مسیر فعال: هر دوزمان مطالعه: ۱۱ دقیقهبازبینی: متخصص اورولوژیبهروزرسانی: ۱۴۰۴/۰۴
در یک نگاه
هیدرونفروز یعنی بزرگشدنِ لگنچهٔ کلیه از تجمعِ بیشازحدِ ادرار در آن؛ همین یافته شایعترینِ ناهنجاریِ دیدهشده در سونوگرافیِ بارداری است.
بیشترِ موارد خفیفاند و تا سنِ دوسالگی خودبهخود برطرف میشوند.
علتِ اصلی یا انسداد در مسیرِ خروجِ ادرار است، یا برگشتِ ادرار از مثانه بهسمتِ کلیه.
بعد از تولد با چند نوبت سونوگرافی و گاهی عکسرنگی پیگیری میشود؛ فقط درصدِ کمی از کودکان نیاز به جراحی پیدا میکنند.
تب در نوزاد یا کودکی که سابقهٔ این یافته را دارد، هشدار است و باید همان روز بررسی شود.
۰۱ علائم هیدرونفروز جنین و نوزاد چیست؟
۰۱در بیشترِ موارد هیچ علامتی ندارد و فقط در سونوگرافیِ دورانِ بارداری یا معاینههایِ پس از تولد دیده میشود.
۰۲گاهی نوزاد هنگامِ شاشکردن بیقرار میشود یا زیاد گریه میکند.
۰۳اگر نوزادِ پسر شاشش کمحجم، قطرهقطره یا کمفشار باشد، احتمالِ انسدادِ شدید مطرح میشود.
۰۴تبِ بیدلیل بههمراهِ بیحالی و بیاشتهایی در نوزاد میتواند نشانهٔ عفونتِ ادراری باشد.
۰۵در کودکانِ بزرگتر، با تشدیدِ انسداد، دردِ پهلو یا کمر و حالتِ تهوع بروز میکند.
۰۲ چرا هیدرونفروز جنین و نوزاد ایجاد میشود؟
۰۱شایعترین علت، انسداد در محلِ اتصالِ لگنچه به حالب است؛ همین مورد بیشتر از بقیه در نهایت به جراحی ختم میشود.
۰۲علتِ دیگر، برگشتِ ادرار از مثانه بهسمتِ کلیه است که پزشکان به آن رفلاکس میگویند؛ در بسیاری از کودکان، این وضعیت با رشدِ بدن و بلندترشدنِ مسیرِ حالب خودبهخود بهتر میشود.
۰۳وجودِ یک دریچهٔ غیرطبیعیِ اضافی در انتهایِ مجرایِ ادرارِ پسرها میتواند مسیرِ خروجِ ادرار را کاملاً ببندد و انسدادِ شدید و دوطرفه ایجاد کند؛ این حالت فوریتِ پزشکی دارد.
۰۴تنگیِ مادرزادیِ انتهایِ حالب، نزدیکِ محلِ اتصال به مثانه، هم میتواند مسیرِ خروجِ ادرار را ببندد و باعثِ بزرگشدنِ حالب و کلیه شود.
۰۵کیسهایشدنِ انتهایِ حالب یا دوتاییبودنِ سیستمِ تخلیهٔ کلیه از علتهایِ کمشایعتر است.
۰۶در بخشی از کودکان هیچ انسداد یا برگشتِ ادراری پیدا نمیشود؛ بزرگیِ لگنچه در این افراد صرفاً گذرا و بیخطر است.
نشانههای خطر — فوری به پزشک مراجعه کنید
اگر نوزاد یا کودک تبِ بالا دارد، بهخصوص همراه با بیحالی و بیاشتهایی، همان روز به پزشک مراجعه کنید یا به اورژانس بروید.
اگر ادرارِ کودک بهطورِ کامل قطع شود یا حجمِ آن بهشدت کم شود، فوراً با اورژانس تماس بگیرید یا خودتان او را به اورژانس برسانید.
اگر شکمِ نوزاد برآمده باشد یا در پهلویش تودهٔ لمسشدنی حس کنید، هر چه زودتر او را نزدِ پزشک ببرید.
استفراغِ مکرر، امتناع از شیرخوردن و بیحالیِ روبهافزایش در نوزاد نشانهٔ هشدار است و باید همان روز بررسی شود.
اگر نوزادِ پسر شاشِ قطرهقطره یا کمفشار دارد و همزمان شکمش متسع است، همان روز به اورژانس مراجعه کنید.
۰۳ هیدرونفروز جنین و نوزاد چطور درمان میشود؟
۰۱بیشترِ مواردِ خفیف تا متوسط نیازی به دارو یا عمل ندارند و فقط با سونوگرافیهایِ دورهای زیرِنظر گرفته میشوند.
۰۲اگر احتمالِ عفونت بالا باشد، پزشک تا روشنشدنِ تشخیصِ نهایی، یک آنتیبیوتیکِ پیشگیرانه با دوزِ کم برایِ کودک تجویز میکند.
۰۳برایِ بررسیِ دقیقترِ عملکردِ کلیه و انسداد، اسکنِ هستهایِ کلیه یا عکسرنگیِ مثانه درخواست میشود.
۰۴در انسدادِ واقعی و پیشرونده، جراحیِ ترمیمِ محلِ اتصالِ لگنچه به حالب لازم میشود؛ امروزه این عمل را اغلب با برشِ کوچک یا با دوربین انجام میدهند.
۰۵برایِ برداشتنِ دریچهٔ اضافیِ مجرا، پزشک از راهِ خودِ مجرا و با دستگاهِ مخصوص وارد میشود و بدونِ هیچ برشی دریچه را از بین میبرد.
۰۶در برگشتِ ادراریِ شدید یا عودِ مکررِ عفونت، تزریقِ مادهٔ پرکننده در محلِ ورودِ حالب به مثانه یا جراحیِ اصلاحِ مسیرِ حالب، گزینههایِ بعدی هستند.
۰۴ چطور از عوارضِ هیدرونفروز در کودکان پیشگیری کنیم؟
۰۱انجامِ منظمِ سونوگرافیهایِ بارداری کمک میکند هیدرونفروزِ جنین زودتر شناسایی شود.
۰۲بعد از تولد، سونوگرافیِ پیگیری را حتی وقتی نوزاد کاملاً سالم بهنظر میرسد از دست ندهید.
۰۳اگر پزشک برایِ نوزادِ شما آنتیبیوتیکِ پیشگیرانه تجویز کرده، مصرفِ منظم و بیوقفهٔ آن از عفونت و آسیبِ کلیه جلوگیری میکند.
۰۴عفونتِ ادراریِ درماننشده مهمترین عاملِ آسیبِ دائمیِ کلیه است؛ در هر تبِ بیدلیلِ نوزاد، آزمایشِ ادرار را جا نیندازید.
۰۵تعویضِ منظمِ پوشک و رعایتِ بهداشتِ درست، در دخترانی که برگشتِ ادراری دارند، از رسیدنِ عفونت به کلیه جلوگیری میکند.
۰۶ پرسشهای پرتکرار
هیدرونفروزِ جنین خطرناک است؟
در بیشترِ موارد نه. هیدرونفروزهایِ خفیف تا متوسط تا سنِ دوسالگی معمولاً خودبهخود برطرف میشوند. فقط درجاتِ شدید یا همراه با انسدادِ واقعی نیاز به بررسیِ دقیقتر و گاهی جراحی دارند.
بعد از تولد چه زمانی باید سونوگرافیِ کلیه انجام شود؟
پزشک معمولاً سونوگرافیِ اول را نه بلافاصله، بلکه چند روز پس از تولد درخواست میکند؛ چون در روزهایِ نخستِ زندگی حجمِ ادرار کم است و ممکن است بزرگیِ لگنچه کمتر از حدِ واقعی دیده شود.
آیا نوزادِ من نیاز به آنتیبیوتیکِ پیشگیرانه دارد؟
این تصمیم به درجهٔ هیدرونفروز و نتیجهٔ بررسیهایِ اولیه بستگی دارد. در مواردِ متوسط تا شدید، یا وقتی احتمالِ برگشتِ ادراری مطرح باشد، پزشک تا روشنشدنِ تشخیص آنتیبیوتیکِ کمدوز تجویز میکند.
برگشتِ ادراری در کودکان خودبهخود خوب میشود؟
درجاتِ خفیف تا متوسطِ آن در بسیاری از کودکان با رشدِ بدن و بلندترشدنِ مسیرِ حالب بهتر میشود. درجاتِ بالا یا همراه با عفونتِ مکرر نیاز به درمانِ فعالتر دارد.
هیدرونفروزِ یکطرفه با دوطرفه چه فرقی دارد؟
نوعِ یکطرفه معمولاً کمخطرتر است، چون کلیهٔ سالمِ طرفِ مقابل کارِ دفعِ ادرار را جبران میکند. نوعِ دوطرفه، بهخصوص در نوزادِ پسر، باید سریعتر بررسی شود تا انسدادِ جدیتر رد شود.
کودکِ من با هیدرونفروز میتواند زندگیِ عادی داشته باشد؟
بله. اکثرِ کودکان، در صورتِ پیگیریِ درست و درمانِ بهموقع در صورتِ نیاز، رشدی طبیعی و عملکردِ کلیهٔ سالم خواهند داشت.
خلاصهٔ بالینی
هیدرونفروزِ آنتهناتال شایعترین یافتهٔ غیرطبیعیِ سونوگرافیِ جنینی است و طیفی از اتساعِ خوشخیمِ گذرا تا انسدادِ واقعیِ UPJ، مگایورتر، یورتروسل، رفلاکسِ درجهٔ بالا و دریچهٔ خلفیِ مجرا را دربرمیگیرد. تفکیکِ مواردِ نیازمندِ مداخله از مواردِ قابلِرصد، بر اساسِ درجهبندیِ SFU/UTD، سونوگرافیِ پس از تولد، VCUG و رنوگرافیِ دیورتیک انجام میشود. تأخیر در تشخیصِ دریچهٔ خلفیِ مجرا یا انسدادِ دوطرفه میتواند به نارساییِ کلیه منجر شود، درحالیکه اکثریتِ قریببهاتفاقِ مواردِ خفیف بدونِ هیچ مداخلهای برطرف میشوند.
۰۱ تشخیص و ارزیابیِ هیدرونفروزِ کودکان
۰۱درجهبندیِ آنتهناتال بر اساسِ قطرِ APD و سیستمِ SFU (۰ تا ۴) یا طبقهبندیِ جدیدترِ UTD گزارش میشود؛ طبقهبندیِ UTD با تفکیکِ کمریسک از پرریسک، مسیرِ فالوآپ را مشخص میکند.
۰۲سونوگرافیِ پس از تولد نه در ۲۴ تا ۴۸ ساعتِ اول، بلکه در روزهایِ بعد انجام میشود؛ چون الیگوریِ نسبیِ فیزیولوژیکِ نوزاد در همان روزهایِ ابتدایی میتواند شدتِ واقعیِ هیدرونفروز را کمتر از حد نشان دهد. در هیدرونفروزِ دوطرفهٔ شدید یا کلیهٔ منفرد، تصویربرداریِ زودتر اندیکاسیون دارد.
۰۳VCUG (سیستوگرافیِ میکسیونال) در مواردِ SFU درجهٔ ۳ تا ۴ یا هیدرویورتر، برایِ ردِ رفلاکس و دریچهٔ خلفیِ مجرا در پسرها درخواست میشود.
۰۴رنوگرافیِ دیورتیک با MAG3 برایِ افتراقِ انسدادِ واقعی از اتساعِ غیرِانسدادی و تعیینِ فانکشنِ دیفرانشیلِ هر کلیه بهکار میرود؛ تأخیرِ واشآوت بهنفعِ انسداد است.
۰۵DMSA در مواردِ مشکوک به اسکارِ کلیوی یا افتِ فانکشن، بهویژه پس از پیلونفریت، درخواست میشود.
۰۶کراتینینِ نوزاد در روزهایِ اولِ زندگی بازتابِ کراتینینِ مادر است، نه فانکشنِ واقعیِ کلیهٔ خودِ نوزاد؛ ارزیابیِ درستِ فانکشنِ کلیه باید در فالوآپ و بعد از چند روز انجام شود.
۰۷در کودکِ بزرگترِ بدونِ سابقهٔ تشخیصِ پرهناتال، انسدادِ UPJ گاهی با کولیکِ کلیویِ متناوب همزمان با مصرفِ زیادِ مایعات بروز میکند و خودش اندیکاسیونِ سونوگرافی و رنوگرافیِ دیورتیک است.
۰۲ درمان و مدیریتِ هیدرونفروزِ کودکان طبقِ گایدلاین
۰۱استراتژیِ اصلی برایِ اکثرِ مواردِ خفیف تا متوسط، فالوآپِ سونوگرافیک با فواصلِ افزایشی و بدونِ مداخلهٔ تهاجمی است.
۰۲پروفیلاکسیِ آنتیبیوتیکی، بر اساسِ صلاحدیدِ بالینی و نه بهطورِ روتین برایِ همهٔ بیماران، در هیدرونفروزِ درجهٔ بالا یا تا زمانِ نتیجهٔ VCUG در نظر گرفته میشود.
۰۳در انسدادِ UPJ با افتِ فانکشنِ دیفرانشیل، درناژِ ضعیف در رنوگرافی، یا هیدرونفروزِ پیشرونده در سونوگرافیِ سریال، پیلوپلاستی (باز، لاپاروسکوپیک یا رباتیک) اندیکاسیون دارد؛ در پایانِ اکثرِ پیلوپلاستیها، استنتِ حالبی (دبلجی) یا نفروستومیِ موقت برایِ تخلیهٔ بیدردسرِ ادرار در دورهٔ بهبودی گذاشته میشود.
۰۴در دریچهٔ خلفیِ مجرا، والوابلیشنِ آندوسکوپیک اورژانسِ نسبیِ دورانِ نوزادی است؛ در نوزادِ ناپایدار، کراتینینِ بالا یا شکِ به سپسیسِ ادراری، وزیکواستومی یا درناژِ موقت تا تثبیتِ بیمار ارجح است.
۰۵در رفلاکسِ وزیکویورترال، رویکرد بر اساسِ درجه تنظیم میشود: درجاتِ پایین با پروفیلاکسی و رصد پیگیری میشوند؛ درجاتِ بالا یا عودِ عفونتِ فبریل با تزریقِ سابیورترالِ مادهٔ پرکننده یا ریایمپلنتیشنِ یورتر مدیریت میشوند.
۰۶در مگایورترِ انسدادی یا یورتروسلِ اکتوپیک با انسدادِ قابلِتوجه، بسته به سنِ بیمار و فانکشنِ کلیه، از دیکامپرشنِ اندوسکوپیک تا ریایمپلنتیشن با تیپرینگ در نظر گرفته میشود.
۰۷در کلیهٔ غیرِفانکشنالِ ثابتشده با اسکن که همراه با علامتِ بالینی باشد، نفرکتومی یکی از گزینههاست.
پرچمهای قرمز بالینی
تب در نوزاد یا کودکی با سابقهٔ هیدرونفروزِ آنتهناتال، تا اثباتِ خلافِ آن، مطرحکنندهٔ پیلونفریت است و کشتِ ادرار و شروعِ آنتیبیوتیکِ تجربی فوری میطلبد.
سیستمِ کالیسیل-پلویسِ منسدد و همزمان عفونی، مستقل از درجهٔ تب، خودش یک اورژانسِ درناژ است؛ ریسکِ سپسیسِ ادراری تا تخلیه با استنتِ حالبی یا نفروستومی برطرف نمیشود.
هیدرونفروزِ دوطرفهٔ شدید در نوزادِ پسر، تا زمانِ ردِ دریچهٔ خلفیِ مجرا، باید فوری بررسی شود؛ تأخیر ریسکِ نارساییِ کلیه و دیسفانکشنِ مثانه را بالا میبرد.
افزایشِ تدریجیِ گریدِ SFU یا افتِ فانکشنِ دیفرانشیل بینِ دو رنوگرافیِ متوالی، اندیکاسیونِ بازنگریِ فوریِ برنامهٔ درمان است.
الیگوهیدرآمنیوسِ همراه با هیدرونفروزِ دوطرفهٔ جنینی، پروگنوزِ ریویِ نوزاد را تحتِ تأثیر قرار میدهد و نیازمندِ مشاورهٔ زودهنگامِ پریناتال است.
رتانسیونِ حادِ ادراری یا آنوریِ نوزاد، اورژانسِ کاتتریزاسیون یا نفروستومی است.
۰۳ نکاتِ کلیدیِ بالینی و شواهد
۰۱اکثرِ هیدرونفروزهایِ آنتهناتالِ خفیف (SFU ۱ تا ۲)، بدونِ مداخله و معمولاً تا سنِ ۱ تا ۲ سالگی، رزولوشنِ خودبهخودی دارند؛ فالوآپِ بیشازحدِ تهاجمی توصیه نمیشود.
۰۲پروفیلاکسیِ آنتیبیوتیکیِ روتین برایِ همهٔ درجاتِ هیدرونفروز شواهدِ قطعی ندارد؛ گایدلاینِ AUA آن را بیشتر برایِ رفلاکسِ درجهٔ بالا و هیدرونفروزِ پرریسک محدود میکند.
۰۳طبقهبندیِ UTD در مقایسه با سیستمِ قدیمیِ SFU، توافقِ بینمشاهدهگریِ بهتر و ارتباطِ بالینیِ دقیقتری با ریسکِ واقعی دارد؛ به همین دلیل در گایدلاینهایِ جدید ترجیح داده میشود.
۰۴پیلوپلاستیِ لاپاروسکوپیک یا رباتیک در مراکزِ باتجربه، در مقایسه با جراحیِ باز، نتایجِ کارکردیِ مشابه و ریکاوریِ سریعتری دارد.
۰۵تشخیصِ زودهنگامِ دریچهٔ خلفیِ مجرا با سونوگرافیِ آنتهناتال و مداخلهٔ بهموقعِ نوزادی، پروگنوزِ درازمدتِ فانکشنِ کلیه را بهطورِ چشمگیری بهتر میکند.
منابع
گایدلاینِ AUA دربارهٔ هیدرونفروزِ آنتهناتال و رفلاکسِ وزیکویورترال
