مسیر فعال: هر دوزمان مطالعه: ۱۰ دقیقهبازبینی: متخصص اورولوژیبهروزرسانی: ۱۴۰۴/۰۴
در یک نگاه
امواج شوک از بیرون بدن و بدون هیچ برشی روی سنگ متمرکز میشود و آن را به تکههای ریز خرد میکند.
برای سنگ کلیه یا حالب بالایی تا حدود ۲ سانتیمتر، بهترین نتیجه را میدهد.
کل کار حدود نیم تا یک ساعت طول میکشد و اغلب بیماران همان روز به خانه برمیگردند.
درد خفیف پهلو و کمی خون در ادرار بعد از کار طبیعی است و طی چند روز برطرف میشود.
سنگهای خیلی سخت، بزرگتر از ۲ سانتیمتر یا در قسمت پایینی کلیه، معمولاً نتیجهٔ ضعیفتری با این روش دارند.
۰۱ سنگشکنی بروناندامی برای کدام سنگها مناسب است؟
۰۱سنگهای کلیه تا حدود ۲ سانتیمتر بهترین گزینه برای سنگشکنی بروناندامی هستند.
۰۲سنگهای حالب بالایی که به کلیه نزدیکاند هم معمولاً خوب به امواج شوک پاسخ میدهند.
۰۳سنگهای اسید اوریکی معمولاً نرمتر از بقیه هستند و راحتتر با امواج شوک خرد میشوند.
۰۴اگر سنگ خیلی سخت باشد، در قسمت پایینی کلیه قرار داشته باشد یا از ۲ سانتیمتر بزرگتر باشد، سنگشکنی بروناندامی معمولاً نتیجهٔ خوبی نمیدهد. در این موارد پزشک روش دیگری مثل سنگشکنی از راه پوست یا آندوسکوپی حالب را پیشنهاد میکند.
۰۵زنان باردار و کسانی که اختلال انعقاد خون یا عفونت ادراریِ کنترلنشده دارند، نباید سنگشکنی بروناندامی شوند.
۰۲ قبل از سنگشکنی ESWL چه آمادگیای لازم است؟
۰۱چند روز قبل از سنگشکنی، از شما آزمایش خون و ادرار میگیرند تا مطمئن شوند عفونت یا اختلال انعقادی ندارید.
۰۲اگر داروی رقیقکنندهٔ خون مثل وارفارین یا آسپرین مصرف میکنید، باید با هماهنگی پزشک چند روز قبل آن را قطع کنید.
۰۳عکس یا سونوگرافی تازه از کلیه لازم است تا محل دقیق سنگ مشخص شود.
۰۴معمولاً از چند ساعت قبل باید ناشتا باشید، بهخصوص اگر قرار است آرامبخش تزریقی دریافت کنید.
۰۵چون معمولاً همان روز مرخص میشوید، بهتر است یک همراه شما را به خانه برساند.
نشانههای خطر — فوری به پزشک مراجعه کنید
تب یا لرز بعد از سنگشکنی
درد شدید و مداوم پهلو که با مسکن معمولی کم نمیشود
قطع کامل ادرار یا ناتوانی در دفع ادرار
خونریزی زیاد و ادامهدار در ادرار (نه فقط چند قطره یا رنگ صورتیِ کمرنگ)
تهوع و استفراغ شدید همراه با درد شدید پهلو
با هر کدام از این نشانهها معطل نکنید. با اورژانس تماس بگیرید یا به نزدیکترین بیمارستان بروید.
۰۳ سنگشکنی بروناندامی (ESWL) چطور انجام میشود؟
۰۱بیمار روی تخت دستگاه دراز میکشد و پزشک با سونوگرافی یا اشعهٔ ایکس محل دقیق سنگ را پیدا میکند.
۰۲دستگاه امواج شوک را از بیرون بدن به سمت سنگ میفرستد و طی چند هزار ضربه آن را به تکههای ریزتر از یک میلیمتر خرد میکند.
۰۳درد حین کار معمولاً خفیف است و با آرامبخش یا مسکن قابل تحمل میشود. کل روند از شروع تا پایان حدود نیم تا یک ساعت طول میکشد.
۰۴بعد از سنگشکنی، دیدن کمی خون در ادرار و درد خفیف پهلو طبیعی است و طی چند روز کم میشود.
۰۵خردهسنگها طی چند روز تا چند هفته با ادرار دفع میشوند. نوشیدن آب فراوان این روند را سریعتر میکند.
۰۶گاهی برای سنگهای بزرگتر یا سنگهایی که داخل حالب هستند، پزشک پیش یا پس از سنگشکنی یک لولهٔ نازک و نرم در مسیر ادرار میگذارد تا خردهسنگها گیر نکنند و درد کمتر شود.
۰۴ بعد از سنگشکنی ESWL چه مراقبتی لازم است؟
۰۱روزانه دستکم ۲ تا ۳ لیتر آب بنوشید تا خردهسنگها راحتتر دفع شوند.
۰۲طی چند روز اول بعد از سنگشکنی از فعالیت سنگین و ورزش شدید خودداری کنید.
۰۳اگر پزشک لولهٔ نازک و نرمی در مسیر ادراریتان گذاشته، سر وقت برای درآوردنش مراجعه کنید.
۰۴۲ تا ۴ هفته بعد از سنگشکنی حتماً با عکس یا سونوگرافی پیگیری کنید تا مطمئن شوید سنگی باقی نمانده است.
۰۵ادرار خود را در یک صافی یا پارچهٔ نازک جمع کنید تا اگر تکهای از سنگ دفع شد، آن را برای آزمایش نگه دارید.
۰۶برای پیشگیری از سنگهای بعدی، رژیم غذایی و علت تشکیل سنگ را با پزشک بررسی کنید.
۰۶ پرسشهای پرتکرار
سنگشکنی ESWL چقدر درد دارد؟
اکثر بیماران دردِ حین کار را خفیف تا متوسط توصیف میکنند که با آرامبخش یا مسکن قابل تحمل است. بعد از سنگشکنی هم ممکن است چند روز پهلو کمی درد بگیرد.
بعد از سنگشکنی چند روز باید استراحت کرد؟
اغلب بیماران یکی دو روز بعد به کارهای روزمره برمیگردند. فعالیت سنگین را بهتر است تا یک هفته کنار بگذارید.
سنگشکنی ESWL چند بار قابل تکرار است؟
اگر سنگ کامل خرد نشود، پزشک میتواند جلسه را چند هفته بعد تکرار کند. تکرارِ زیاد معمولاً نشانهٔ آن است که باید روش دیگری امتحان شود.
آیا سنگشکنی ESWL به کلیه آسیب میزند؟
در اغلب موارد سنگشکنی بروناندامی آسیب جدی به کلیه نمیزند، اما کبودی خفیف اطراف کلیه و کمی خون در ادرار در روزهای اول شایع است.
چه زمانی باید بعد از سنگشکنی به پزشک مراجعه کنم؟
اگر بعد از سنگشکنی تب کردید، درد شدید داشتید یا ادرار قطع شد، همان روز باید معاینه شوید.
تفاوت سنگشکنی ESWL با سنگشکنی از راه پوست چیست؟
سنگشکنی بروناندامی (ESWL) بدون هیچ برشی و از بیرون بدن انجام میشود. سنگشکنی از راه پوست برای سنگهای بزرگتر بهکار میرود و با یک برش کوچک و دوربین داخل کلیه انجام میشود.
خلاصهٔ بالینی
سنگشکنیِ بروناندامی با امواجِ شوک (ESWL) روشِ غیرتهاجمیِ خردکردنِ سنگِ کلیه و حالبِ فوقانی با امواجِ شوکِ متمرکزشده از بیرونِ بدن است. بهترین کاندیدِ این روش، سنگِ رادیواوپیکِ زیرِ ۱۰ تا ۱۵ میلیمتر در کالیس یا پلویس با دانسیتهٔ پایین در سیتیاسکن است. پروگنوزِ درمان به اندازه، محلِ سنگ (بهویژه پلِ پایینیِ کلیه)، دانسیتهٔ سنگ و فاصلهٔ پوستتاسنگ (SSD) بستگی دارد.
۰۱ ارزیابیِ پیش از سنگشکنیِ ESWL و انتخابِ بیمار
۰۱سیتیاسکنِ بدونِ کنتراست (NCCT) شکم و لگن، استانداردِ تعیینِ اندازه، محل و دانسیتهٔ سنگ بر حسبِ هانسفیلد یونیت (HU) است؛ دانسیتهٔ بالایِ ۱۰۰۰ HU پیشبینیکنندهٔ پاسخِ ضعیف به ESWL است.
۰۲KUB و سونوگرافی برایِ فالوآپ کافیاند، بهشرطی که سنگ رادیواوپیک و با فلوروسکوپی قابلِ رؤیت باشد.
۰۳آنالیز و کشتِ ادرار پیش از پروسیجر الزامی است؛ در عفونتِ فعال، ESWL باید تا درمانِ کاملِ عفونت با آنتیبیوتیکِ مناسب به تعویق بیفتد.
۰۴وضعیتِ انعقادِ خون (PT/PTT/INR) و مصرفِ داروهای ضدانعقاد یا ضدپلاکت باید پیش از پروسیجر مشخص شود؛ وارفارین و آنتیپلاکتها طبقِ گایدلاین و با هماهنگیِ پزشکِ تجویزکننده قطع میشوند.
۰۵کنتراندیکاسیونِ مطلق شاملِ بارداری، عفونتِ ادراریِ کنترلنشده، اختلالِ انعقادیِ اصلاحنشده و آنوریسمِ آئورت یا شریانِ کلیه در مسیرِ امواج است؛ چاقیِ شدید و ناهنجاریِ اسکلتیِ مانعِ پوزیشندهی نیز محدودکنندهاند.
۰۶بارداری باید در تمامِ زنانِ سنِ باروری با شرححال یا تستِ بارداری رد شود.
۰۲ روشِ انجام و مدیریتِ بالینیِ ESWL طبقِ گایدلاین
۰۱بیمار در وضعیتِ سوپاین یا پرون روی دستگاه قرار میگیرد و مکانیابیِ سنگ با فلوروسکوپی یا سونوگرافی انجام میشود.
۰۲کوپلینگِ مناسبِ هد با کوشنِ آب یا ژل، شرطِ انتقالِ بهینهٔ انرژی است؛ کوپلینگِ ضعیف شایعترین علتِ شکستِ درمان است.
۰۳امواجِ شوک با ولتاژِ پایین شروع میشود و بهتدریج تا سطحِ درمانی افزایش مییابد تا واکنشِ عروقیِ محافظتی ایجاد و ریسکِ آسیبِ کلیوی کم شود.
۰۴تعدادِ شوک معمولاً بینِ ۲۰۰۰ تا ۳۰۰۰ ضربه و ریتِ تحویل حدودِ ۶۰ تا ۱۲۰ ضربه در دقیقه، بر اساسِ گایدلاین و نوعِ دستگاه تنظیم میشود.
۰۵استنتگذاریِ پیشگیرانه پیش از ESWL بهطور روتین توصیه نمیشود، مگر در سنگِ حالبیِ بزرگ، انسدادِ کامل یا کلیهٔ تکی با ریسکِ بالایِ استینشتراسه.
۰۶هماچوریِ خفیف، اکیموزِ پوستی و کولیکِ گذرا، عوارضِ شایع و خودمحدودشوندهٔ ESWL هستند؛ بیمار باید پیش از پروسیجر از این عوارض مطلع شود.
۰۷فالوآپِ تصویربرداری با KUB یا سونوگرافی، ۲ تا ۴ هفته بعد، برایِ ارزیابیِ میزانِ موفقیتِ کاملِ سنگشکنی و کشفِ استینشتراسه ضروری است.
۰۸در عدمِ خردشدنِ کافی یا فرگمنتِ باقیماندهٔ بزرگتر از ۴ میلیمتر، تکرارِ ESWL یا ارجاع به یورتروسکوپی یا PCNL بسته به اندازه و محلِ سنگ مطرح میشود.
پرچمهای قرمز بالینی
علائمِ سپسیسِ ادراری (تبِ بالایِ ۳۸.۵ درجه، تاکیکاردی، افتِ فشارِ خون) پس از ESWL نیازمندِ بستریِ فوری، کشتِ خون و ادرار و آنتیبیوتیکِ وریدی است.
استینشتراسهٔ علامتدار با انسدادِ کاملِ حالب یا آنوری، نیازمندِ دکامپرسیونِ فوری با استنتِ حالبی یا نفروستومی است.
هماتومِ پرینفریکِ گسترده همراه با افتِ هموگلوبین یا ناپایداریِ همودینامیک، نیازمندِ تصویربرداریِ فوری و احتمالاً اقدامِ رادیولوژیِ مداخلهای است.
رتانسیونِ حادِ ادرار نیازمندِ ارزیابیِ فوری و در صورتِ لزوم تخلیهٔ مثانه است؛ کولیکِ کنترلنشده با آنالژزیِ استاندارد نیز باید سریع بررسی شود.
۰۳ نکاتِ کلیدیِ بالینی و شواهدِ ESWL
۰۱طبقِ گایدلاینِ EAU، ESWL برایِ سنگِ کلیویِ زیرِ ۱۰ میلیمتر خطِ اولِ درمان و برایِ سنگِ ۱۰ تا ۲۰ میلیمتر گزینهای همتراز با یورتروسکوپیِ فلکسیبل است.
۰۲درمانِ سنگِ پلِ پایینیِ کلیه با ESWL، بهدلیلِ دفعِ ضعیفترِ فرگمنتها با گراویتی، میزانِ موفقیتِ پایینتری نسبتبه یورتروسکوپی دارد.
۰۳دانسیتهٔ سنگ بالایِ ۹۰۰ تا ۱۰۰۰ HU در سیتی و فاصلهٔ پوستتاسنگ بیشتر از ۹ تا ۱۰ سانتیمتر، پیشبینیکنندههایِ مستقلِ شکستِ ESWL هستند.
۰۴سنگِ سیستینی و برواشیتی بهدلیلِ سختیِ بالا پاسخِ ضعیفی به ESWL میدهد و معمولاً کاندیدِ PCNL یا یورتروسکوپیِ لیزری است.
۰۵طبقِ شواهد، تجویزِ NSAID برایِ کنترلِ دردِ حینِ پروسیجر و کاهشِ اسپاسمِ حالب پس از آن مؤثر است و اغلب بهعنوانِ مکمل یا جایگزینِ اپیوئید بهکار میرود.
