار و مدفوع را بررسی کنید؛ با هر نشانهٔ اروژن، درد، بیرونافتادن مکرر یا اختلال دفع، سایز یا نوع پساری را عوض کنید.
۱۱با اروژن یا زخم فعال، پساری را موقتاً خارج کنید، استروژن واژینال و یک دورهٔ استراحت بافتی بدهید و سپس با سایز یا نوع دیگری دوباره فیت کنید.
۱۲در شکست مکرر خودمراقبتی، بیرونافتادن مکرر، اروژن باوجود مراقبت درست یا ترجیح بیمار، پساری را پلی بهسوی ارزیابی جراحی (ترمیم پرولاپس یا اسلینگ) در نظر بگیرید، نه راهحل دائمی.
پرچمهای قرمز بالینی
رتانسیون حاد ادرار بلافاصله بعد از فیتینگ؛ نیازمند خارجکردن یا کوچککردن فوری پساری و ارزیابی مجدد است.
خونریزی واژینال قابلتوجه، درد شدید یا ترشح چرکی و بدبو همراه با تب؛ مطرحکنندهٔ اروژن پیشرفته، عفونت یا حتی فیستول وزیکوواژینال یا رکتوواژینال است و نیازمند خارجکردن فوری و ارزیابی.
پساری فراموششده یا بدون فالوآپ برای مدتی طولانی؛ ریسک اروژن عمقی و گیر افتادن پساری در بافت واژن (بهحدی که خارجکردن معمولی ممکن نشود) را بالا میبرد و در موارد نادر و شدید حتی میتواند به سپسیس بینجامد.
ناتوانی در لمس یا خارجکردن پساری در معاینهٔ مطب، که مطرحکنندهٔ گیر افتادن آن در بافت است؛ نیازمند ارجاع برای خارجکردن تحت بیحسی یا بیهوشی است، گاهی همراه با تصویربرداری.
خونریزی واژینال جدید که با حضور پساری بهتنهایی توضیح داده نمیشود؛ باید علل زنانهٔ دیگر از جمله بدخیمی رد شود، نه اینکه صرفاً به پساری نسبت داده شود.
۰۳ نکات کلیدی بالینی و شواهد دربارهٔ پساری
۰۱طبق گایدلاین ACOG و AUGS، پساری گزینهٔ خط اول محافظهکارانه برای پرولاپس علامتدار در بیمارانی است که ترجیح یا اندیکاسیون جراحی فوری ندارند و در کوتاهمدت تا میانمدت بهبود قابلتوجهی در علائم و کیفیت زندگی ایجاد میکند.
۰۲پساری رینگ بهعنوان انتخاب اول موفقیت بالایی در بیشتر مراحل پرولاپس دارد، اما در پرولاپس پیشرفته یا هیاتوس وسیع، پساریهای فضاپرکن معمولاً لازم میشوند؛ فیت مناسب بیش از هر الگوریتم ثابتی اهمیت دارد.
۰۳افزودن استروژن واژینال موضعی در بیماران یائسه، بهطور مداوم با کاهش عوارض اروژن و ترشح و بهبود ادامهٔ استفاده از پساری همراه بوده است.
۰۴بخش قابلتوجهی از بیماران در سال اول استفاده، بهدلیل ناراحتی، بیرونافتادن مکرر یا ترجیح شخصی، پساری را قطع و بهسمت جراحی میروند؛ مشاوره دربارهٔ انتظار واقعبینانه و فالوآپ منظم پیش از شروع اهمیت دارد.
۰۵پروگنوز درمان با پساری در بیماران بهدرستی انتخابشده و با فالوآپ منظم خوب است؛ عوارض جدی مثل اروژن عمقی یا فیستول تقریباً همیشه با غفلت طولانی از فالوآپ مرتبط است، نه با خود پساری.
منابع
گایدلاین ACOG دربارهٔ پرولاپس اندامهای لگنی
گایدلاین AUGS/ICS دربارهٔ پساری در پرولاپس و بیاختیاری
گایدلاین NICE دربارهٔ ارزیابی و درمان پرولاپس اندامهای لگنی
