مسیر فعال: هر دوزمان مطالعه: ۱۳ دقیقهبازبینی: متخصص اورولوژیبهروزرسانی: ۱۴۰۴/۰۴
در یک نگاه
بیشتر کیستهای کلیه از نوع سادهاند: کیسهای پر از مایع شفاف که معمولاً تصادفی در سونوگرافی دیده میشود و هیچ آسیبی نمیرساند.
بیماری کلیهٔ پلیکیستیک با کیست ساده فرق دارد؛ ارثی است، هر دو کلیه را پر از کیست میکند و کمکم کار کلیه را پایین میآورد.
اکثر کیستهای ساده نیازی به درمان ندارند؛ فقط هرچند سال یکبار با یک سونوگرافی کنترل میشوند.
درد شدید پهلو، تب یا خون در ادرار زنگ خطر است و باید سریع بررسی شود.
اگر در خانوادهتان کسی کلیهٔ پلیکیستیک دارد، بهتر است کلیههای خودتان را هم زودتر با سونوگرافی بررسی کنید.
۰۱ علائم کیست کلیه چیست؟
۰۱بیشتر کیستهای ساده هیچ علامتی ندارند و فقط زمانی که برای کار دیگری سونوگرافی یا سیتیاسکن میگیرید، تصادفی کشف میشوند.
۰۲کیستهایی که قطرشان از حدود ۵ سانتیمتر بیشتر شود، گاهی درد یا سنگینی مبهم در پهلو یا کمر همان طرف ایجاد میکنند.
۰۳اگر کیست دچار خونریزی یا عفونت شود، درد ناگهانی بههمراه تب و لرز شروع میشود.
۰۴در بیماری پلیکیستیک، هر دو کلیه کمکم بزرگ میشوند و گاهی میتوان بزرگشدنشان را از زیر دنده یا در شکم لمس کرد.
۰۵بیماری پلیکیستیک اغلب سالها زودتر از هر علامت دیگری با فشار خون بالا خودش را نشان میدهد.
۰۶هم در کیست ساده و هم در بیماری پلیکیستیک ممکن است خون در ادرار دیده شود؛ گاهی با چشم و گاهی فقط در آزمایش ادرار مشخص میشود.
۰۷افراد مبتلا به بیماری پلیکیستیک بیشتر از دیگران دچار عفونت ادراری مکرر و سنگ کلیه میشوند.
۰۲ چرا کیست کلیه ایجاد میشود؟
۰۱کیست ساده با افزایش سن شایعتر میشود؛ علتش فرسایش طبیعی بافت کلیه در طول سالهاست.
۰۲کیست ساده هیچ ربطی به وراثت یا بیماری خاصی ندارد؛ در افراد کاملاً سالم هم دیده میشود.
۰۳بیماری کلیهٔ پلیکیستیک ارثی است؛ نوع شایع آن با یک ژن معیوب از پدر یا مادر به فرزند میرسد و کافی است یکی از والدین ناقل باشد.
۰۴نوع نادر و شدیدتر بیماری پلیکیستیک از هر دو والدین بهارث میرسد و معمولاً از نوزادی یا کودکی خودش را نشان میدهد.
۰۵نارسایی مزمن پیشرفتهٔ کلیه و دیالیز طولانیمدت هم گاهی چند کیست کوچک در کلیه ایجاد میکنند؛ این حالت ربطی به بیماری ارثی پلیکیستیک ندارد و علتش کاملاً جداست.
نشانههای خطر — فوری به پزشک مراجعه کنید
درد ناگهانی و شدید در پهلو یا کمر، مخصوصاً اگر همراه با تب و لرز باشد.
خون واضح در ادرار، بهخصوص اگر رنگش قرمز پررنگ باشد یا لخته دیده شود.
تب بالا همراه با درد پهلو، که میتواند نشانهٔ عفونت کیست یا خود کلیه باشد.
کاهش شدید یا قطع کامل ادرار.
بدترین سردرد عمرتان که ناگهان شروع شده، بهخصوص اگر خودتان یا یکی از نزدیکانتان کلیهٔ پلیکیستیک دارد.
تورم ناگهانی صورت و پاها همراه با تنگی نفس.
در هر کدام از این موارد معطل نکنید؛ با اورژانس تماس بگیرید یا فوراً به نزدیکترین مرکز درمانی مراجعه کنید.
۰۳ کیست کلیه چطور درمان میشود؟
۰۱بیشتر کیستهای ساده و بدون علامت هیچ درمانی نمیخواهند؛ فقط هرچند سال یکبار با سونوگرافی زیر نظر میمانند.
۰۲اگر کیست بزرگ باشد و درد مداوم بدهد، پزشک میتواند با یک سوزن نازک و با کمک سونوگرافی مایع داخل آن را خارج کند.
۰۳اگر کیست بزرگ بعد از تخلیه دوباره پر شود، جراحی کمتهاجمی لاپاراسکوپی برای برداشتن دیوارهٔ کیست انجام میشود.
۰۴اگر تصویربرداری شکل غیرمعمول یا بخش جامد داخل کیست نشان دهد، پزشک برای رد بدخیمی جراحی پیشنهاد میکند.
۰۵در بیماری پلیکیستیک، هدف اصلی درمان کنترل دقیق فشار خون با داروست تا فشار اضافه از روی کلیهها برداشته شود.
۰۶در بیمارانی که بیماریشان بهسرعت پیشرفت میکند، دارویی هست که رشد کیستها را کند میکند؛ این دارو فقط با تجویز پزشک متخصص و با آزمایشهای منظم کبد قابل مصرف است.
۰۷عفونت کیست با آنتیبیوتیک درمان میشود و درد مزمن هم با مسکن مناسب و زیر نظر پزشک کنترل میشود. مسکنهای قوی را خودسرانه و طولانیمدت مصرف نکنید؛ به کلیه فشار میآورد.
۰۸اگر در بیماری پلیکیستیک کار کلیه خیلی افت کند، در نهایت به دیالیز یا پیوند کلیه نیاز میشود.
۰۴ چطور از کیست کلیه پیشگیری کنیم؟
۰۱کیست ساده را نمیشود پیشگیری کرد، چون به روند طبیعی افزایش سن مربوط است؛ اما پیگیری منظم کمک میکند اگر بزرگتر شد، زودتر متوجه شوید.
۰۲در طول روز آب کافی بنوشید تا کلیههایتان سالم بمانند.
۰۳فشار خونتان را مرتب اندازه بگیرید و اگر بالاست جدی درمانش کنید؛ این مهمترین کار برای کند کردن آسیب کلیه در بیماری پلیکیستیک است.
۰۴اگر سابقهٔ خانوادگی بیماری پلیکیستیک دارید، از پزشک بخواهید زودتر کلیههای شما را با سونوگرافی بررسی کند.
۰۵مصرف نمک را کم کنید و پروتئین حیوانی را متعادل نگه دارید.
۰۶سیگار روند افت کار کلیه در بیماری پلیکیستیک را سریعتر میکند؛ پس آن را ترک کنید.
۰۷بدون تجویز پزشک، مسکنهای قوی را مدام مصرف نکنید؛ در درازمدت به کلیه آسیب میزنند.
۰۶ پرسشهای پرتکرار
آیا کیست کلیه سرطان است؟
نه. تقریباً همهٔ کیستهای کلیه کاملاً خوشخیم و بیخطرند. فقط تعداد کمی از کیستهای پیچیده، یعنی آنهایی که دیوارهٔ ضخیم یا بخش جامد دارند، نیاز به بررسی بیشتر برای رد بدخیمی دارند؛ پزشک این تفاوت را از روی تصویربرداری تشخیص میدهد.
کیست کلیه با بیماری پلیکیستیک چه فرقی دارد؟
کیست ساده معمولاً یکی دو تاست، تصادفی پیدا میشود و بیخطر است. بیماری پلیکیستیک ارثی است، دهها کیست در هر دو کلیه ایجاد میکند، با فشار خون بالا همراه میشود و میتواند سالها بعد کار کلیه را مختل کند.
کیست کلیه چقدر خطرناک است؟
بیشتر کیستهای ساده هیچ خطری ندارند و کار کلیه را مختل نمیکنند؛ اما اگر کیستی اندازهٔ بزرگ، دیوارهٔ ضخیم یا بخش جامد داشته باشد، حتماً باید با تصویربرداری تخصصیتر بررسی شود.
کیست کلیه نیاز به جراحی دارد؟
نه معمولاً. فقط کیستهای بزرگ و علامتدار، یا کیستهایی که ظاهرشان در تصویربرداری مشکوک است، کاندید جراحی میشوند.
بیماری پلیکیستیک کلیه درمان قطعی دارد؟
نه، درمان قطعی ندارد؛ اما نبودِ درمان قطعی به این معنا نیست که کاری نمیشود کرد. با کنترل دقیق فشار خون و داروهای جدیدتر میشود روند بیماری را بهشدت کند کرد و سالهای زیادی عملکرد کلیه را حفظ کرد.
کیست کلیه چند وقت یکبار باید پیگیری شود؟
بستگی به نوع و ظاهر کیست در اولین تصویربرداری دارد. کیست کاملاً ساده گاهی اصلاً پیگیری نمیخواهد؛ کیستهای مبهمتر معمولاً هر چند ماه تا یک سال یکبار با سونوگرافی یا سیتی کنترل میشوند تا پزشک مطمئن شود چیزی تغییر نکرده است.
خلاصهٔ بالینی
کیستهای سادهٔ کلیه ضایعاتی شایع، اغلب تصادفی و وابسته به سن هستند که با سیستم Bosniak طبقهبندی و فالوآپ میشوند؛ اکثریت آنها (Bosniak I و II) کاملاً بیخطرند. بیماری کلیهٔ پلیکیستیک اتوزومال غالب (ADPKD) اختلالی ارثی و پیشرونده با کیستهای متعدد دوطرفه، بزرگشدن تدریجی کلیه، هیپرتانسیون زودرس و پیشرفت به نارسایی مزمن کلیه است. محور مدیریت بالینی، افتراق درست این دو وضعیت، انتخاب سیستم طبقهبندی مناسب برای ضایعات کمپلکس، و فالوآپ منظم فشار خون و عملکرد کلیه در ADPKD است.
۰۱ تشخیص و افتراق کیست ساده از پلیکیستیک کلیه
۰۱سونوگرافی کلیه مدالیتهٔ خط اول برای افتراق کیست ساده از ضایعهٔ کمپلکس یا تودهٔ جامد است؛ کیست پریپلویک گاهی با هیدرونفروز اشتباه گرفته میشود، اما شکل نامنظم و غیرمتصل کیستها در برابر اتساع یکپارچهٔ سیستم کالیسیل، افتراق دو حالت را ممکن میکند.
۰۲در کیست کمپلکس یا مشکوک، سیتیاسکن با و بدون کنتراست درخواست شود؛ در بیمار با کنترااندیکاسیون کنتراست ید، MRI جایگزین میشود و طبقهبندی Bosniak بر همین اساس تعیین میگردد.
۰۳طبقهبندی Bosniak راهنمای تصمیم است: کلاس I و II فالوآپ معمول نمیخواهند؛ IIF نیاز به فالوآپ تصویربرداری در ۶ تا ۱۲ ماه و سپس سالانه تا تثبیت یافتهها دارد؛ کلاس III و IV ریسک بالای مالیگنیتی دارند و کاندید بررسی جراحیاند. بیوپسی از این ضایعات، بهدلیل حساسیت پایین و خطر نمونهبرداری ناکافی، معمولاً جایگزین طبقهبندی Bosniak نمیشود.
۰۴در مشکوک به ADPKD، سونوگرافی هر دو کلیه با شمارش کیست و اندازهگیری طول کلیه انجام شود؛ معیارهای Pei-Ravine بر اساس سن و سابقهٔ خانوادگی مثبت به تشخیص کمک میکند.
۰۵برای پروگنوز و تعیین کاندیدای درمان با تولوواپتان، حجم کلی کلیهها که با قد بیمار تعدیل شده (HtTKV) اندازهگیری میشود و بر اساس طبقهبندی تصویربرداری Mayo (کلاس ۱A تا ۱E)، ریسک پیشرفت بیماری تخمین زده میشود.
۰۶فشار خون و کراتینین و eGFR پایه اندازهگیری شود و آنالیز ادرار از نظر هماچوری و پروتئینوری بررسی شود.
۰۷در سابقهٔ خانوادگی مبهم یا نیاز به مشاورهٔ ژنتیک پیش از اهدای کلیه، تست ژنتیک PKD1/PKD2 مطرح است.
۰۸در بیمار ADPKD با سابقهٔ خانوادگی آنوریسم مغزی یا علامت نورولوژیک حاد، آنژیوگرافی MR مغز برای غربالگری آنوریسم درخواست شود؛ غربالگری روتین برای همهٔ بیماران توصیه نمیشود.
۰۲ درمان و مدیریت کیست کلیه طبق گایدلاین
۰۱کیست ساده و بدون علامت (Bosniak I/II): بدون مداخله؛ توضیح به بیمار کافی است و فالوآپ اختصاصی لازم نیست.
۰۲کیست IIF: فالوآپ ساختاریافتهٔ تصویربرداری طبق پروتکل تا رد ارتقا به کلاس بالاتر.
۰۳کیست علامتدار و بزرگ: آسپیراسیون با سوزن زیر گاید سونوگرافی همراه اسکلروتراپی؛ در کیست راجعه، دیکورتیکاسیون لاپاراسکوپیک گزینهٔ بعدی است.
۰۴کیست Bosniak III یا IV، یا هر ضایعهٔ مشکوک به کارسینوم سلول کلیوی کیستیک: رزکسیون جراحی، ترجیحاً نفرکتومی پارشیال با حفظ حداکثری پارانشیم کلیه.
۰۵در ADPKD، کنترل دقیق فشار خون با ACEI یا ARB بهعنوان خط اول درمان دارویی، برای کند کردن پیشرفت بیماری کلیوی.
۰۶در بیماران منتخب ADPKD پرخطر (کلاس Mayo 1C تا 1E) با افت سریع eGFR، تولوواپتان تحت پایش دورهای و منظم آنزیمهای کبدی بهدلیل خطر هپاتوتوکسیسیتی.
۰۷درد مزمن ناشی از حجم کلیه با اجتناب از مصرف مزمن NSAID مدیریت شود؛ عفونت کیست با آنتیبیوتیک نافذ در کیست (فلوروکینولون یا تریمتوپریم-سولفامتوکسازول) درمان میشود و در عدم پاسخ، درناژ پرکوتانئوس یا جراحی مطرح است.
۰۸سنگ کلیه در ADPKD شایعتر است و ممکن است با کولیک کلیوی کلاسیک تظاهر کند؛ افتراق درد کولیک از خونریزی یا پارگی کیست با سیتیاسکن بدون کنتراست ضروری است.
۰۹فالوآپ درازمدت عملکرد کلیه، فشار خون و عوارض خارجکلیوی (کیست کبدی، پرولاپس دریچهٔ میترال) لازم است؛ در نارسایی مرحلهٔ انتهایی، ارجاع زودهنگام برای مشاورهٔ دیالیز و پیوند کلیه ضروری است.
پرچمهای قرمز بالینی
درد حاد پهلو همراه با تب: مطرحکنندهٔ عفونت کیست یا پیلونفریت روی زمینهٔ ADPKD؛ کشت خون و ادرار و شروع آنتیبیوتیک تجربی فوری.
هماچوری ماکروسکوپیک همراه با افت هموگلوبین: مطرحکنندهٔ خونریزی داخل کیست یا رتروپریتوئن؛ بررسی فوری با تصویربرداری.
سردرد Thunderclap در بیمار ADPKD: شک به پارگی آنوریسم مغزی؛ ارجاع اورژانس نورولوژیک بدون تأخیر.
افت حاد برونده ادراری (آنوری یا الیگوری) یا افزایش سریع کراتینین: احتمال انسداد یا نارسایی حاد روی نارسایی مزمن کلیه.
علائم سپسیس (تب، تاکیکاردی، افت فشار خون) در بیمار با کیست عفونی: بستری و آنتیبیوتیک تجربی وسیعالطیف فوری.
درد شدید پهلو همراه با افت فشار خون یا سنکوپ در بیمار پرخطر: شک به پارگی کیست بزرگ و خونریزی رتروپریتوئن قابلتوجه.
۰۳ نکات کلیدی بالینی و شواهد در کیست کلیه
۰۱طبقهبندی بازبینیشدهٔ Bosniak دقت پیشبینی مالیگنیتی در ضایعات کیستیک کمپلکس را بهبود داده و مبنای اصلی تصمیم فالوآپ در برابر جراحی است.
۰۲کارآزماییهای تصادفیشدهٔ تولوواپتان (از جمله TEMPO 3:4 و REPRISE) در بیماران پرخطر ADPKD، یعنی افرادی که امروزه با طبقهبندی Mayo شناسایی میشوند، نشان میدهند این دارو روند افت eGFR را کند میکند؛ پایش دورهای آنزیمهای کبدی بهدلیل خطر هپاتوتوکسیسیتی الزامی است.
۰۳شواهد کارآزماییهای تصادفی نظیر HALT-PKD نشان میدهد کنترل دقیقتر و زودهنگامتر فشار خون در بیماران جوانتر ADPKD با کند شدن رشد حجم کلیه همراه است.
۰۴در سریهای بزرگ، نفرکتومی پارشیال در ضایعات Bosniak III/IV منتخب، عملکرد کلیه را بهتر از نفرکتومی رادیکال حفظ میکند بدون افزایش قابلتوجه ریسک عود.
۰۵غربالگری روتین آنوریسم مغزی در تمام بیماران ADPKD توصیه نمیشود؛ فقط در سابقهٔ خانوادگی مثبت آنوریسم یا خونریزی زیرعنکبوتیه، یا مشاغل پرخطر، اندیکاسیون دارد.
منابع
گایدلاین انجمن اورولوژی اروپا (EAU) دربارهٔ ضایعات کیستیک کلیه
گایدلاین انجمن اورولوژی آمریکا (AUA) دربارهٔ تودههای کیستیک کلیه
