مسیر فعال: هر دوزمان مطالعه: ۱۰ دقیقهبازبینی: متخصص اورولوژیبهروزرسانی: ۱۴۰۴/۰۴
در یک نگاه
تب بالا همراه با لرز و درد شدید یکطرفه پهلو، نشانه اصلی عفونت کلیه است.
این عفونت معمولاً از یک عفونت ساده مثانه شروع میشود و در مسیر ادراری تا کلیه بالا میرود.
اگر کلیه دچار انسداد باشد، مثل وجود سنگ، عفونت کلیه یک اورژانس واقعی است.
تشخیص با آزمایش ادرار و خون و معمولاً سونوگرافی یا سیتیاسکن انجام میشود.
درمان اصلی آنتیبیوتیک است؛ در موارد شدید، بستری و گاهی تخلیه فوری کلیه لازم میشود.
۰۱ علائم عفونت کلیه (پیلونفریت) چیست؟
۰۱تب معمولاً بالای ۳۸ درجه میرود و با لرز شدید و تعریق ناگهانی همراه میشود.
۰۲درد یکطرفه پهلو یا کمر، درست زیر دندهها، شروع میشود و گاهی تا کشالهران میکشد.
۰۳حالت تهوع و استفراغ، مخصوصاً هنگام اوج تب، شایع است.
۰۴سوزش هنگام دفع ادرار و تکرر ادرار هم ممکن است باشد؛ ولی خیلی وقتها این دو علامت اصلاً دیده نمیشوند.
۰۵بیحالی شدید و ضعف عمومی سراغتان میآید؛ در سالمندان گاهی فقط گیجی یا بیاشتهایی دیده میشود.
۰۶ادرار کدر، بدبو یا حتی خونی میشود که نشانه درگیری مسیر ادراری است.
۰۲ چرا عفونت کلیه ایجاد میشود؟
۰۱اغلب باکتری از عفونت مثانه درماننشده (سیستیت) بهسمت بالا حرکت میکند و به کلیه میرسد.
۰۲انسداد مسیر خروج ادرار با سنگ کلیه، زمینهساز اصلی عفونت شدید و خطرناک است.
۰۳بارداری با فشار رحم روی مسیر ادراری، عبور ادرار را کند میکند و خطر عفونت را بالا میبرد.
۰۴دیابت کنترلنشده سیستم دفاعی بدن را ضعیف میکند و عفونت را شدیدتر و درمانش را دشوارتر میکند.
۰۵بزرگی پروستات یا ضعف عصبی مثانه، که ادرار را کامل تخلیه نمیکند، زمینه رشد باکتری را فراهم میکند.
۰۶سوند ادراری یا اقدامات اخیر داخل مجرا، مثل سیستوسکوپی، مسیر ورود باکتری به بدن را باز میکند.
۰۷برگشت غیرطبیعی ادرار از مثانه به سمت کلیه، بیشتر در کودکان، زمینهساز عفونتهای مکرر است.
نشانههای خطر — فوری به پزشک مراجعه کنید
تب بالا و لرز شدیدی دارید که با تببر پایین نمیآید.
درد شدید پهلو همراه با استفراغ مکرر دارید، طوری که حتی نمیتوانید آب را هم در معده نگه دارید.
حجم ادرارتان بهشدت کم شده یا کاملاً قطع شده است.
دچار گیجی، ضعف شدید، سرگیجه یا تپش تند قلب شدهاید.
سابقه سنگ کلیه دارید و حالا تب جدید هم به آن اضافه شده است.
باردار هستید و همزمان تب و درد پهلو دارید.
دیابت یا سیستم ایمنی ضعیف دارید و هر کدام از علائم بالا را دارید.
در هر کدام از این حالتها معطل نکنید و همین حالا با اورژانس تماس بگیرید.
۰۳ عفونت کلیه چطور درمان میشود؟
۰۱در بیشتر موارد، آنتیبیوتیک خوراکی برای یک تا دو هفته کافی است؛ دوره را کامل مصرف کنید، حتی اگر زودتر حالتان خوب شد.
۰۲اگر تب خیلی بالا باشد یا نتوانید دارو را خوراکی نگه دارید، بستری و تزریق آنتیبیوتیک در سرم لازم میشود.
۰۳اگر کلیه دچار انسداد باشد، مثل وجود سنگ، پزشک با یک لوله باریک ادرار را فوری تخلیه میکند تا عفونت کنترل شود.
۰۴نوشیدن آب کافی، استراحت و مصرف تببر زیر نظر پزشک، روند بهبود را سرعت میبخشد.
۰۵معمولاً دو تا سه روز بعد از شروع درمان، تب پایین میآید؛ اگر پایین نیامد، حتماً به پزشک اطلاع دهید.
۰۶بعد از بهبود کامل، پزشک علت زمینهای مثل سنگ، انسداد یا دیابت را بررسی میکند تا عفونت برنگردد.
۰۴ چطور از عفونت کلیه پیشگیری کنیم؟
۰۱روزانه آب کافی بنوشید تا ادرار رقیق بماند و باکتریها راحتتر شسته شوند.
۰۲ادرار را نگه ندارید؛ بهمحض نیاز، به دستشویی بروید.
۰۳عفونت مثانه (سیستیت) را از همان روز اول جدی بگیرید و درمانش را کامل کنید.
۰۴اگر سنگ کلیه دارید، پیگیری منظم با اورولوژیست را برای برداشتن آن فراموش نکنید.
۰۵اگر دیابت دارید، قند خون را کنترلشده نگه دارید.
۰۶بعد از رابطه جنسی ادرار کنید تا باکتری احتمالی از مجرا خارج شود.
۰۷در بارداری، آزمایش ادرار دورهای را جدی بگیرید؛ عفونت بیعلامت هم به کلیه و بارداری آسیب میزند.
۰۶ پرسشهای پرتکرار
آیا عفونت کلیه خطرناک است؟
اگر زود تشخیص داده شود و درمان کامل شود، معمولاً خطرناک نیست. اما اگر با انسداد کلیه یا دیابت کنترلنشده همراه باشد یا درمان به تعویق بیفتد، ممکن است عفونت به خون سرایت کند و به کلیه آسیب دائمی برساند.
فرق سیستیت و پیلونفریت چیست؟
سیستیت فقط مثانه را درگیر میکند؛ علامت اصلیاش سوزش ادرار است و معمولاً تب ندارد. پیلونفریت یعنی عفونت به کلیه رسیده و با تب، لرز و درد پهلو همراه است.
آیا عفونت کلیه بدون آنتیبیوتیک خوب میشود؟
نه. عفونت کلیه همیشه به آنتیبیوتیک نیاز دارد. تأخیر در درمان خطر گسترش عفونت و آسیب کلیه را بالا میبرد.
بعد از شروع درمان، چه زمانی احساس بهتری پیدا میکنم؟
معمولاً دو تا سه روز بعد از شروع آنتیبیوتیک، تب و درد شدید کم میشود؛ ولی باید کل دوره آنتیبیوتیک را تمام کنید حتی اگر حالتان خوب شد.
آیا عفونت کلیه دوباره برمیگردد؟
اگر علت زمینهای مثل سنگ یا انسداد برطرف نشود، امکان بازگشت هست. به همین دلیل بعد از بهبود، حتماً علت اصلی را با اورولوژیست بررسی کنید.
چه زمانی باید فوراً به بیمارستان بروم؟
اگر تب بالا با لرز شدید، استفراغ مکرر، گیجی یا کاهش شدید ادرار داشتید، یا همزمان سابقه سنگ کلیه و تب جدید دیدید، همان لحظه با اورژانس تماس بگیرید.
خلاصهٔ بالینی
پیلونفریت حاد، عفونت باکتریایی پارانشیم کلیه و سیستم کالیسیل-پلویس است که معمولاً بهصورت صعودی از مثانه رخ میدهد و با تب، لرز، درد فلانک و حساسیت زاویه کاستوورتبرال (CVA) تظاهر میکند. اگر این عفونت با انسداد مسیر ادراری، مثل سنگ حالب، همراه شود، پیونفروز ایجاد میشود که یک اورژانس اورولوژیک واقعی است و دکامپرسیون فوری میطلبد. تأخیر در تشخیص و درمان ریسک سپسیس و آبسه کلیوی را بالا میبرد و در بیمار دیابتی، زمینه پیلونفریت آمفیزماتوز را فراهم میکند.
۰۱ تشخیص و ارزیابی پیلونفریت حاد
۰۱شرح حال هدفمند: شروع و الگوی تب، مشخصات درد (ثابت و پایدار در پیلونفریت، یا بهصورت کولیک اگر همزمان سنگ حالب در حال حرکت باشد)، علائم LUTS همراه، سابقه سنگ یا انسداد، جراحی یا اقدام اخیر روی مجرا، دیابت، بارداری و سرکوب ایمنی.
۰۲معاینه بالینی: حساسیت زاویه کاستوورتبرال (CVA)، علائم حیاتی برای رد سپسیس شامل تب، تاکیکاردی، افت فشار و تاکیپنه.
۰۳آنالیز و کشت ادرار پیش از شروع آنتیبیوتیک؛ پیوری، نیتریت مثبت و گاهی هماچوری میکروسکوپیک شایعترین یافتههاست.
۰۴کشت خون در بیمار بستری یا مشکوک به سپسیس.
۰۵بررسی آزمایشگاهی تکمیلی: CBC، CRP، کراتینین، الکترولیتها، و در شک به سپسیس، لاکتات سرم.
۰۶سونوگرافی کلیه بهعنوان تصویربرداری خط اول برای رد هیدرونفروز، پیونفروز یا آبسه.
۰۷سیتیاسکن (ابتدا بدون کنتراست، سپس با کنتراست در صورت نیاز) در بیمار بدون پاسخ بالینی ظرف ۴۸ تا ۷۲ ساعت، بیمار دیابتی، سابقه سنگ یا سرکوب ایمنی؛ برای رد آبسه، پیلونفریت آمفیزماتوز و پیونفروز.
۰۸در کودک یا عود مکرر، ارزیابی رفلاکس وزیکویورترال با VCUG در فالوآپ مطرح است.
۰۲ درمان و مدیریت پیلونفریت طبق گایدلاین
۰۱بیمار سرپایی (خفیف تا متوسط، تحمل خوراکی خوب، بدون علائم سیستمیک شدید): آنتیبیوتیک خوراکی تجربی طبق الگوی مقاومت آنتیبیوگرام محلی، با تنظیم بعد از جواب کشت؛ دوره معمولاً ۷ تا ۱۴ روز بسته به داروی انتخابی.
۰۲بیمار بستری (علائم سیستمیک، عدم تحمل خوراکی، بارداری، بیماریهای زمینهای مهم یا سپسیس): آنتیبیوتیک وریدی تجربی گستردهطیف، تنگترکردن طیف بعد از جواب کشت (دیاسکالیشن)، سوئیچ به خوراکی بعد از بهبود بالینی و قطع تب.
۰۳در پیونفروز یا هیدرونفروز عفونی: دکامپرسیون فوری سیستم کالیسیل-پلویس با استنت حالبی (دبلجی) یا نفروستومی پوستی؛ برداشتن سنگ بهصورت الکتیو بعد از کنترل کامل عفونت.
۰۴در پیلونفریت آمفیزماتوز: مدیریت تهاجمیتر شامل درناژ یا نفروستومی زودهنگام، کنترل دقیق قند خون، و در کلاس رادیولوژیک شدید، بحث نفرکتومی.
۰۵در آبسه کلیوی یا پرینفریک بزرگتر از چند سانتیمتر: درناژ پرکوتانئوس همراه با آنتیبیوتیک هدفمند.
۰۶در شوک سپتیک: اجرای پروتکل سپسیس بدون تأخیر شامل احیای مایع، آنتیبیوتیک زودهنگام در ساعت اول، و کنترل سورس با دکامپرسیون فوری.
۰۷فالوآپ: تکرار کشت ادرار بعد از اتمام درمان در بیمار پرخطر، و بررسی علت زمینهای (سنگ، رفلاکس، انسداد آناتومیک) در عود مکرر یا کودکان.
پرچمهای قرمز بالینی
علائم سپسیس یا شوک سپتیک: افت فشار خون، تاکیکاردی، تغییر سطح هوشیاری، الیگوری یا آنوری.
پیونفروز یا هیدرونفروز عفونی در تصویربرداری؛ بدون دکامپرسیون فوری، ریسک اوروسپسیس بهشدت بالا میرود.
پیلونفریت آمفیزماتوز در بیمار دیابتی؛ پروگنوز بدون مداخله زودهنگام نامناسب است.
بدون پاسخ بالینی ظرف ۴۸ تا ۷۲ ساعت پس از آنتیبیوتیک مناسب؛ به فکر آبسه یا انسداد نادیدهگرفتهشده باشید.
بیمار تککلیه، پیوند کلیه یا نارسایی کلیوی زمینهای؛ آستانه بستری و تصویربرداری را پایینتر بیاورید.
بارداری همراه با پیلونفریت؛ بهدلیل ریسک زایمان زودرس و سپسیس، بستری تقریباً همیشه اندیکاسیون دارد.
۰۳ نکات کلیدی بالینی و شواهد
۰۱طبق گایدلاین EAU ۲۰۲۶، در پیلونفریت غیرپیچیده با پاسخ بالینی خوب، آنتیبیوتیک خوراکی کوتاهمدت کافی است و بستری روتین لازم نیست.
۰۲تصویربرداری فوری در بیمار پرخطر یا بدون پاسخ بالینی، استاندارد مراقبت است، نه یک اقدام اختیاری.
۰۳دکامپرسیون زودهنگام سیستم کالیسیل-پلویس منسدد در پیونفروز، ریسک مورتالیتی ناشی از اوروسپسیس را بهشدت کاهش میدهد و پروگنوز را بهتر میکند.
۰۴طبق گایدلاین IDSA هم، انتخاب آنتیبیوتیک تجربی باید بر اساس الگوی مقاومت آنتیبیوگرام محلی بومیسازی شود، نه صرفاً یک پروتکل ثابت کتابی.
۰۵کشت ادرار پیش از شروع آنتیبیوتیک، سادهترین اقدامی است که در عمل بالینی بیشتر از همه فراموش میشود.
