مسیر فعال: هر دوزمان مطالعه: ۱۲ دقیقهبازبینی: متخصص اورولوژیبهروزرسانی: ۱۴۰۴/۰۴
در یک نگاه
خون در ادرار بدون هیچ درد یا سوزشی، حتی فقط یکبار، مهمترین علامت هشدار سرطان مثانه است.
سیگار پرخطرترین عامل شناختهشده است؛ سیگاریها چند برابر بیشتر از افراد غیرسیگاری به سرطان مثانه مبتلا میشوند.
تشخیص قطعی فقط با سیستوسکوپی و نمونهبرداری از داخل مثانه انجام میشود، نه با آزمایش ادرار یا سونوگرافی بهتنهایی.
بیشتر سرطانهای مثانه در مراحل اولیه شناسایی میشوند و با یک عمل ساده از داخل مجرا، بدون هیچ برشی روی شکم، درمان میشوند.
بعد از درمان، چکاپهای دورهای با سیستوسکوپی سالها ادامه پیدا میکند چون احتمال بازگشت تومور همیشه وجود دارد.
۰۱ علائم سرطان مثانه چیست؟
۰۱خون در ادرار بدون هیچ دردی؛ گاهی رنگش صورتی یا قرمز روشن است، گاهی قهوهای تیره، و ممکن است یک روز دیده شود و چند هفته قطع شود.
۰۲تکرر ادرار و بیدار شدن مکرر شب برای دستشویی رفتن، بدون اینکه عفونت ادراری یا نوشیدن آب زیاد دلیلش باشد.
۰۳نیاز ناگهانی و شدید به دفع ادرار که بهسختی میشود کنترلش کرد.
۰۴سوزش یا ناراحتی هنگام دفع ادرار که با آنتیبیوتیک معمولِ عفونت ادراری خوب نمیشود.
۰۵در مراحل پیشرفتهتر، وقتی تومور راه خروج ادرار از کلیه را میبندد درد پهلو یا کمر شروع میشود؛ کاهش وزن بیدلیل، خستگی مداوم و درد استخوان هم از نشانههای این مرحلهاند.
۰۲ چرا سرطان مثانه ایجاد میشود؟
۰۱سیگار کشیدن مهمترین علت سرطان مثانه است؛ مواد سرطانزای دود سیگار از خون وارد ادرار میشوند و مدتها با دیواره مثانه در تماس میمانند.
۰۲تماس شغلی طولانیمدت با رنگ، حلال، لاستیک یا مواد شیمیایی صنعتی؛ کارگران کارخانههای رنگسازی، نساجی و لاستیکسازی بیشتر در معرضاند.
۰۳سابقه پرتودرمانی لگن برای سرطانهای دیگر، مثل سرطان پروستات یا دهانه رحم.
۰۴عفونت یا التهاب مزمن مثانه در طولانیمدت، مثلاً در افرادی که سالها سوند ادراری دائمی دارند.
۰۵سن بالای ۶۰ سال؛ مردها چند برابر بیشتر از زنها به سرطان مثانه مبتلا میشوند.
۰۶سابقه خانوادگی سرطان مثانه یا برخی بیماریهای ژنتیکی نادر در خانواده.
نشانههای خطر — فوری به پزشک مراجعه کنید
دیدن خون در ادرار، حتی فقط یکبار و بدون هیچ دردی، باید همان هفته توسط اورولوژیست بررسی شود؛ منتظر نمانید خودشبهخود خوب شود.
ادراری که کاملاً قرمز است یا همراه با لخته خون دفع میشود.
ناتوانی در دفع ادرار یا کاهش شدید حجم ادرار در طول روز.
درد شدید پهلو همراه با تب، که میتواند نشانه بسته شدن راه خروج ادرار از کلیه باشد.
کاهش وزن ناگهانی، درد استخوان یا خستگی شدید در کسی که سابقه خون در ادرار داشته است.
اگر اصلاً نمیتوانید ادرار کنید یا خونریزی شدید و مداوم دارید، با اورژانس تماس بگیرید یا هرچه سریعتر به بیمارستان مراجعه کنید.
۰۳ سرطان مثانه چطور درمان میشود؟
۰۱برای تومورهای سطحی که به لایه عضلانی مثانه نرسیدهاند، ابتدا تومور با عملی از داخل مجرا و بدون هیچ برشی روی شکم برداشته میشود.
۰۲بعد از این عمل معمولاً یک دارو مستقیم داخل مثانه تزریق میشود تا احتمال بازگشت تومور کم شود.
۰۳در مواردی که خطر بازگشت بیشتر است، این تزریقهای داخل مثانهای هفتهای یکبار برای چند هفته تکرار میشود و بعد بهصورت دورهای برای مدتی طولانیتر ادامه پیدا میکند.
۰۴اگر تومور به لایه عضلانی مثانه رسیده باشد، معمولاً چند دوره شیمیدرمانی پیش از عمل تجویز میشود و بعد تمام مثانه با جراحی برداشته میشود.
۰۵بعد از برداشتن کامل مثانه، جراح یک مسیر تازه برای خروج ادرار از بدن میسازد؛ گاهی با یک کیسه بیرونی روی شکم، گاهی با ساختن یک مثانه جدید از روده خود بیمار.
۰۶در بیمارانی که جراحی بزرگ برایشان مناسب نیست، ترکیب پرتودرمانی و شیمیدرمانی میتواند مثانه را حفظ کند.
۰۷در مواردی که سرطان به اندامهای دیگر بدن پخش شده، ترکیبی از شیمیدرمانی و داروهای تقویتکننده سیستم ایمنی بدن استفاده میشود.
۰۸بعد از هر نوع درمان، سیستوسکوپی دورهای برای سالها ادامه پیدا میکند تا در صورت بازگشت تومور، زود کشف شود.
۰۴ چطور از سرطان مثانه پیشگیری کنیم؟
۰۱ترک کامل سیگار مؤثرترین کاری است که هرکس میتواند برای کاهش خطر ابتلا به سرطان مثانه انجام دهد.
۰۲اگر با رنگ، حلال یا مواد شیمیایی صنعتی کار میکنید، از دستکش و ماسک مناسب استفاده کنید و بعد از کار کاملاً دوش بگیرید.
۰۳روزانه آب کافی بنوشید؛ ادرار رقیقتر و تخلیه منظم مثانه، مواد مضر را زودتر از بدن خارج میکند.
۰۴اگر حتی یکبار هم خون در ادرار دیدید، برای بررسی آن تعلل نکنید؛ تشخیص زودهنگام نتیجه درمان را بسیار بهتر میکند.
۰۵اگر سابقه کار در صنایع پرخطر یا پرتودرمانی لگن دارید، چکاپ ادراری منظم را با پزشک خودتان هماهنگ کنید.
۰۶ پرسشهای پرتکرار
آیا خون در ادرار همیشه یعنی سرطان مثانه؟
نه؛ در بیشتر موارد علتش عفونت ادراری، سنگ یا بزرگی پروستات است، اما چون سرطان مثانه هم دقیقاً به همین شکل و بدون درد ظاهر میشود، هر بار خون در ادرار باید توسط اورولوژیست بررسی شود.
سیستوسکوپی چقدر طول میکشد و درد دارد؟
در آقایان چند دقیقه طول میکشد و در خانمها معمولاً کوتاهتر است؛ با بیحسی موضعی انجام میشود و بیشتر افراد فقط کمی احساس فشار دارند، نه درد شدید.
اگر تومور مثانه زود تشخیص داده شود، درمانش قطعی است؟
در بیشتر موارد بله؛ وقتی تومور هنوز به لایه عضلانی مثانه نرسیده، با عمل از داخل مجرا و دارو داخل مثانه کنترل خوبی بهدست میآید، اما احتمال بازگشت آن وجود دارد و پیگیری منظم و طولانیمدت لازم است.
آیا بعد از برداشتن مثانه، زندگی عادی ممکن است؟
بله؛ جراح یک مسیر تازه برای خروج ادرار میسازد و بیشتر بیماران بعد از دوره بهبودی به فعالیتهای روزمره خود برمیگردند؛ آموزش مراقبت از این مسیر جدید پیش از عمل به بیمار داده میشود.
چه کسانی بیشتر در خطر ابتلا به سرطان مثانه هستند؟
افراد سیگاری، کسانی که سابقه کار طولانی با رنگ و مواد شیمیایی صنعتی دارند، مردان بالای ۶۰ سال و افرادی که پیشتر پرتودرمانی لگن گرفتهاند.
بعد از درمان چند وقت یکبار باید سیستوسکوپی کنم؟
در سال اول معمولاً هر سه ماه یکبار، و بعد فاصلهها کمکم بیشتر میشود؛ برنامه دقیق را اورولوژیست شما بر اساس نوع و مرحله تومورتان تنظیم میکند.
خلاصهٔ بالینی
سرطان مثانه شایعترین بدخیمی دستگاه ادراری تحتانی است و بیش از ۹۰ درصد موارد آن را کارسینومای اوروتلیال تشکیل میدهد. هماچوری بدون درد، چه ماکروسکوپیک و چه میکروسکوپیک، شایعترین و اغلب تنها علامت اولیه است و در هر بیمار بالای ۴۰ سال با هماچوری باید سرطان مثانه در تشخیص افتراقی قرار گیرد. حدود ۷۰ تا ۷۵ درصد موارد در زمان تشخیص غیرمهاجم به عضله (NMIBC) هستند، اما ریسک عود و پروگرسیون آن بالاست و فالوآپ سیستوسکوپیک طولانیمدت الزامی است.
۰۱ ارزیابی هماچوری بدون درد و تشخیص سرطان مثانه
۰۱ارزیابی اولیه شامل شرححال هدفمند (سابقه سیگار، مواجهه شغلی، پرتودرمانی قبلی)، معاینه فیزیکی، و آنالیز و کشت ادرار برای رد عفونت است.
۰۲سیتولوژی ادراری در هماچوری ماکروسکوپیک یا در بیماران پرریسک درخواست میشود؛ حساسیت بالایی برای تومورهای گرید بالا و CIS دارد، اما در گرید پایین حساسیت پایینی دارد.
۰۳سونوگرافی کلیه و مثانه معمولاً گام اول تصویربرداری است؛ در شک بالینی بالا یا یافته مشکوک، CT-اوروگرافی برای ارزیابی کامل کالیسها، پلویس و حالب کلیه ارجح است.
۰۴سیستوسکوپی تشخیصی استاندارد طلایی تشخیص است؛ در هماچوری بدون درد در بیمار بالای ۴۰ تا ۴۵ سال باید انجام شود، حتی اگر تصویربرداری طبیعی باشد.
۰۵در مشاهده ضایعه مشکوک، TURBT با رزکسیون کامل تومور انجام میشود؛ نمونه بیوپسی باید عضله دتروسور را شامل شود تا استیج و گرید دقیق تعیین شود.
۰۶مرحلهبندی بر اساس سیستم TNM انجام میشود؛ در تومورهای پرریسک یا مشکوک به مهاجمت عضلانی، MRI مولتیپارامتریک لگن (VI-RADS) یا CT قفسه سینه-شکم-لگن برای رد متاستاز درخواست میشود.
۰۲ درمان و مدیریت سرطان مثانه طبق گایدلاین
۰۱در NMIBC با استیج Ta، T1 یا CIS، ابتدا TURBT کامل انجام میشود؛ در گروه ریسک پایین، بلافاصله بعد از عمل یک دوز واحد کموتراپی داخل مثانهای تجویز میشود.
۰۲در گروه ریسک متوسط تا بالا، دوره القایی BCG داخل مثانهای شروع میشود و بر اساس گروه ریسک، BCG نگهدارنده تا یک تا سه سال ادامه مییابد.
۰۳CIS همیشه پرریسک تلقی میشود؛ BCG خط اول درمان است و در صورت عدم پاسخ، سیستکتومی رادیکال مطرح میشود.
۰۴در T1 پرریسک با گرید بالا، حجم زیاد یا تهاجم لنفوواسکولار، ری-TURBT طی ۴ تا ۶ هفته برای رد آندراستیجینگ الزامی است.
۰۵در MIBC از استیج T2 به بالا، استاندارد درمان در بیمار کاندید جراحی، کموتراپی نئوادجوانت بر پایه سیسپلاتین و سپس سیستکتومی رادیکال همراه با لنفادنکتومی لگنی گسترده است.
۰۶بازسازی مسیر ادرار بعد از سیستکتومی با ایلئال کاندویت یا نئوبلادر ارتوتوپیک انجام میشود؛ انتخاب بر اساس عملکرد کلیه، مارجین اورترال و ترجیح بیمار تعیین میشود.
۰۷در بیمار غیرکاندید جراحی، تریمودالیتیتراپی (شامل TURBT حداکثری، رادیوتراپی و کموتراپی حساسکننده) گزینه حفظ مثانه است.
۰۸در بیماری متاستاتیک، طبق بهروزرسانی گایدلاینها، ترکیب انفورتومب وداتین و پمبرولیزوماب گزینه ارجح خط اول است؛ در بیمارانی که کاندید این ترکیب نیستند، کموتراپی پلاتینبیس همراه با ایمونوتراپی نگهدارنده جایگزین میشود.
۰۹فالوآپ بعد از هر درمان با سیستوسکوپی دورهای انجام میشود؛ فاصله ویزیتها بر اساس گروه ریسک از هر سه ماه در سال اول تا سالانه در بیماران ریسک پایین با وضعیت پایدار تنظیم میشود و در تومورهای مولتیفوکال یا CIS، تصویربرداری دورهای کالیس و پلویس کلیه هم به آن اضافه میشود.
پرچمهای قرمز بالینی
هماچوری ماکروسکوپیک بدون درد در هر سنی، بهخصوص بالای ۴۰ سال، تا رد بدخیمی نباید نادیده گرفته شود.
هماچوری میکروسکوپیک پایدار و بدون علت مشخص در بیمار پرریسک، نیاز به ارزیابی کامل با سیستوسکوپی و تصویربرداری دارد.
رتانسیون حاد ادرار یا لخته خونی که راه خروج مثانه را میبندد، نیاز به مداخله فوری با سوند سهراهه و شستوشوی مثانه دارد.
درد پهلو یا آنوری در بیمار شناختهشده سرطان مثانه مطرحکننده انسداد حالبی است و نیاز به استنت حالبی (دبلجی) یا نفروستومی اورژانسی دارد.
تب بالا، لرز یا افت فشار خون در ساعات اولیه بعد از تزریق BCG داخل مثانهای، مطرحکننده سپسیس ناشی از BCG است و نیاز به قطع فوری BCG، بستری و شروع سریع آنتیبیوتیک وسیعالطیف دارد.
عدم پاسخ به BCG بعد از دو دوره کامل یا پروگرسیون استیج و گرید در فالوآپ، اندیکاسیون ارجاع زودهنگام برای سیستکتومی است.
۰۳ نکات کلیدی بالینی و شواهد
۰۱سیگار مسئول تقریباً نیمی از موارد سرطان مثانه است؛ ترک سیگار حتی بعد از تشخیص، پروگنوز و پاسخ به درمان را بهبود میدهد.
۰۲در هماچوری بدون درد که علت مشخصی ندارد، حتی اگر سیتولوژی و تصویربرداری منفی باشند سیستوسکوپی توصیه میشود؛ سیتولوژی منفی سرطان را رد نمیکند.
۰۳ری-TURBT در T1 پرریسک، آندراستیجینگ اولیه را در بخش قابلتوجهی از بیماران آشکار میکند و تصمیم درمانی را عوض میکند.
۰۴BCG نگهدارنده در مقایسه با دوره القایی تنها، نرخ عود پایینتر و بقای عاری از پروگرسیون طولانیتری بههمراه دارد.
۰۵در سرطان مثانه متاستاتیک، ترکیب انفورتومب وداتین و پمبرولیزوماب در کارآزماییهای اخیر، بقای کلی بهتری نسبت به کموتراپی استاندارد پلاتینبیس نشان داده است.
منابع
گایدلاین EAU ۲۰۲۴ برای سرطان مثانه غیرمهاجم به عضله
گایدلاین EAU ۲۰۲۴ برای سرطان مثانه مهاجم به عضله و متاستاتیک
گایدلاین AUA/SUO برای سرطان مثانه غیرمهاجم به عضله
