مسیر فعال: هر دوزمان مطالعه: ۱۲ دقیقهبازبینی: متخصص اورولوژیبهروزرسانی: ۱۴۰۴/۰۴
در یک نگاه
هیدروسل یعنی آب دور بیضه جمع شده؛ فتق یعنی روده یا بافت شکم وارد کشاله شده است.
تورم هیدروسل نرم است و نور از آن رد میشود؛ تورم فتق سفتتر است و با گریه بزرگتر میشود.
بیشتر هیدروسلهای نوزادی تا ۱۲ تا ۱۸ ماهگی خودشان خوب میشوند.
فتق کشاله ران خودش خوب نمیشود و تقریباً همیشه جراحی لازم دارد.
اگر تورم کشاله سفت شد، برنگشت و نوزاد بیقرار و بیحال شد، همان لحظه با اورژانس تماس بگیرید.
۰۱ علائم فتق کشاله ران و هیدروسل در نوزاد چیست؟
۰۱تورم هیدروسل معمولاً بدون درد است و بیشتر عصرها یا بعد از گریهی طولانی، بزرگتر به نظر میرسد.
۰۲وقتی پزشک از پشت کیسه بیضه نور چراغقوه میتاباند، در هیدروسل نور از آن رد میشود و داخلش شفاف دیده میشود.
۰۳در فتق کشاله ران، برجستگی از کشاله تا بیضه کشیده میشود و با گریه، سرفه یا زور زدن نوزاد، سفتتر و بزرگتر میشود.
۰۴برجستگی فتق وقتی نوزاد آرام و خوابیده است معمولاً خودش کوچک میشود یا با فشار ملایم دست برمیگردد.
۰۵هیدروسل ممکن است صبحها که نوزاد تازه بیدار شده کوچکتر باشد و عصرها بزرگتر شود، بدون اینکه نوزاد ناراحت باشد.
۰۶اگر تورم کشاله یا بیضه ناگهان سفت، دردناک و قرمز شود و با دست برنگردد، این نشانهی فتق گیرافتاده است، نه هیدروسل ساده.
۰۷در پسرها فتق کشاله ران بیشتر سمت راست دیده میشود، چون بیضه راست کمی دیرتر از چپ پایین میآید.
۰۸هیدروسل معمولاً فقط دور بیضه میماند و برخلاف فتق، به سمت بالا در کشاله کشیده نمیشود.
۰۲ چرا نوزاد فتق کشاله ران یا هیدروسل میگیرد؟
۰۱پیش از تولد، یک مسیر کوچک بین شکم و کیسه بیضه باز است که بیضه از همان مسیر به پایین میآید.
۰۲این مسیر در بیشتر نوزادان پسر، تا زمان تولد یا در ماههای اول بعد از آن، کمکم بسته میشود.
۰۳اگر این مسیر کاملاً باز بماند، بخشی از روده یا بافت چربی داخل شکم میتواند از آن رد شود و وارد کشاله یا کیسه بیضه شود؛ به این حالت فتق کشاله ران میگویند.
۰۴اگر فقط یک روزنهی باریک باز بماند که تنها مایع از آن بگذرد، همان مایع در کیسه بیضه جمع میشود و هیدروسل ایجاد میشود.
۰۵در برخی نوزادان این مسیر پیش از تولد کاملاً بسته میشود اما مقداری مایع همانجا میماند؛ این نوع هیدروسل معمولاً ظرف چند ماه خودش جذب میشود.
۰۶زایمان زودرس، وزن کم هنگام تولد، بیضهی نزولنکرده و سابقهی خانوادگی فتق کشاله ران، احتمال بروز این مشکل را بیشتر میکنند.
۰۷افزایش فشار داخل شکم نوزاد، مثلاً بهخاطر تجمع مایع در شکم یا وجود شانت مغزی، مسیر باز را بزرگتر و فتق را محتملتر میکند.
نشانههای خطر — فوری به پزشک مراجعه کنید
برجستگی کشاله یا بیضهی نوزاد ناگهان سفت و دردناک شود و با فشار ملایم دست برنگردد؛ همین حالا با اورژانس تماس بگیرید.
پوست روی تورم قرمز، بنفش یا کبود شود.
نوزاد گریهی شدید و بیقراری داشته باشد و با هیچ کاری آرام نشود.
نوزاد استفراغ کند، بهخصوص استفراغ سبز یا زردرنگ.
شکم نوزاد نفخ کند یا چند ساعت مدفوع و گاز دفع نکند.
نوزاد بیحال شود، شیر نخورد یا رنگ پوستش پریده و خاکستری به نظر برسد.
۰۳ فتق و هیدروسل نوزاد چطور درمان میشود و کی باید جراحی کرد؟
۰۱برای هیدروسلی که فتق همراهش نیست، معمولاً فقط صبر و پیگیری دورهای کافی است، چون بیشترشان تا ۱۲ تا ۱۸ ماهگی خودشان جذب میشوند.
۰۲اگر هیدروسل تا حدود دو سالگی از بین نرود یا اندازهاش مدام کم و زیاد شود، پزشک معمولاً یک جراحی سرپایی کوچک برای بستن مسیر باز پیشنهاد میکند.
۰۳فتق کشاله ران در نوزادان تقریباً همیشه جراحی لازم دارد، چون خودش خوب نمیشود و احتمال گیر افتادن روده در آن وجود دارد.
۰۴جراحی فتق در نوزادان معمولاً برنامهریزیشده است و در هفتههای بعد از تشخیص انجام میشود، نه همان روز، مگر اینکه فتق گیر کرده باشد.
۰۵در نوزادانی که زودرس به دنیا آمدهاند یا سنشان کمتر از چند ماه است، پزشک معمولاً جراحی را زودتر میگذارد، چون خطر گیر افتادن روده در این سن بیشتر است.
۰۶اگر فتق گیر کند و با فشار دست برنگردد، اول در بیمارستان تلاش میکنند آن را بهآرامی برگردانند؛ اگر برنگردد یا نشانهی آسیب به روده باشد، همان ساعت جراحی اورژانسی انجام میشود.
۰۷بعد از جراحی، بیشتر نوزادان همان روز یا فردایش به خانه میروند و ظرف چند روز به شیر خوردن و خواب عادی برمیگردند.
۰۴ آیا میشود از فتق و هیدروسل نوزاد پیشگیری کرد؟
۰۱این مشکل از پیش از تولد و در دوران رشد جنین شکل میگیرد، پس راهی برای پیشگیری قطعی از آن وجود ندارد.
۰۲مراقبتهای دوران بارداری و تلاش برای جلوگیری از زایمان زودرس، احتمال بروز فتق و هیدروسل را کمتر میکند.
۰۳در معاینههای دورهای نوزاد، از پزشک بخواهید کشاله و بیضهها را حتماً چک کند تا هر تغییری زود دیده شود.
۰۴اگر هیدروسل یا فتق تشخیص داده شده، خودتان سعی نکنید با فشار تورم را برگردانید؛ این کار فقط وظیفهی پزشک است.
۰۵نوبتهای پیگیری تعیینشده را از دست ندهید، چون تبدیل هیدروسل به فتق یا بزرگشدن ناگهانی آن باید زود دیده شود.
۰۶روی پوشک یا لباس نوزاد فشار زیاد و مداوم به ناحیهی کشاله وارد نکنید.
۰۶ پرسشهای پرتکرار
فرق فتق کشاله ران و هیدروسل در نوزاد چیست؟
فتق یعنی روده یا بافت شکم وارد کشاله شده و باید جراحی شود؛ هیدروسل یعنی فقط آب دور بیضه جمع شده و اغلب خودش خوب میشود.
هیدروسل نوزاد در چه سنی خودش خوب میشود؟
بیشتر هیدروسلهای نوزادی تا ۱۲ تا ۱۸ ماهگی و حداکثر تا دو سالگی خودشان جذب میشوند و نیازی به جراحی ندارند.
فتق کشاله ران نوزاد کی باید جراحی شود؟
معمولاً در هفتههای بعد از تشخیص، طبق برنامهی جراح؛ در نوزاد زودرس یا خیلی کوچک، جراحی زودتر انجام میشود چون خطر گیر افتادن روده بیشتر است.
آیا هیدروسل نوزاد خطرناک است؟
هیدروسل ساده معمولاً خطری ندارد و درد ایجاد نمیکند؛ فقط اگر با فتق همراه باشد یا خیلی سفت و بزرگ شود، باید پزشک آن را بررسی کند.
علامت گیر افتادن فتق در نوزاد چیست؟
تورمی سفت و دردناک در کشاله یا بیضه که برنگردد، همراه با گریهی شدید، بیقراری یا استفراغ؛ همان لحظه با اورژانس تماس بگیرید.
بعد از جراحی فتق نوزاد چقدر طول میکشد تا خوب شود؟
بیشتر نوزادان همان روز یا فردای جراحی به خانه میروند و ظرف چند روز به شیر خوردن و خواب عادی برمیگردند؛ پزشک زمان دقیق حمام و فعالیت را میگوید.
خلاصهٔ بالینی
فتق اینگوینال ایندیرکت و هیدروسل نوزادی از یک ریشه میآیند: پروسسوس واژینالیسی که کامل بسته نشده. افتراقشان با معاینه و ترانسایلومینیشن ممکن است، نه با حدس. هیدروسل ساده اغلب خودش تا ۱۲ تا ۲۴ ماهگی بسته میشود؛ فتق اینگوینال خودش بسته نمیشود و بهخاطر ریسک اینکارسراسیون، هرنیوتومی الکتیو زودهنگام میخواهد، بهخصوص در نوزاد پرهترم یا زیر سهماه.
۰۱ تشخیص و افتراق فتق کشاله ران از هیدروسل در نوزاد
۰۱کشاله و اسکروتوم را هم در حالت آرام و هم حین گریهی کنترلشده معاینه کنید؛ برجستگی اینترمیتنت و ردیوسیبیلیتی توده را همینجا ارزیابی میکنید.
۰۲با نور قوی ترانسایلومینیشن بگیرید. هیدروسل نور یکنواخت و روشن میدهد؛ فتق بهخاطر لوپ روده یا امنتوم داخل ساک، معمولاً کدر یا ناهمگن دیده میشود، هرچند گاز رودهی نوزاد گاهی این تفاوت را کمرنگ میکند.
۰۳دنبال علامت get above the swelling بگردید: اگر کورد اسپرماتیک را بالای تودهی اسکروتال طبیعی لمس کردید، بهنفع هیدروسل ایزوله است، نه فتق.
۰۴از والدین بپرسید اندازهی توده در طول روز عوض میشود یا نه؛ کوچکترشدن صبحگاهی و بزرگترشدن عصرگاهی، نشانهی هیدروسل کامیونیکیتینگ با PPV باریک است.
۰۵سونوگرافی کشاله و اسکروتوم را فقط برای موارد مبهم نگه دارید؛ مثلاً وقتی هیدروسل تنس افتراق از فتق را سخت کرده یا همزمان شک به بیضهی نزولنکرده هم دارید. بهصورت روتین لازم نیست.
۰۶هر ویزیت، هر دو طرف را معاینه کنید. شیوع PPV کنترالترال باز در نوزاد زیر یکسال بالاست و باید در تصمیم اکسپلوریشن کنترالترال لحاظ شود.
۰۷وقتی به فتق اینکارسیره مشکوک شدید، اول علائم حیاتی، دیستنشن شکم، رنگ پوست روی توده و علائم پریتونیال (تندرنس، ریباند) را چک کنید؛ بعد تصمیم تاکسیس بگیرید.
۰۲ درمان و زمانبندی جراحی فتق و هیدروسل نوزادی طبق گایدلاین
۰۱هیدروسل ایزوله و غیرکامیونیکیتینگ را فقط پیگیری کنید، تا ۱۲ تا ۲۴ ماهگی. اکثر گایدلاینها زودتر از این سن جراحی را توصیه نمیکنند، مگر تنس آن رو به افزایش باشد یا کامپوننت فتقی مشکوک شود.
۰۲اگر هیدروسل کامیونیکیتینگ است یا بعد از ۱۸ تا ۲۴ ماهگی هنوز هست، هرنیوتومی الکتیو با لیگاسیون ساک در سطح اینترنال رینگ انجام دهید، دقیقاً مثل ترمیم فتق.
۰۳فتق اینگوینال غیرگیرافتاده را برای جراحی الکتیو برنامهریزی کنید، نه فوری همان روز. در نوزاد ترم بالای ششماه، ظرف چند هفته کافی است؛ در نوزاد پرهترم یا زیر سهماه، ترجیحاً پیش از ترخیص از NICU یا ظرف چند روز تا دو هفته عمل کنید، چون ریسک اینکارسراسیون در این سنین بالاتر است.
۰۴در فتق اینکارسیرهی بدون نشانهی استرنگولیشن (بدون تب، بدون ومیت بیلیوس، بدون اریتم پوستی، بدون لکوسیتوز) و با شروع اخیر، تاکسیس ملایم را فرد باتجربه انجام دهد؛ نوزاد باید سدیشن مناسب بگیرد و در پوزیشن ترندلنبورگ باشد. اگر تاکسیس گرفت، هرنیوتومی را ظرف ۲۴ تا ۴۸ ساعت بعد، بعد از فروکش ادم، برنامهریزی کنید.
۰۵اگر تاکسیس نگرفت یا هر نشانهی استرنگولیشن و پریتونیت دیدید، همان ساعت اکسپلوریشن اورژانسی کنید و برای ارزیابی ویابیلیتی روده و احتمال رزکسیون آماده باشید.
۰۶اکسپلوریشن یا لاپاراسکوپی تشخیصی کنترالترال را روتین نکنید؛ تصمیم را بر اساس سن، جنسیت و شواهد بالینی بگیرید. در نوزاد خیلی کمسن که شیوع PPV دوطرفه بالاست، بیشتر به سراغش بروید.
۰۷برای نوزاد پرهترم کاندید جراحی، از قبل با آنستزیولوژی نوزادان دربارهی ریسک آپنهی پساآنستزی (بر اساس PCA) هماهنگ کنید و بعد از عمل حداقل ۱۲ تا ۲۴ ساعت، بهخصوص در PCA پایین، مانیتور کنید.
پرچمهای قرمز بالینی
تودهی اینگوینواسکروتال ایریدیوسیبل که با فشار ملایم برنمیگردد.
اریتم یا دیسکالوریشن پوست روی توده که نشان استرنگولیشن و ایسکمی رودهی داخل ساک است.
ومیت بیلیوس یا دیستنشن شکمی همراه که به انسداد کامل روده مشکوکتان میکند.
بیقراری و گریهی غیرقابلتسکین، تاکیکاردی یا لتارژی در نوزادی که فتقش شناختهشده است.
تب، لتارژی یا ضعف پرفیوژن در نوزادی که فتق گیرافتادهاش طولانی شده؛ تا خلافش ثابت نشود، بهچشم استرنگولیشن با احتمال پرفوریشن نگاهش کنید.
۰۳ نکات کلیدی بالینی و شواهد در فتق و هیدروسل نوزادی
۰۱طبق گایدلاین APSA، ریسک اینکارسراسیون فتق اینگوینال در سال اول زندگی، بهخصوص در نوزاد پرهترم، از سنین بالاتر بیشتر است؛ همین، توجیه اصلی ترمیم زودهنگام است.
۰۲گایدلاین EAU/ESPU پدیاتریک اورولوژی از تاکسیس اولیه در فتق اینکارسیرهی بدون نشانهی استرنگولیشن حمایت میکند، بهشرط آماده بودن تیم جراحی برای اقدام فوری اگر تاکسیس نگرفت.
۰۳پشتیبانی کنترالترال اکسپلوریشن روتین در سالهای اخیر کمرنگتر شده؛ گایدلاینهای جدیدتر آن را به رویکرد فردیشده بر اساس سن و شواهد بالینی واگذار کردهاند.
۰۴دادهی فالوآپ درازمدت هیدروسل نشان میدهد جراحی زودتر از ۱۲ تا ۱۸ ماهگی، وقتی علامتی از فتق نیست، فایدهی اضافهای بر مشاهده ندارد و فقط ریسک بیمورد آنستزی اضافه میکند.
۰۵گایدلاین NICE روی معاینهی بالینی بهعنوان روش اصلی افتراق تأکید دارد و سونوگرافی روتین برای فتق یا هیدروسل بدون علامت مبهم را توصیه نمیکند.
