۰۴تاخوردن یا فشردهشدن لوله سوند زیر پتو، لباس یا بدن هنگام خواب مسیر خروج ادرار را میبندد.
۰۵شلشدن یا کندهشدن چسب نگهدارنده، سوند را میکشد و به مجرا آسیب میزند.
۰۶تعویضنشدن بهموقع سوند و کیسه طبق برنامه پزشک، رسوب و رشد میکروبی را افزایش میدهد.
۰۷یبوست شدید با فشار به مثانه، تخلیه کامل ادرار را مختل میکند.
نشانههای خطر — فوری به پزشک مراجعه کنید
تب ۳۸ درجه یا بالاتر همراه با لرز، نشانه احتمالی عفونت جدی است.
درد شدید و ناگهانی در پهلو یا کمر باید همان روز بررسی شود.
با اینکه آب کافی نوشیدهاید، خروج ادرار از سوند برای چند ساعت کاملاً قطع میشود.
خونریزی زیاد یا لختههای درشت در کیسه ادرار دیده میشود.
سوند بهطور اتفاقی بیرون میافتد یا کنده میشود.
بیمار، بهویژه اگر سالمند باشد، دچار گیجی، بیحالی یا کاهش ناگهانی هوشیاری میشود.
با بروز هر کدام از این علائم، بدون معطلی با اورژانس تماس بگیرید یا به نزدیکترین مرکز درمانی مراجعه کنید.
۰۳ از سوند ادراری در خانه چطور مراقبت کنیم؟
۰۱کیسه ادرار را همیشه پایینتر از سطح مثانه و بالاتر از کف زمین نگه دارید.
۰۲کیسه را وقتی حدود دوسوم پر شد خالی کنید تا سنگینی آن سوند را نکشد و کیسه لبریز نشود.
۰۳هر روز چند بار محل اتصال سوند به کیسه را بررسی کنید که شل یا باز نشده باشد.
۰۴دور محل خروج سوند را روزی یکبار فقط با آب و صابون ملایم بشویید و کاملاً خشک کنید.
۰۵سوند را با چسب نگهدارنده به ران پا ثابت کنید تا هنگام راه رفتن یا خواب کشیده نشود.
۰۶با بروز علائم عفونت یا گرفتگی، خودسرانه سوند را بیرون نکشید و به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
۰۴ چطور از عفونت و گرفتگی سوند ادراری پیشگیری کنیم؟
۰۱روزانه هشت تا ده لیوان آب بنوشید، مگر پزشک محدودیت مایعات داده باشد.
۰۲کیسه ادرار را شبها با نگهدارنده مخصوص کنار تخت آویزان کنید، نه روی زمین و نه بالاتر از سطح مثانه.
۰۳از تاخوردن یا فشردهشدن لوله سوند زیر پتو یا لباس جلوگیری کنید.
۰۴دستها را پیش و پس از هر تماس با سوند بشویید.
۰۵کیسه را طبق زمانبندی پزشک تعویض کنید؛ نه دیرتر و نه زودتر.
۰۶از پودر، اسپری خوشبوکننده یا مواد ضدعفونی قوی در ناحیه تناسلی استفاده نکنید.
۰۶ پرسشهای پرتکرار
آیا حمام رفتن با سوند ادراری اشکالی دارد؟
نه، حمام رفتن با سوند مشکلی ندارد؛ فقط کیسه را پایینتر از سطح مثانه نگه دارید و بعد از حمام، محل خروج سوند را خشک کنید.
چرا رنگ ادرار داخل کیسه گاهی تیره میشود؟
کمآبی بدن معمولاً رنگ ادرار را تیره میکند. اگر با نوشیدن آب بیشتر رنگ روشن نشد یا بوی ادرار تغییر کرد، به پزشک اطلاع دهید.
هر چند وقت باید سوند ادراری تعویض شود؟
زمان تعویض به جنس سوند بستگی دارد و پزشک آن را مشخص میکند، معمولاً هر چند هفته یکبار. اگر زودتر دچار گرفتگی یا عفونت شوید، ممکن است پزشک زودتر آن را تعویض کند.
چرا اطراف سوند نشتی دارد؟
نشتی معمولاً نشانه گرفتگی سوند، انقباض ناگهانی مثانه یا نامناسببودن سایز سوند است؛ این موضوع را به پزشک اطلاع دهید و خودسرانه سوند را بیرون نکشید.
آیا با سوند ادراری میتوان بیرون رفت یا فعالیت روزمره داشت؟
بله؛ میتوانید از کیسه سوند مخصوص پا استفاده کنید که زیر لباس بسته میشود و دیده نمیشود؛ فقط مراقب ضربه یا کشیدهشدن ناگهانی لوله باشید.
آیا رابطه جنسی با سوند ادراری امکانپذیر است؟
بله، در بیشتر موارد امکانپذیر است؛ پیش از آن کیسه را خالی کنید و لوله را با چسب یا دست کنار بزنید تا کشیده نشود. اگر بیماری زمینهای دارید یا نگرانید، حتماً از پزشک خود بپرسید.
خلاصهٔ بالینی
سوند ادراری دائمی (فولی) در بیماران تحت مراقبت منزل، شایعترین بستر برای عفونت ادراری وابسته به کاتتر (CAUTI) و انسداد لومن بهدلیل بیوفیلم باکتریایی و رسوب املاح ادراری است؛ این ریسک با طولانیشدن مدت سوندگذاری بالا میرود. این عوارض میتوانند به رتانسیون حاد، هماچوری یا در موارد پیشرفته اوروسپسیس بینجامند، بهویژه در سالمندان یا بیماران دارای زمینه نورولوژیک. مدیریت بر رعایت تکنیک استریل، پوزیشن صحیح سیستم درناژ و بازبینی دورهای اندیکاسیون ادامه سوندگذاری استوار است.
۰۱ تشخیص و ارزیابی عوارض سوند ادراری در منزل
۰۱بررسی علائم سیستمیک سپسیس (تب، تاکیکاردی، افت فشار) پیش از هر اقدام موضعی روی سوند
۰۲کشت ادرار از نمونه گرفتهشده از پورت سوند، نه از کیسه، پیش از شروع آنتیبیوتیک
۰۳بررسی پتنسی سوند با ایریگیشن ملایم سالین نرمال در صورت شک به انسداد
۰۴سونوگرافی کلیه و مثانه در صورت تداوم رتانسیون یا شک به هیدرونفروز
۰۵بررسی ترومای مکانیکی، کشیدگی سوند و پوزیشن نامناسب کیسه در معاینه فیزیکی
۰۶درخواست CBC و مارکرهای التهابی مانند CRP برای بیمار فبریل یا سالمند پرریسک
۰۷تشخیص افتراقی انسداد سوند شامل تاخوردگی یا فشردگی مکانیکی لوله، رسوب و جرمگرفتگی داخل لومن، لخته خون و اسپاسم مثانه است؛ نشت اطراف سوند بدون انسداد واقعی معمولاً بهدلیل اسپاسم مثانه یا نامناسببودن سایز سوند است
۰۲ درمان و مدیریت عفونت و انسداد سوند طبق گایدلاین
۰۱محافظهکارانه: در انسداد خفیف یا شک به تاخوردگی سوند، ابتدا پوزیشن لوله و کیسه را اصلاح کنید و کفایت دریافت مایعات بیمار را بررسی کنید
۰۲مداخلهای: در رتانسیون کامل ناشی از انسداد که با اصلاح پوزیشن برطرف نشود، سوند را فوراً تعویض کنید و در صورت لزوم مثانه را با سالین نرمال ایریگیشن دهید
۰۳دارویی: آنتیبیوتیک تجربی را طبق الگوی مقاومت محلی و فقط در CAUTI علامتدار، پس از کشت ادرار شروع کنید؛ باکتریوری آسیمپتوماتیک را درمان نکنید
۰۴مداخلهای: در بیمار فبریل یا ناپایدار، برای رد اوروسپسیس و شروع آنتیبیوتیک وریدی به اورژانس ارجاع دهید
۰۵محافظهکارانه: تکنیک استریل تعویض کیسه را به بیمار یا مراقب او آموزش دهید و بر نگهداشتن سیستم درناژ زیر سطح مثانه، برای پیشگیری از رفلاکس، تأکید کنید
۰۶فالوآپ: تعویض دوره سوند را متناسب با جنس متریال و پیش از رسوبگذاری قابلتوجه برنامهریزی کنید و در هر ویزیت، اندیکاسیون ادامه سوندگذاری دائمی را بازبینی کنید؛ جایگزینهایی مثل سوندگذاری متناوب تمیز (CIC) یا سوند سوپراپوبیک را نیز بررسی کنید
پرچمهای قرمز بالینی
علائم اوروسپسیس شامل تب بالا، تاکیکاردی، افت فشار خون یا تغییر سطح هوشیاری، نیازمند ارزیابی اورژانسی و شروع فوری آنتیبیوتیک وریدی است
رتانسیون حاد کامل مقاوم به ایریگیشن، نیازمند تعویض فوری سوند یا ارجاع اورولوژی است
هماچوری گراس همراه با لخته فراوان یا افت هموگلوبین، نیازمند بررسی فوری و احتمال ایریگیشن مثانه با کاتتر سهراهه است
خروج اتفاقی سوند با بالون بادشده، مطرحکننده ترومای اورترا و نیازمند ارزیابی فوری اورولوژی است
علائم پیلونفریت یا درد شدید فلانک همراه با تب، نیازمند ارزیابی برای پیونفروز و درناژ فوری است
۰۳ نکات کلیدی بالینی و شواهد درباره مراقبت از کاتتر
۰۱گایدلاین CDC/HICPAC درباره پیشگیری از CAUTI، طول مدت سوندگذاری را مهمترین عامل ریسک عفونت میداند؛ کوتاهکردن دوره سوندگذاری بیشترین تأثیر را در کاهش آن دارد
۰۲طبق همان گایدلاین، سیستم درناژ بسته نرخ CAUTI را نسبت به سیستم باز کاهش میدهد و استاندارد مراقبت محسوب میشود
۰۳گایدلاین NICE درباره مراقبتهای مرتبط با کاتتر، ایریگیشن روتین سوند و آنتیسپتیک موضعی روتین را بهدلیل نبود شواهد کافی برای پیشگیری از CAUTI توصیه نمیکند
۰۴گایدلاین EAU درباره عفونتهای دستگاه ادراری، درمان باکتریوری آسیمپتوماتیک را در بیمار سوندگذاریشده توصیه نمیکند، مگر در بارداری یا پیش از اقدام اورولوژیک
۰۵گایدلاین SUNA درباره مراقبت از کاتتر ادراری تأکید میکند سوندهای آغشته به نقره یا آنتیبیوتیک شواهد قطعی برای کاهش CAUTI علامتدار در درازمدت ندارند
