مسیر فعال: هر دوزمان مطالعه: ۱۰ دقیقهبازبینی: متخصص اورولوژیبهروزرسانی: ۱۴۰۴/۰۴
در یک نگاه
تکرر ادرار در بارداری طبیعی است؛ رحم به مثانه فشار میآورد و کلیهها کار بیشتری انجام میدهند
نشت چند قطره ادرار موقع سرفه یا خنده در بارداری شایع است و معمولاً بعد از زایمان بهتر میشود
سونوگرافی گاهی هیدرونفروز خفیف (گشادی لگنچه کلیه) را نشان میدهد؛ این تغییر در بارداری طبیعی است
سوزش ادرار، تب، درد پهلو یا خون در ادرار طبیعی نیست و باید هرچه زودتر بررسی شود
۰۱ علائم تغییرات ادراری در بارداری چیست؟
۰۱نیاز مکرر به دستشویی، بهخصوص در سهماهه اول و سهماهه آخر بارداری
۰۲چند بار در شب برای دفع ادرار از خواب بیدار شدن
۰۳نشت چند قطره ادرار موقع سرفه، عطسه، خنده یا بلند کردن وسیله
۰۴احساس فوریت ناگهانی برای رفتن به دستشویی
۰۵دیدن عبارت «هیدرونفروز خفیف» یا «گشادی لگنچه کلیه» در جواب سونوگرافی، بدون هیچ دردی
۰۶کمی سنگینی یا ناراحتی در پهلو یا کمر که با تغییر وضعیت بدن بهتر میشود
۰۲ چرا در بارداری تکرر و نشت ادرار پیش میآید؟
۰۱افزایش هورمون پروژسترون در بارداری عضله حالب و مثانه را شل میکند و ادرار کندتر به مثانه میرسد
۰۲با بزرگ شدن رحم، فشار آن از جلو و از کنار به مثانه و حالب میرسد؛ این فشار روی حالب راست معمولاً بیشتر است
۰۳در بارداری حجم خون و فعالیت کلیهها زیاد میشود، برای همین کلیه ادرار بیشتری میسازد
۰۴کف لگن زیر فشار وزن رحم شلتر میشود و کنترل مثانه کمی کم میشود
۰۵زایمانهای قبلی و بارداری چندقلو احتمال نشت ادرار را بیشتر میکند
نشانههای خطر — فوری به پزشک مراجعه کنید
تب یا لرز همراه با درد پهلو یا کمر
سوزش شدید یا درد هنگام دفع ادرار
خون در ادرار
درد ناگهانی و شدید پهلو که با تغییر وضعیت بدن بهتر نمیشود
کم شدن ناگهانی حجم ادرار یا نتوانستن ادرار کردن
سردرد شدید، تاری دید یا ورم ناگهانی دست و صورت همراه با تغییرات ادراری
با دیدن هر کدام از این علائم همین امروز با پزشک خود تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید
۰۳ تغییرات ادراری در بارداری چطور کنترل میشود؟
۰۱تکرر ادرار طبیعی بارداری درمان خاصی نمیخواهد؛ فقط رفتن به دستشویی را عقب نیندازید
۰۲تمرین کگل، یعنی سفت و شل کردن آگاهانه عضلات کف لگن، نشت خفیف ادرار را بهتر میکند
۰۳در طول روز آب کافی بنوشید و فقط چند ساعت مانده به خواب کمی کمتر بنوشید
۰۴خوابیدن به پهلو، بهخصوص پهلوی چپ، فشار رحم روی کلیه و حالب را کم میکند
۰۵اگر سونوگرافی گشادی خفیف کلیه را نشان داد و دردی ندارید، فقط پیگیری معمول بارداری کافی است
۰۶اگر سوزش ادرار، تب یا درد پهلو دارید، سریع با پزشک هماهنگ کنید و در صورت تجویز آنتیبیوتیک، دوره را کامل مصرف کنید
۰۷اگر نشت ادرار زیاد و آزاردهنده است، با پزشک یا فیزیوتراپ کف لگن مشورت کنید
۰۴ چطور از مشکلات ادراری در بارداری پیشگیری کنیم؟
۰۱از همان ماههای اول بارداری تمرین کگل را شروع کنید و ادامه بدهید
۰۲یبوست را جدی بگیرید و درمان کنید؛ یبوست فشار روی مثانه و حالب را بیشتر میکند
۰۳آزمایش ادرار را در همه ویزیتهای بارداری انجام دهید، حتی اگر علامتی ندارید
۰۴با اولین احساس نیاز، به دستشویی بروید و ادرار را نگه ندارید
۰۵وزنگیری بارداری را طبق توصیه پزشک کنترل کنید
۰۶ پرسشهای پرتکرار
تکرر ادرار در بارداری از چه زمانی شروع میشود؟
معمولاً از هفتههای اول شروع میشود، در سهماهه دوم کمی آرام میگیرد و در سهماهه آخر که سر جنین پایین میآید دوباره بیشتر میشود.
نشت ادرار در بارداری چه زمانی خوب میشود؟
در بیشتر خانمها بعد از زایمان و با تقویت کف لگن بهتر میشود. اگر چند ماه بعد از زایمان هم ادامه داشت، حتماً به پزشک بگویید.
هیدرونفروز یا گشادی کلیه در بارداری خطرناک است؟
در بیشتر موارد نه؛ این تغییر بهخاطر شل شدن حالب و فشار رحم پیش میآید و خودش بیماری نیست، فقط وقتی با درد، تب یا سوزش همراه شود باید بررسی شود.
فرق تکرر طبیعی بارداری با عفونت ادراری چیست؟
تکرر طبیعی بدون درد و سوزش است. اگر سوزش، درد زیر شکم، تب یا بوی بد ادرار هم اضافه شد، احتمال عفونت است و باید هرچه زودتر آزمایش بدهید.
آیا باید در بارداری آب کمتری بخورم تا کمتر دستشویی بروم؟
نه؛ کم آب خوردن احتمال عفونت ادراری و یبوست را بالا میبرد. آب کافی بنوشید، فقط چند ساعت مانده به خواب کمی کمتر بنوشید.
کدام وضعیت خواب برای کلیهها در بارداری بهتر است؟
خوابیدن به پهلو، بهخصوص پهلوی چپ، فشار رحم را از روی عروق و حالب برمیدارد و جریان ادرار راحتتر میشود.
خلاصهٔ بالینی
افزایش پروژسترون و فشار مکانیکی رحم رو به رشد در بارداری، سیستم کالیسیل-پلویس کلیه را بهطور فیزیولوژیک متسع میکند؛ این اتساع معمولاً راستغالب است و تکرر ادراری هم در همین بستر بیشتر میشود. همزمان شلی کف لگن ریسک بیاختیاری استرسی را بالا میبرد. چالش بالینی اصلی، افتراق این تغییرات خوشخیم از سیستیت، پیلونفریت، نفرولیتیازیس علامتدار و پرهاکلامپسی است.
۰۱ ارزیابی تغییرات ادراری در بارداری و افتراق آن از عفونت ادراری
۰۱شرححال هدفمند بگیرید: تکرر بدون دیزوری به نفع تغییر فیزیولوژیک است؛ دیزوری همراه با درد سوپراپوبیک یا تب به نفع عفونت است؛ نشت همزمان با سرفه یا فعالیت به نفع بیاختیاری استرسی است
۰۲آنالیز ادرار و کشت ادرار را طبق پروتکل در هر ویزیت آنتهناتال انجام دهید؛ باکتریوری بدون علامت باید درمان شود، چون ریسک پیلونفریت را بالا میبرد
۰۳در شک به کولیک کلیوی یا انسداد، سونوگرافی کلیه-حالب-مثانه خط اول تصویربرداری است؛ در بیشتر موارد اتساع خفیف و راستغالب است؛ سنگ یا توده همراه را رد کنید
۰۴در موارد مبهم یا شک واقعی به سنگ یا انسداد حاد، MRI بدون کنتراست خط دوم است؛ از CT فقط در ضرورت قطعی و پس از توافق با رادیولوژی و زنان-زایمان استفاده کنید
۰۵پیلونفریت را با تب، لرز، تندرنس CVA، لکوسیتوز، پیوری و کشت ادراری مثبت تشخیص دهید
۰۶پرهاکلامپسی و HELLP را با فشارخون بالا، پروتئینوری، ادم غیرطبیعی، سردرد و اختلال بینایی رد کنید؛ در موارد مشکوک LFT و پلاکت درخواست دهید
۰۷برای بیاختیاری استرسی، شدت علامت و تأثیر آن بر کیفیت زندگی را بپرسید و در معاینه لگنی، پرولاپس همزمان را رد کنید
۰۲ مدیریت بالینی تغییرات ادراری در بارداری طبق گایدلاین
۰۱در هیدرونفروز فیزیولوژیک بدون علامت مداخله نکنید؛ فقط ثبت کنید و به بیمار اطمینان دهید که این تغییر پس از زایمان برطرف میشود
۰۲در هیدرونفروز علامتدار با کولیک قابل کنترل، دکوبیتوس طرف مقابل و هیدراتاسیون کافی توصیه کنید؛ استامینوفن خط اول مسکن است و NSAID را بهخصوص در سهماهه سوم محدود کنید
۰۳در انسداد شدید، درد مقاوم، تب همراه یا افت عملکرد کلیه، بیمار را فوری برای استنتگذاری حالبی دبلجی یا نفروستومی پوستی تحت هدایت سونوگرافی به اورولوژی ارجاع دهید؛ انتخاب روش به شرایط بالینی و تجربه مرکز بستگی دارد
۰۴باکتریوری بدون علامت و سیستیت حاد را بر اساس نتیجه کشت با آنتیبیوتیک ایمن در بارداری درمان کنید، مثل سفالکسین، آموکسیسیلین-کلاوولانات یا نیتروفورانتوئین؛ نیتروفورانتوئین را نزدیک ترم با احتیاط مصرف کنید و پس از پایان درمان، کشت ادرار کنترل بگیرید
۰۵بیمار با پیلونفریت حاد بارداری را بستری کنید؛ آنتیبیوتیک وریدی شروع کنید و مادر و جنین را همزمان مانیتور کنید، چون ریسک سپسیس و زایمان زودرس جدی است
۰۶برای بیاختیاری استرسی، خط اول درمان فیزیوتراپی کف لگن و آموزش صحیح تمرین کگل است؛ کنترل وزن و درمان یبوست را هم اضافه کنید؛ ارزیابی جراحی اسلینگ را به بعد از اتمام بارداری و شیردهی موکول کنید
۰۷در بیماران با استنت حالبی، فالوآپ منظم برای تعویض استنت طبق پروتکل مرکز تنظیم کنید و عملکرد کلیه را پیگیری کنید
۰۸در هر ویزیت، علائم هشدار شامل تب، درد فلانک، هماچوری، افت حجم ادرار و علائم پرهاکلامپسی را فعالانه بپرسید و آموزش بیمار را مستند کنید
پرچمهای قرمز بالینی
تب، لرز و تندرنس CVA یا فلانک: پیلونفریت تا خلاف آن ثابت شود؛ بستری و آنتیبیوتیک وریدی
هماچوری گراس یا کولیک شدید مقاوم به مسکن: رد سنگ یا انسداد کامل حالب
الیگوری، آنوری یا افت ناگهانی حجم ادرار: احتمال انسداد دوطرفه یا آسیب حاد کلیه؛ کراتینین و سونوگرافی فوری بگیرید
فشارخون بالای جدید همراه با پروتئینوری، سردرد یا اختلال بینایی: پرهاکلامپسی و HELLP را همزمان رد کنید
علائم سپسیس شامل تاکیکاردی، تب بالا، افت فشار و تغییر سطح هوشیاری: بستری اورژانس و کانسولت مشترک زنان-اورولوژی
رتانسیون حاد ادراری: ارزیابی فوری انسداد
۰۳ نکات کلیدی بالینی و شواهد
۰۱طبق گایدلاین EAU، سونوگرافی خط اول تصویربرداری برای درد فلانک و شک به سنگ در بارداری است؛ CT فقط در موارد استثنایی و با توافق چندتخصصی انجام شود
۰۲هیدرونفروز فیزیولوژیک بارداری معمولاً راستغالب است. دکستروروتاسیون رحم باردار، عبور ورید تخمدان راست از روی حالب راست و اثر محافظتی روده سیگموئید در سمت چپ، از دلایل رایج این عدم تقارناند
۰۳گایدلاین IDSA غربالگری و درمان باکتریوری بدون علامت را در همه زنان باردار توصیه میکند، چون بدون درمان، ریسک پیلونفریت و پیامدهای نامطلوب بارداری بالا میرود
۰۴NSAID در سهماهه سوم بهدلیل ریسک بسته شدن زودرس داکتوس آرتریوزوس و کاهش مایع آمنیوتیک باید محدود شود؛ استامینوفن گزینه ایمنتر و خط اول برای کنترل درد در بارداری است
۰۵پروگنوز هیدرونفروز فیزیولوژیک بارداری عالی است؛ در بیشتر موارد طی چند هفته پس از زایمان کاملاً برطرف میشود
