مسیر فعال: هر دوزمان مطالعه: ۱۲ دقیقهبازبینی: متخصص اورولوژیبهروزرسانی: ۱۴۰۴/۰۴
در یک نگاه
اغلب ختنهٔ بزرگسالی بهدلیل تنگی پوست ختنهگاه، عفونت مکرر سر آلت یا گیر کردن پوست پشت سر آلت انجام میشود، نه صرفاً یک انتخاب زیبایی.
این عمل معمولاً با بیحسی موضعی و در حالت بیداری انجام میشود؛ در موارد خاص پزشک بیحسی نخاعی یا بیهوشی عمومی را پیشنهاد میدهد.
کل عمل معمولاً بین نیمساعت تا یک ساعت طول میکشد و همان روز به خانه برمیگردید.
ورم و کبودی چند روز اول طبیعی است؛ بهبود کامل زخم و بازگشت به رابطهٔ جنسی معمولاً چند هفته زمان میبرد.
خونریزی و عفونت شایعترین عارضهها هستند، اما با مراقبت درست از زخم بهندرت جدی میشوند.
۰۱ ختنه در بزرگسالی چه زمانی لازم میشود؟
۰۱پوست نوک آلت آنقدر تنگ است که بهطور کامل عقب نمیرود یا عقب رفتنش دردناک است.
۰۲هنگام نعوظ یا نزدیکی، پوست ختنهگاه کشیده و دردناک میشود و گاهی کمی پاره میشود.
۰۳سر آلت بهطور مکرر قرمز، خارشدار یا ملتهب میشود و گاهی ترشح یا بوی نامطبوع دارد.
۰۴یک یا چند بار پیش آمده که پوست عقبرفته پشت سر آلت گیر کرده و برگرداندنش سخت یا دردناک بوده است.
۰۵بهدلیل تنگی پوست، جریان ادرار باریک میشود یا پوست حین ادرار کردن مثل بادکنک باد میکند.
۰۶روی پوست ختنهگاه یک حلقهٔ سفیدِ سفت و بدون کشش دیده میشود که با گذشت زمان تنگتر شده است.
۰۲ دلایل پزشکی ختنه در بزرگسالان چیست؟
۰۱تنگی پوست ختنهگاه که از بدو تولد باقی مانده و با افزایش سن بهجای بهتر شدن، بدتر شده است.
۰۲زخم و جایزخمِ ناشی از عفونتهای مکرر یا التهابهای قبلی، پوست را سفت و کمکشش کرده است.
۰۳دیابتِ کنترلنشده زمینهٔ عفونتهای قارچی و باکتریایی مکرر سر آلت را فراهم میکند و همین عفونتها پوست را تنگتر میکند.
۰۴سابقهٔ گیر کردن پوست پشت سر آلت که باید با فوریت باز میشده، نشانهٔ نیاز به ختنهٔ قطعی است.
۰۵بیماریهای پوستی خاص، مثل ضخیم و سفید شدن مزمن پوست ختنهگاه، باعث تنگی پیشرونده میشوند.
۰۶دلایل شخصی، مذهبی یا بهداشتی هم دلیل رایج و کاملاً پذیرفتهشدهٔ ختنه در بزرگسالیاند، بدون آنکه مشکل پزشکی خاصی وجود داشته باشد.
۰۷گاهی پزشک برای کاهش عفونتهای مکرر ادراری در فرد مستعد، پیش از شروع درمانی دیگر، ختنه را پیشنهاد میکند.
نشانههای خطر — فوری به پزشک مراجعه کنید
خونریزی که با فشار مستقیم و آرام روی زخم به مدت چند دقیقه بند نمیآید.
تب، لرز، قرمزی گستردهشونده یا ترشح بدبو از محل عمل.
درد شدید و رو به افزایش که با مسکن معمولی کم نمیشود.
تورم شدید یا تغییر رنگ سر آلت به کبود یا سیاه، برخلاف ورم و کبودی خفیفِ معمول.
ناتوانی کامل در ادرار کردن بعد از عمل.
باز شدن محل بخیه همراه با خونریزی یا دیده شدن بافت زیرین.
با هر کدام از این نشانهها معطل نکنید؛ با اورژانس تماس بگیرید یا به نزدیکترین مرکز درمانی مراجعه کنید.
۰۳ ختنه در بزرگسالان چطور و با چه بیحسیای انجام میشود؟
۰۱پیش از عمل، پزشک نوع بیحسی را با شما هماهنگ میکند؛ اکثر ختنههای بزرگسالی با بیحسی موضعی و تزریق در پایهٔ آلت انجام میشوند و نیازی به بستری ندارند.
۰۲اگر از عمل نگران باشید یا مشکل پوستی گسترده داشته باشید، پزشک بیحسی نخاعی یا بیهوشی عمومی را پیشنهاد میدهد.
۰۳بعد از بیحس شدن کامل ناحیه، پوست اضافهٔ ختنهگاه اندازهگیری و بهدقت برداشته میشود؛ مقدار مناسبی پوست برای حرکت طبیعی باقی نگه داشته میشود.
۰۴خونریزی حین عمل با داغ کردن یا بستن رگهای کوچک کنترل میشود و لبهٔ پوست با نخهای قابلجذب بخیه میخورد؛ این نخها نیاز به کشیدن ندارند و خودشان طی چند هفته جذب میشوند.
۰۵کل عمل معمولاً بین نیمساعت تا یک ساعت طول میکشد و همان روز مرخص میشوید.
۰۶روی زخم یک پانسمان مخصوص میگذارند که باید چند روز اول سرجایش بماند، مگر پزشک دستور دیگری بدهد.
۰۷در حین بیحسی موضعی دردی احساس نمیکنید و فقط ممکن است کشش یا فشار را حس کنید؛ درد واقعی از چند ساعت بعد، وقتی بیحسی از بین میرود، شروع میشود و با مسکن قابلکنترل است.
۰۸عوارض احتمالی شامل خونریزی، عفونت، تورم بیشازحد و بهندرت باز شدن محل بخیه است؛ پزشک پیش از عمل دربارهٔ همین موارد با شما صحبت میکند.
۰۴ بعد از ختنهٔ بزرگسالی چه مراقبتی لازم است؟
۰۱در روزهای اول بهجای دوش گرفتنِ کامل، ناحیه را با آب ولرم و آرام تمیز نگه دارید و پانسمان را طبق دستور پزشک عوض کنید.
۰۲چند روز اول استراحت کنید و از فعالیت سنگین، دویدن و دوچرخهسواری تا بهبود کامل زخم خودداری کنید.
۰۳لباس زیر گشاد و نرم بپوشید تا فشار روی زخم کم شود؛ برخی پزشکان استفاده از باند حمایتی زیر لباس را توصیه میکنند.
۰۴نعوظ در روزهای اول طبیعی و کمی ناراحتکننده است؛ از تحریک جنسی و خودارضایی تا زمانی که پزشک اجازه دهد خودداری کنید.
۰۵رابطهٔ جنسی را معمولاً تا چهار تا شش هفته بعد، تا بهبود کامل زخم، به تعویق بیندازید.
۰۶ورم و کبودی خفیف طی یک تا دو هفته کم میشود؛ اگر بعد از این مدت بدتر شد یا ادامه پیدا کرد، به پزشک اطلاع دهید.
۰۷سر قرار پیگیری بروید تا پزشک روند بهبودی و برداشتن هرگونه بخیهٔ غیرقابلجذب را بررسی کند.
۰۶ پرسشهای پرتکرار
آیا ختنه در بزرگسالی درد دارد؟
در حین عمل با بیحسی موضعی دردی احساس نمیکنید؛ بعد از تمام شدن بیحسی، چند روز اول درد و حساسیت طبیعی است و با مسکن معمولی کنترل میشود.
ختنه در بزرگسالی چند روز طول میکشد بهبود پیدا کند؟
ورم و کبودی اولیه معمولاً طی یک تا دو هفته کم میشود، اما بهبود کامل زخم و بازگشت به رابطهٔ جنسی چهار تا شش هفته زمان میبرد.
با بیحسی موضعی انجام میشود یا بیهوشی عمومی؟
اکثر ختنههای بزرگسالی با بیحسی موضعی و در حالت بیداری انجام میشود؛ بیهوشی عمومی یا نخاعی فقط در شرایط خاص یا به درخواست بیمار به کار میرود.
آیا بعد از ختنه، حساسیت آلت کم میشود؟
بعضی مردان در ابتدا حس متفاوتی روی سر آلت گزارش میکنند، اما در بیشتر افراد این حس طی چند ماه به حالت عادی نزدیک میشود و لذت جنسی بهطور کلی از بین نمیرود.
چه زمانی باید بعد از ختنه به پزشک مراجعه کرد؟
اگر خونریزی بند نیاید، تب یا ترشح بدبو داشته باشید یا نتوانید ادرار کنید، همان روز به پزشک مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید؛ در غیر این صورت سر قرار پیگیری معمول کافی است.
آیا ختنه در بزرگسالی روی باروری اثر میگذارد؟
نه، ختنه فقط پوست اضافهٔ نوک آلت را برمیدارد و هیچ تأثیری روی تولید اسپرم، نعوظ یا باروری ندارد.
خلاصهٔ بالینی
ختنهٔ بزرگسالان یعنی برداشتن پرپوس در مردان بالغ، معمولاً بهدلیل فیموزیس ثانویه به اسکار یا لیکن اسکلروزوس (BXO)، بالانوپوستیت مکرر، سابقهٔ پارافیموزیس یا درخواست شخصی/مذهبی بدون آسیبشناسیِ زمینهای. اکثر موارد با بیحسی موضعی (بلوک عصب دورسال آلت یا تزریق حلقهای) و بهصورت سرپایی انجام میشود و بیهوشی عمومی یا نخاعی به موارد منتخب محدود میماند. هموستاز دقیق حین عمل مهمترین عامل پیشگیری از هماتوم است که شایعترین عارضهٔ زودرس این جراحی محسوب میشود.
۰۱ ارزیابی بیمار پیش از ختنهٔ بزرگسالان
۰۱شرححال باید نوع فیموزیس (مادرزادی در برابر اکتسابی/سیکاتریسیل)، سابقهٔ پارافیموزیس، بالانوپوستیت مکرر، دیابت، اختلال انعقادی و مصرف داروهای ضدانعقاد/آنتیپلاکت را مشخص کند.
۰۲معاینه باید پرپوس را از نظر حلقهٔ سفید سفت و غیرقابلکشش بررسی کند؛ این یافته به نفع لیکن اسکلروزوس (BXO) است و اندیکاسیون قوی برای ختنهٔ کامل با کنترل مارجین محسوب میشود.
۰۳در هر ضایعهٔ مشکوک، پلاک، اروزیون یا لکوپلاکیای غیرقابلتوجیه با التهاب ساده، پیش از ختنه یا همزمان با آن، بیوپسی برای رد کارسینوم درجا یا PIN لازم است.
۰۴قند خون ناشتا یا HbA1c در بیماران دیابتی، و پروفایل انعقادی در بیماران با سابقهٔ خونریزی یا مصرف وارفارین/آنتیپلاکت باید پیش از عمل بررسی و طبق پروتکل پریاپراتیو تنظیم شود.
۰۵بالانوپوستیت یا عفونت فعال باید پیش از ختنهٔ الکتیو با درمان موضعی یا سیستمیک کنترل شود، مگر در پارافیموزیس حاد که خود اندیکاسیون فوری جراحی است.
۰۶انتخاب نوع بیحسی (موضعی در برابر نخاعی/عمومی) بر اساس وسعت پاتولوژی، اضطراب بیمار، کوموربیدیتی قلبیریوی و ترجیح شخصی تعیین میشود؛ در بیحسی موضعی معمولاً نیازی به ارزیابی پیشبیهوشی رسمی نیست.
۰۷رضایت آگاهانه باید شامل خطر تغییر حس گلانس، هماتوم، عفونت، نیاز احتمالی به رویزیون و بهندرت تنگی مئا باشد.
۰۲ روش انجام و مدیریت بالینی ختنهٔ بزرگسالان
۰۱بیحسی موضعی معمولاً با بلوک عصب دورسال آلت (DPNB) یا تزریق حلقهای زیرجلدی در پایهٔ آلت با لیدوکائینِ بدون اپینفرین انجام میشود؛ در بیمار مضطرب یا پاتولوژی وسیع، بیحسی نخاعی یا بیهوشی عمومی جایگزین میشود.
۰۲خط برش با در نظر گرفتن کاف مخاطی کافی در سطح داخلی و بیرونی مشخص میشود تا از تنگی حلقهای پس از عمل و عدمتقارن زیباییشناختی جلوگیری شود.
۰۳تکنیک رایج، رزکسیون آستینای (sleeve) یا دورسال اسلیت با تکمیل دایرهای است؛ در برخی مراکز از حلقههای ختنهٔ یکبارمصرف هم برای موارد ساده استفاده میشود.
۰۴هموستاز با الکتروکوتر بایپولار یا بستن نقطهایِ عروق قابلمشاهده انجام میشود؛ هموستاز ناکافی مهمترین علت هماتوم پس از عمل است.
۰۵لبهٔ پوستی با بخیهٔ قابلجذب (مثل کرومیک کتگات یا ویکریل رپید) بهصورت مجزا یا پیوسته ترمیم میشود؛ نیازی به کشیدن بخیه نیست.
۰۶پانسمان غیرچسبنده با فشار ملایم برای کاهش هماتوم گذاشته میشود، بدون آنکه گردش خون گلانس مختل شود؛ رنگ و پرفیوژن گلانس پیش از ترخیص باید کنترل شود.
۰۷دستورات بعد از عمل شامل مسکن، محدودیت فعالیت و نعوظ، و پیگیری در یک تا دو هفته برای ارزیابی زخم و برداشتن بخیهٔ غیرقابلجذب در صورت استفاده است.
۰۸نمونهٔ برداشتهشده در موارد لیکن اسکلروزوس یا ضایعهٔ مشکوک باید برای پاتولوژی ارسال شود تا کارسینوم درجا رد و مارجین برداشت تأیید شود.
پرچمهای قرمز بالینی
خونریزی فعال یا هماتوم رو به گسترش که نیازمند بازگشت به اتاق عمل برای هموستاز است.
تغییر رنگ گلانس به کبود یا سیاه، مطرحکنندهٔ اختلال پرفیوژن یا نکروز و نیازمند بررسی فوری.
تب، سلولیت گسترشیابنده یا ترشح چرکی، مطرحکنندهٔ عفونت زخم یا در موارد نادر فاسئیت نکروزان (فورنیه).
رتانسیون ادراری ناشی از ادم یا پانسمان تنگ، نیازمند شل کردن پانسمان یا کاتتریزاسیون.
دهیسانس زخم با خونریزی یا نمایانشدن بافت زیرین، نیازمند ارزیابی جراحی مجدد.
۰۳ نکات کلیدی بالینی و شواهد دربارهٔ ختنهٔ بزرگسالان
۰۱طبق گایدلاین EAU، فیموزیس ثانویه به لیکن اسکلروزوس (BXO) اندیکاسیون قطعی ختنهٔ کامل است، نه درمان موضعی با کورتیکواستروئید که فقط در فیموزیس فیزیولوژیک یا غیراسکاری جواب میدهد.
۰۲بیحسی موضعی با بلوک عصب دورسال آلت یا تزریق حلقهای برای اکثر ختنههای بزرگسالی کافی و ایمن است؛ ریسک آن بهمراتب کمتر از بیهوشی عمومی است و کیفیت نتیجهٔ جراحی افت نمیکند.
۰۳هماتوم و عفونت سطحی زخم شایعترین عوارض زودرس گزارششدهاند و با هموستاز دقیق حین عمل و مراقبت سادهٔ زخم قابلکاهشاند.
۰۴توصیهٔ WHO دربارهٔ ختنهٔ پزشکیِ داوطلبانه در مردان بزرگسال، این عمل را مداخلهای مؤثر برای کاهش ریسک انتقال HIV و برخی عفونتهای آمیزشی در جمعیتهای پرشیوع میداند و آن را مکمل، نه جایگزین، سایر روشهای پیشگیری معرفی میکند.
۰۵پروگنوز عملکردی و زیباییشناختی ختنهٔ بزرگسالی خوب است؛ در فالوآپ، رضایت بیمار بالاست و رویزیون جراحی برای عدمتقارن یا کاف پوستی نامناسب فقط در اقلیت موارد لازم میشود.
منابع
گایدلاین EAU (انجمن اورولوژی اروپا) دربارهٔ فیموزیس و ختنه در مردان
بیانیهٔ AUA (انجمن اورولوژی آمریکا) دربارهٔ ختنه و فیموزیس در بزرگسالان
توصیهٔ WHO دربارهٔ ختنهٔ پزشکیِ داوطلبانهٔ مردان بزرگسال
