مسیر فعال: هر دوزمان مطالعه: ۹ دقیقهبازبینی: متخصص اورولوژیبهروزرسانی: ۱۴۰۴/۰۴
در یک نگاه
انسداد ادامهدار مسیر ادرار، حتی بدون درد، ظرف چند ماه کلیه را از کار میاندازد.
بزرگی پروستات، سنگ کلیه، تنگی حالب و مثانهٔ عصبی، شایعترین علتهای این نوع آسیب کلیهاند.
با رفع بهموقع انسداد، بخش بزرگی از عملکرد کلیه برمیگردد.
تشخیص زودهنگام با سونوگرافی و آزمایش سادهٔ خون ممکن است؛ نباید منتظر درد شدید ماند.
نادیده گرفتن علائم خفیف ادراری در سن بالا، شایعترین دلیل تأخیر در تشخیص این بیماری است.
۰۱ علائم بیماری مزمن کلیه ناشی از انسداد ادراری چیست؟
۰۱در مراحل اول اغلب هیچ علامتی ندارد؛ آسیب کلیه بیسروصدا پیش میرود.
۰۲کاهش فشار یا نازک شدن جریان ادرار، بهخصوص در مردان بالای ۵۰ سال.
۰۳نیاز به بیدار شدن مکرر در طول شب برای دستشویی رفتن.
۰۴احساس خالی نشدن کامل مثانه، حتی بلافاصله بعد از دستشویی رفتن.
۰۵درد مبهم یا سنگینی در پهلو یا کمر، گاهی فقط یکطرفه.
۰۶تورم پا و مچ پا، خستگی غیرعادی و بیاشتهایی در مراحل پیشرفتهتر.
۰۷فشار خون بالایی که تازه کشف شده یا کنترلش ناگهان سخت شده.
۰۲ علتهای بیماری مزمن کلیه ناشی از انسداد ادراری چیست؟
۰۱بزرگ شدن خوشخیم پروستات که راه خروج ادرار از مثانه را تنگ میکند.
۰۲سنگ کلیه یا حالب که مسیر ادرار را بهطور مداوم بسته نگه میدارد.
۰۳تنگی حالب که معمولاً بعد از عمل جراحی، پرتودرمانی یا التهابهای مزمن ایجاد میشود.
۰۴مثانهٔ عصبی، مثلاً در دیابت پیشرفته یا ضایعهٔ نخاعی، که ادرار را کامل تخلیه نمیکند.
۰۵تومور لگن یا شکم که از بیرون به حالب فشار میآورد.
۰۶برگشت ادرار از مثانه به سمت کلیه که از دوران کودکی شروع میشود و کلیه را سالها بعد ضعیف میکند.
۰۷تنگی مادرزادی محل اتصال کلیه به حالب که از بدو تولد وجود دارد اما دیر تشخیص داده میشود.
نشانههای خطر — فوری به پزشک مراجعه کنید
قطع کامل ادرار یا کاهش شدید آن طی چند ساعت.
تب بالا همراه با درد پهلو یا کمر، نشانهٔ احتمالی عفونت پشت انسداد است.
درد ناگهانی و شدید پهلو همراه با تهوع و استفراغ.
تورم ناگهانی صورت، دست یا پا همراه با تنگی نفس.
گیجی، بیحالی شدید یا تشنج در فردی با سابقهٔ بیماری کلیوی.
با دیدن هر کدام از این نشانهها، بدون معطلی با اورژانس تماس بگیرید.
۰۳ بیماری مزمن کلیه ناشی از انسداد ادراری چطور درمان میشود؟
۰۱برداشتن یا دور زدن انسداد، مهمترین قدم درمان است؛ برای این کار معمولاً یک لولهٔ نازک (استنت) در حالب یا یک سوند در کلیه میگذارند.
۰۲اگر علت بزرگی پروستات باشد، با دارو یا عمل جراحی مسیر خروجی مثانه باز میشود.
۰۳سنگهای مسدودکننده را با روشهای کمتهاجمی یا سنگشکنی خارج میکنند.
۰۴فشار خون و قند خون را کنترل میکنند تا فشار اضافه روی کلیه کم شود.
۰۵در موارد پیشرفته که کلیه دیگر توان کافی ندارد، دیالیز لازم میشود یا بیمار برای پیوند کلیه بررسی میشود.
۰۶در ویزیتهای منظم، عملکرد کلیه سنجیده و درمان بر همان اساس تنظیم میشود.
۰۴ چطور از بیماری مزمن کلیه ناشی از انسداد ادراری پیشگیری کنیم؟
۰۱بزرگی پروستات و سنگ کلیه را زودتر درمان کنید، پیش از آنکه انسداد مزمن شود.
۰۲اگر سابقهٔ سنگ کلیه، جراحی ادراری یا مثانهٔ عصبی دارید، سونوگرافی و آزمایش خون را بهطور دورهای انجام دهید.
۰۳در طول روز آب کافی بنوشید تا از سنگسازی دوباره پیشگیری شود.
۰۴از مصرف خودسرانه و طولانیمدت مسکنهای ضدالتهابی خودداری کنید.
۰۵فشار خون و قند خون را بهطور منظم کنترل کنید.
۰۶اگر فرزندتان سابقهٔ برگشت ادرار یا ناهنجاری مادرزادی کلیه دارد، پیگیری منظم پزشکی را ادامه دهید.
۰۶ پرسشهای پرتکرار
آیا بیماری مزمن کلیه ناشی از انسداد برگشتپذیر است؟
اگر انسداد زود تشخیص داده و برطرف شود، بخش زیادی از عملکرد کلیه برمیگردد. هرچه انسداد بیشتر طول بکشد، آسیب ماندگارتر میشود.
چرا وقتی ادرار در مثانه باقی میماند، کلیه آسیب میبیند؟
فشار ادرار باقیمانده به سمت بالا برمیگردد، حالب و لگنچهٔ کلیه را گشاد میکند و کمکم بافت کلیه را فشرده و ضعیف میکند.
آیا استنت حالب یا سوند کلیه دائمی است؟
نه، معمولاً موقتی است تا انسداد اصلی با جراحی یا دارو برطرف شود؛ بعد از آن برداشته میشود.
بعد از رفع انسداد، بازگشت عملکرد کلیه چقدر طول میکشد؟
در بیشتر موارد طی چند هفته تا چند ماه بهبود دیده میشود؛ میزان برگشت به مدت انسداد و سلامت قبلی کلیه بستگی دارد.
آیا بزرگی پروستات همیشه باعث بیماری کلیه میشود؟
نه، بیشتر مردان با بزرگی پروستات و درمان بهموقع هرگز آسیب کلیه نمیبینند؛ خطر وقتی بالا میرود که علائم نادیده گرفته شود.
چه زمانی باید به فکر پیوند کلیه بود؟
وقتی عملکرد کلیه به مرحلهٔ پایانی برسد و دیالیز طولانیمدت لازم شود، پزشک ارزیابی برای پیوند را مطرح میکند.
خلاصهٔ بالینی
بیماری مزمن کلیه ناشی از انسداد، نوعی نفروپاتی انسدادی (پسکلیوی) است که در آن افزایش فشار در سیستم کالیسیل-پلویس بهمرور پارانشیم کلیه را نازک و تخریب میکند. شایعترین زمینهها هیپرپلازی خوشخیم پروستات (BPH)، سنگ ادراری مزمن، تنگی حالب و مثانهٔ نوروژنیکاند. رفع زودهنگام انسداد، مهمترین عامل تعیینکنندهٔ میزان بازگشت عملکرد کلیه است.
۰۱ تشخیص و ارزیابی بیماری مزمن کلیه انسدادی
۰۱سونوگرافی کلیه و مجاری ادراری خط اول تشخیص است و هیدرونفروز، دیلاتاسیون کالیس-پلویس و ضخامت پارانشیم باقیمانده را نشان میدهد.
۰۲انسداد مزمن و تدریجی، برخلاف کولیک کلیوی کلاسیک، اغلب بدون درد پیش میرود؛ همین نکته شایعترین دلیل تأخیر در تشخیص است.
۰۳کراتینین سرم، BUN و eGFR باید بهصورت پایه و سریال چک شود تا روند عملکرد کلیه پیش و پس از درناژ پایش شود.
۰۴آنالیز و کشت ادرار الزامی است؛ تب همراه با انسداد یعنی شک به پیونفروز و اوروسپسیس تا اثبات خلاف.
۰۵وقتی سونوگرافی کافی نباشد، CT-KUB بدون کنتراست انجام میشود؛ در هماچوری یا تودهٔ مشکوک، برای رد بدخیمی زمینهای سیستوسکوپی، سیتولوژی یا بیوپسی هم اضافه میشود.
۰۶رنوگرام MAG3 با فوروزماید، انسداد واقعی را از دیلاتاسیون غیرانسدادی افتراق میدهد و سهم عملکردی هر کلیه را مشخص میکند.
۰۷در شک به مثانهٔ نوروژنیک، اورودینامیک انجام میشود و در کودکان مشکوک به رفلاکس، سیستوگرافی میکسیونال درخواست میشود.
۰۲ درمان و مدیریت انسداد ادراری برای حفظ عملکرد کلیه
۰۱در آنوری، رتانسیون حاد ادراری یا اوروسپسیس همراه با انسداد، باید فوری درناژ انجام شود؛ بسته به آناتومی و وضعیت بالینی، استنت دبلجی یا نفروستومی پوستی گذاشته میشود.
۰۲پس از تثبیت بیمار، علت زمینهای درمان میشود: در بزرگی پروستات با دارو (آلفابلاکر یا مهارکنندهٔ ۵-آلفا-ردوکتاز) یا TURP/HoLEP، و در سنگ حالب با اورتروسکوپی یا ESWL.
۰۳در تنگی محل اتصال پلویس به حالب (UPJ)، پایلوپلاستی لاپاروسکوپیک یا رباتیک انجام میشود؛ در تنگی حالب میانی یا بدخیم، بسته به مورد، بازسازی حالب، رزکسیون ضایعه یا استنتگذاری طولانیمدت/دایورشن ادراری مطرح است.
۰۴مثانهٔ نوروژنیک با کاتتریسم متناوب تمیز (CIC) و کنترل فشار داخل مثانه مدیریت میشود تا از رفلاکس و آسیب بیشتر به کلیه پیشگیری شود.
۰۵فشار خون کنترل میشود و الکترولیتها و آنمی متناسب با مرحلهٔ CKD اصلاح میشود؛ باید از داروهای نفروتوکسیک و کنتراست غیرضروری پرهیز کرد.
۰۶با پیشرفت بیماری بهسمت ESRD، بیمار باید بهموقع به نفرولوژی ارجاع داده شود تا دیالیز یا پیوند برنامهریزی شود.
۰۷فالوآپ باید ساختاریافته و ریسکمحور باشد؛ کراتینین و سونوگرافی بهطور دورهای کنترل میشود و در بیماران با ریسک بالای پیشرفت به ESRD، فاصلهٔ ویزیتها کوتاهتر در نظر گرفته میشود.
پرچمهای قرمز بالینی
آنوری کامل حاد یا جهش سریع کراتینین در عرض چند روز.
تب بالا همراه با هیدرونفروز: پیونفروز تا اثبات خلاف، نیاز فوری به درناژ دارد.
هیپرکالمی همراه با تغییرات ECG.
علائم اضافهبار مایعات یا ادم ریوی در بیمار آنوریک یا الیگوریک.
افت ناگهانی عملکرد کلیه پس از استنتگذاری، مطرحکنندهٔ انسداد استنت یا آسیب حاد تازه است.
۰۳ نکات کلیدی بالینی و شواهد
۰۱طبق گایدلاین EAU، در انسداد همراه با تب یا آنوری، درناژ فوری از رفع قطعی علت انسداد در همان جلسه مهمتر است.
۰۲طبق گایدلاین AUA برای هیپرپلازی پروستات (BPH)، در بیمار با رتانسیون مزمن یا هیدرونفروز، پیش از هر مداخلهٔ الکتیو باید عملکرد کلیه ارزیابی شود.
۰۳رنوگرام دیورتیک (MAG3) استاندارد افتراق انسداد واقعی از دیلاتاسیون سادهٔ کالیس-پلویس است؛ سونوگرافی بهتنهایی برای این افتراق کافی نیست.
۰۴هرچه انسداد بیشتر طول بکشد و پارانشیم باقیمانده نازکتر باشد، پروگنوز بازگشت عملکرد کلیه پس از رفع انسداد ضعیفتر است.
۰۵در رفلاکس درجهٔ بالا در دوران کودکی، فشار خون و پروتئینوری باید بلندمدت پیگیری شود تا نفروپاتی رفلاکسی بهموقع کشف شود.
