مسیر فعال: هر دوزمان مطالعه: ۱۰ دقیقهبازبینی: متخصص اورولوژیبهروزرسانی: ۱۴۰۴/۰۴
در یک نگاه
بیسیجیدرمانی نوعی ایمنیدرمانی است؛ بعد از برداشتن تومور مثانه با جراحی انجام میشود تا از بازگشت سرطان جلوگیری کند.
دارو را با یک سوند نازک مستقیم داخل مثانه میریزند؛ نه با سوزن زیر پوست، نه از راه رگ.
دورهٔ اول شش هفتهٔ پشتسرهم طول میکشد و در موارد پرخطر، دورههای تقویتی یک تا سه سال دیگر هم ادامه پیدا میکند.
در دو سه روز اول، سوزش و تکرر ادرار و کمی خون در آن طبیعی است؛ خودش خوب میشود.
تب بالا، لرز شدید یا خونریزی زیاد را نادیده نگیرید؛ همان روز به پزشک مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
۰۱ علائم و عوارض بعد از تزریق بیسیجی چیست؟
۰۱از روز تزریق تا دو سه روز بعد، ادرار کردن میسوزد و کمی درد دارد.
۰۲دفعات ادرار کردن زیاد میشود و حتی شبها چند بار از خواب بیدار میشوید.
۰۳بهخاطر وجود کمی خون، رنگ ادرار کمی صورتی یا قرمز کمرنگ میشود.
۰۴روز تزریق و روز بعد از آن، بدن خسته و بیحال است.
۰۵تب خفیف و لرز ملایم برای چند ساعت شایع است و خودش قطع میشود.
۰۶بعضی افراد درد خفیفی در عضله یا مفصل حس میکنند که شبیه حس سرماخوردگی است.
۰۲ چرا برای سرطان مثانه از بیسیجی استفاده میکنند؟
۰۱سرطان مثانهٔ سطحی، حتی بعد از برداشتن کامل تومور با جراحی، در بخشی از بیماران دوباره برمیگردد یا پیشرفت میکند.
۰۲بیسیجی از سویهٔ ضعیفشدهٔ همان باکتریای ساخته میشود که در واکسن سل به نوزادان تزریق میشود.
۰۳این باکتری داخل مثانه سیستم ایمنی بدن را تحریک میکند تا سلولهای سرطانی باقیمانده را شناسایی و نابود کند.
۰۴در تومورهای با درجهٔ بالا یا پرخطر، احتمال بازگشت بدون درمان کمکی بیشتر است؛ به همین دلیل پزشک بیسیجی را تجویز میکند.
۰۵سیگار کشیدن، حتی بعد از یک دورهٔ بیسیجیدرمانی موفق، احتمال بازگشت سرطان مثانه را بیشتر میکند.
نشانههای خطر — فوری به پزشک مراجعه کنید
تب بالا همراه با لرز شدید که با قرص تببر پایین نمیآید.
ضعف شدید، افت فشار خون یا گیجی بعد از تزریق.
خونریزی زیاد یا لختهٔ خون در ادرار که رنگ ادرار را کاملاً قرمز کند.
نتوانستن ادرار کردن، با وجود احساس پُر بودن مثانه.
درد شدید پهلو یا کمر همراه با تب.
تورم و درد شدید بیضه، از یک طرف یا هر دو طرف.
درد و تورم چند مفصل که چند روز طول بکشد و بهبود نیابد.
۰۳ بیسیجیدرمانی داخل مثانه چطور انجام میشود؟
۰۱پزشک یا پرستار یک سوند نازک را از مجرای ادرار وارد مثانه میکند و دارو را از همان راه میریزد.
۰۲باید دارو را حدود یک تا دو ساعت داخل مثانه نگه دارید؛ در این مدت هر ۱۵ تا ۲۰ دقیقه یکبار به پهلو و پشت میغلتید تا دارو کل دیوارهٔ مثانه را بپوشاند.
۰۳دورهٔ اول هفتهای یک نوبت و در مجموع شش هفتهٔ پشتسرهم است.
۰۴بسته به خطر بیماری، بعد از دورهٔ اول، دورههای تقویتی هر چند ماه یکبار انجام میشود و ممکن است یک تا سه سال دیگر ادامه پیدا کند.
۰۵قبل از هر نوبت، پزشک عفونت ادراری و خونریزی فعال را بررسی میکند و در صورت وجود، آن نوبت را عقب میاندازد.
۰۶بعد از هر نوبت، تا چند ساعت اول بهتر است نشسته ادرار کنید تا دارو کمتر اطراف پاشیده شود.
۰۴ چطور عوارض بیسیجیدرمانی را کم کنیم؟
۰۱بعد از هر نوبت، آب و مایعات فراوان بنوشید تا باقیماندهٔ دارو زودتر از مثانه دفع شود.
۰۲برای شش ساعت اول بعد از هر نوبت، پیش از سیفونکشیدن، کمی مایع سفیدکننده داخل توالت بریزید و چند دقیقه صبر کنید تا خطر پخششدن باکتری زنده کم شود.
۰۳سیگار را کاملاً ترک کنید؛ ادامهٔ سیگار کشیدن احتمال بازگشت سرطان مثانه را بیشتر میکند.
۰۴نوبتهای پیگیری با سیستوسکوپی را جدی بگیرید؛ هرچه بازگشت سرطان زودتر کشف شود، درمان آسانتر است.
۰۵یک روز بعد از هر تزریق از رابطهٔ جنسی و ورزش سنگین خودداری کنید.
۰۶اگر باردار هستید یا قصد بارداری دارید، پیش از شروع درمان حتماً به پزشک بگویید.
۰۶ پرسشهای پرتکرار
بیسیجی چیست و چرا برای سرطان مثانه استفاده میشود؟
بیسیجی از سویهٔ ضعیفشدهٔ همان باکتریای ساخته شده که در واکسن سل به نوزادان تزریق میشود. وقتی داخل مثانه ریخته میشود، سیستم ایمنی بدن را تحریک میکند تا سلولهای سرطانی باقیمانده بعد از عمل برداشتن تومور را از بین ببرد و از بازگشت سرطان جلوگیری کند.
آیا تزریق بیسیجی درد دارد؟
خود واردکردن سوند کمی ناراحتکننده است، اما درد شدید ندارد. بعد از تزریق، سوزش ادرار تا دو سه روز طبیعی است و با مسکنهای ساده کنترل میشود.
چند نوبت باید بیسیجی بگیرم؟
دورهٔ اول شش هفتهٔ پشتسرهم است. بعد از آن، بسته به خطر بیماریتان، دورههای تقویتی هر چند ماه یکبار انجام میشود و ممکن است یک تا سه سال ادامه پیدا کند.
آیا بعد از بیسیجی میتوانم زندگی عادی داشته باشم؟
بله. اکثر افراد همان روز به کارهای روزمره برمیگردند. فقط بهتر است تا یک روز از ورزش سنگین و رابطهٔ جنسی خودداری کنید و آب کافی بنوشید.
اگر بعد از تزریق تب خفیف کردم، باید نگران باشم؟
تب خفیف چندساعته بعد از تزریق شایع و بیخطر است. اما اگر تب بالا برود، با لرز شدید همراه باشد یا بیشتر از یک روز طول بکشد، همان روز به پزشک مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
آیا بیسیجی باعث ناباروری یا مشکل در بارداری میشود؟
شواهد روشنی برای ناباروری دائم وجود ندارد، اما بهتر است در دوران درمان باردار نشوید. اگر باردار هستید یا باردار شدهاید، پیش از هر نوبت حتماً به پزشک بگویید.
خلاصهٔ بالینی
کارسینوم اوروتلیال مثانه از نوع غیرعضلهتهاجمی (NMIBC) با ریسک میان تا پرخطر عود یا پیشرفت، بعد از رزکسیون کامل تومور با TURBT، کاندید درمان کمکی داخلمثانهای است. BCG، سویهٔ زندهٔ ضعیفشدهٔ مایکوباکتریوم بوویس، با ایجاد پاسخ ایمنی موضعی در دیوارهٔ مثانه، ریسک عود و پیشرفت تومور را نسبت به رزکسیون بهتنهایی کاهش میدهد و استاندارد درمانی NMIBC میانخطر و پرخطر است. عوارض موضعی مانند سیستیت شیمیایی شایع و خوشخیماند؛ عوارض سیستمیک، از جمله سپسیس BCG، نادر ولی جدیاند و نیاز فوری به تشخیص و مداخله دارند.
۰۱ تشخیص و ارزیابی پیش از بیسیجیدرمانی
۰۱تایید تشخیص با سیستوسکوپی و رزکسیون کامل تومور (TURBT)؛ گزارش پاتولوژی باید گرید، عمق تهاجم و وجود یا نبود CIS همراه را مشخص کند.
۰۲طبقهبندی ریسک طبق معیارهای EAU/AUA (کمخطر، میانخطر، پرخطر) برای تعیین ایندیکیشن BCG و طول دورهٔ نگهدارنده.
۰۳کشت ادرار پیش از هر نوبت برای رد عفونت فعال؛ در صورت هماچوری ماکروسکوپیک یا کاتتریزاسیون تروماتیک، آن نوبت به تعویق میافتد.
۰۴تصویربرداری از دستگاه ادراری فوقانی (CT اوروگرافی یا معادل آن) برای رد تومور همزمان حالب یا کلیه در بیماران پرخطر یا دارای CIS.
۰۵شروع BCG حداقل ۲ تا ۴ هفته بعد از TURBT، تا اوروتلیوم فرصت ترمیم پیدا کند و ریسک جذب سیستمیک دارو کم شود.
۰۲ درمان و مدیریت سرطان مثانه با بیسیجی طبق گایدلاین
۰۱دورهٔ القایی: تزریق داخلمثانهای هفتگی BCG به مدت ۶ هفتهٔ پشتسرهم، با نگهداشتن دارو حدود ۱ تا ۲ ساعت داخل مثانه.
۰۲ارزیابی پاسخ با سیستوسکوپی و سیتولوژی ادراری حدود ۳ ماه بعد از پایان دورهٔ القایی.
۰۳دورهٔ نگهدارنده طبق شمای SWOG: برای میانخطر حدود ۱ سال و برای پرخطر تا ۳ سال، هر بار با ۳ نوبت تزریق.
۰۴در صورت عدم پاسخ یا عود زودهنگام، بررسی گزینههای BCG-unresponsive: تکرار رزکسیون، دورهٔ القایی دوم، یا مشاوره برای سیستکتومی رادیکال طبق گایدلاین.
۰۵مدیریت عوارض خفیف (تکرر ادراری، دیزوری، هماچوری خفیف) با آنتیکولینرژیک، NSAID یا فنازوپیریدین، بدون نیاز به قطع دوره.
۰۶در مشکوکبودن به سپسیس BCG (تب پایدار، افت فشار، علائم سیستمیک): توقف فوری BCG، شروع آنتیبیوتیک وسیعالطیف همراه رژیم ضدسل (مثل ایزونیازید و ریفامپین) و مشاورهٔ فوری عفونی و اورولوژی، بستری در صورت ناپایداری همودینامیک.
پرچمهای قرمز بالینی
تب بالای پایدار (بیش از ۳۸.۵ درجه، بیش از ۲۴ تا ۴۸ ساعت) مشکوک به سپسیس BCG (BCGosis).
افت فشار خون، تاکیکاردی یا علائم شوک سپتیک بعد از تزریق.
هماچوری ماکروسکوپیک شدید یا رتانسیون ناشی از لختهٔ خون.
علائم اپیدیدیمیت یا اورکیت گرانولوماتوز و پروستاتیت گرانولوماتوز (تب مزمن، تودهٔ لمسی).
آرترالژی یا آرتریت راکتیو منتشر بعد از چند نوبت تزریق.
کاهش پیشروندهٔ ظرفیت مثانه و علائم تحریکی شدید در فالوآپ طولانیمدت، مطرحکنندهٔ مثانهٔ منقبض.
۰۳ شواهد بالینی و نکات کلیدی بیسیجیدرمانی
۰۱BCG نگهدارنده، نسبت به دورهٔ القایی بهتنهایی، ریسک عود و پیشرفت را در NMIBC میانخطر و پرخطر بیشتر کاهش میدهد و استاندارد مراقبت محسوب میشود.
۰۲پایبندی کامل به شمای نگهدارنده مهمترین عامل مؤثر بر اثربخشی BCG است؛ شواهد برتری قطعی یک سویهٔ خاص BCG بر سویههای دیگر را تأیید نمیکند.
۰۳در بیماران BCG-unresponsive طبق تعریف گایدلاین، سیستکتومی رادیکال گزینهٔ استاندارد بعدی است و تأخیر در آن پروگنوز را بدتر میکند.
۰۴فالوآپ منظم با سیستوسکوپی و سیتولوژی برای تشخیص زودهنگام عود یا پیشرفت، رکن اصلی مدیریت NMIBC است.
۰۵مدیریت بهموقع عوارض (مثلاً به تعویق انداختن موقت یک نوبت، نه قطع کامل درمان) احتمال تکمیل دورهٔ کامل درمان را بالا میبرد و ایمنی بیمار را حفظ میکند.
