مسیر فعال: هر دوزمان مطالعه: ۱۲ دقیقهبازبینی: متخصص اورولوژیبهروزرسانی: ۱۴۰۴/۰۴
در یک نگاه
عفونت ادراری وقتی «مکرر» حساب میشود که دستکم دو بار در شش ماه یا سه بار در یک سال سراغتان بیاید.
علت اصلی، رسیدن باکتری روده به مجرای ادرار است؛ در بدن زنان این مسیر کوتاهتر و به مقعد نزدیکتر است.
یائسگی، دیابت کنترلنشده و رابطه جنسی از رایجترین عوامل تشدیدکنندهاند.
با چند تغییر ساده در عادتهای روزانه و در صورت نیاز داروی پیشگیری، بیشتر زنان دیگر این عفونت را تجربه نمیکنند.
تب یا درد پهلو یعنی احتمالاً عفونت به کلیه رسیده؛ همانروز به پزشک مراجعه کنید.
۰۱ علائم عفونت ادراری مکرر در زنان چیست؟
۰۱سوزش شدید هنگام دفع ادرار که هر بار دوباره برمیگردد
۰۲احساس فوریت؛ باید همین الان به دستشویی بروید، حتی اگر تازه رفته باشید
۰۳تکرر ادرار؛ هر چند دقیقه یکبار احساس نیاز میکنید، آنهم با حجم کم
۰۴درد یا احساس فشار در پایین شکم، درست بالای استخوان شرمگاهی
۰۵ادرار کدر، بدبو یا گاهی کمی خونی
۰۶احساس خالی نشدن کامل مثانه، بلافاصله بعد از دستشویی رفتن
۰۷اگر این علائم حداقل دو بار در شش ماه یا سه بار در یک سال تکرار شوند، پزشک آن را عفونت ادراری مکرر مینامد
۰۲ چرا عفونت ادراری در زنان مکرر میشود؟
۰۱رابطه جنسی، بهخصوص با شریک جنسی جدید یا بدون دفع ادرار بلافاصله بعد از آن
۰۲کوتاهی طبیعی مجرای ادرار در زنان و نزدیکی آن به مقعد، که عبور باکتری را آسانتر میکند
۰۳یائسگی و افت استروژن؛ بافت واژن نازک و خشک میشود و باکتریهای محافظ کاهش مییابند
۰۴دیابت کنترلنشده؛ قند خون بالا محیط مناسبی برای رشد باکتری در ادرار فراهم میکند
۰۵افتادگی مثانه یا رحم که باعث خالی نشدن کامل ادرار میشود
۰۶یبوست مزمن؛ فشار روده پر مانع خالی شدن کامل مثانه میشود
۰۷استفاده از اسپرمکش یا دیافراگم برای پیشگیری از بارداری
۰۸سابقه خانوادگی؛ اگر مادر یا خواهرتان هم عفونت ادراری مکرر داشته باشند، احتمال شما هم بیشتر است
۰۹نگهداشتن ادرار برای مدت طولانی یا خالی نکردن کامل مثانه بهخاطر عجله
نشانههای خطر — فوری به پزشک مراجعه کنید
تب، لرز یا احساس سرمای شدید همراه با علائم ادراری
درد پهلو یا کمر، بهخصوص یکطرفه؛ نشانه احتمالی رسیدن عفونت به کلیه
تهوع و استفراغ مکرر
خون زیاد و واضح در ادرار، نه فقط رگههای کمرنگ
ناتوانی در دفع ادرار با وجود احساس پری مثانه
هر علامت ادراری در دوران بارداری
بدتر شدن علائم یا نبود بهبود بعد از چند روز مصرف آنتیبیوتیک
گیجی یا ضعف ناگهانی، بهخصوص در زنان مسن
در هر کدام از این موارد صبر نکنید؛ همانروز به پزشک مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید
۰۳ عفونت ادراری مکرر چطور درمان میشود؟
۰۱پزشک بر اساس نتیجه کشت ادرار یک دوره کوتاه آنتیبیوتیک خوراکی تجویز میکند؛ در عفونت مکرر این کشت پیش از هر داروی تازه لازم است تا از همان ابتدا داروی مؤثر انتخاب شود. خودسرانه دوز یا مدت مصرف را تغییر ندهید.
۰۲برای زنان یائسه، کرم یا شیاف واژینال استروژن به بازسازی فلور طبیعی واژن کمک میکند و از عود عفونت جلوگیری میکند
۰۳در عفونت خیلی مکرر، پزشک ممکن است یک داروی پیشگیری با دوز پایین برای مدتی طولانی، یا فقط یک قرص بلافاصله بعد از رابطه جنسی تجویز کند
۰۴قرص یا پودر دیمانوز و کرنبری در برخی زنان بهعنوان کمک جانبی غیرآنتیبیوتیکی مؤثر است، هرچند شواهد آن قطعی نیست
۰۵اگر علت زمینهای مشخصی مثل افتادگی مثانه یا دیابت کنترلنشده وجود دارد، درمان همان علت از تکرار عفونت جلوگیری میکند
۰۶اگر با وجود درمان درست، عفونت بازهم زیاد تکرار شود، پزشک شما را برای بررسی دقیقتر به متخصص اورولوژی ارجاع میدهد
۰۷بدون تجویز پزشک، آنتیبیوتیک باقیمانده از دفعات قبل را مصرف نکنید؛ این کار مقاومت میکروبی ایجاد میکند و درمان دفعات بعد را سختتر میکند
۰۴ چطور از عفونت ادراری مکرر پیشگیری کنیم؟
۰۱بعد از رابطه جنسی حتماً ادرار کنید تا باکتری واردشده به مجرا شسته شود
۰۲روزانه آب کافی بنوشید؛ کمآبی خطر عفونت را بالا میبرد
۰۳بعد از دستشویی از جلو به عقب تمیز کنید تا باکتری روده بزرگ به مجرای ادرار نرسد
۰۴ادرار را نگه ندارید؛ بهمحض احساس نیاز، به دستشویی بروید
۰۵اگر از اسپرمکش یا دیافراگم استفاده میکنید، درباره روشهای جایگزین پیشگیری از بارداری با پزشک مشورت کنید
۰۶یبوست را جدی بگیرید؛ با فیبر کافی و آب کافی درمانش کنید
۰۷اگر یائسهاید، درباره استروژن واژینال با پزشک صحبت کنید؛ یکی از مؤثرترین راههای پیشگیری در این سن است
۰۸دوش واژینال و اسپری بهداشتی معطر را کنار بگذارید؛ فلور طبیعی واژن را بههم میزنند
۰۶ پرسشهای پرتکرار
چرا عفونت ادراری من هر چند وقت یکبار برمیگردد؟
چون بدن زنان مجرای ادراری کوتاهتر و نزدیک به مقعد دارد، باکتری راحتتر به مثانه میرسد. رابطه جنسی، یائسگی، دیابت یا خالی نشدن کامل مثانه این ریسک را بیشتر میکند. اگر علت زمینهای پیدا و درمان شود، تکرار عفونت معمولاً کم میشود.
آیا عفونت ادراری مکرر خطرناک است؟
خود عفونت ساده مثانه معمولاً خطرناک نیست و با درمان درست خوب میشود. خطر وقتی بالا میرود که عفونت به کلیه برسد؛ در آن حالت تب، لرز و درد پهلو ظاهر میشود و باید همانروز به پزشک مراجعه کنید.
آیا باید بعد از هر رابطه جنسی آنتیبیوتیک بخورم؟
نه خودسرانه. اگر عفونتهای شما مشخصاً بعد از رابطه جنسی اتفاق میافتند، پزشک ممکن است یک قرص تکدوز برای بعد از رابطه تجویز کند، اما این تصمیم باید بر اساس سابقه شما و با نظر پزشک گرفته شود.
چرا بعد از یائسگی عفونت ادراری بیشتر میشود؟
با افت استروژن، بافت واژن نازکتر و خشکتر میشود و باکتریهای محافظ کم میشوند. کرم واژینال استروژن که پزشک تجویز میکند، این تعادل را برمیگرداند و یکی از مؤثرترین راههای پیشگیری در این سن است.
کرنبری واقعاً برای عفونت ادراری مؤثر است؟
در برخی زنان کمککننده است، اما جایگزین آنتیبیوتیک یا ویزیت پزشک نیست. اگر میخواهید امتحانش کنید، در کنار رعایت سایر نکات پیشگیری استفاده کنید، نه بهتنهایی.
آیا عفونت ادراری مکرر روی بارداری تأثیر میگذارد؟
بله، در بارداری هر عفونت ادراری باید حتماً درمان شود، چون احتمال رسیدن عفونت به کلیه و حتی زایمان زودرس را بالا میبرد. اگر باردارید و سابقه عفونت مکرر دارید، حتماً پزشک را در جریان بگذارید تا پیگیری دقیقتری برایتان در نظر بگیرد.
خلاصهٔ بالینی
عفونت ادراری مکرر در زنان یعنی دستکم دو اپیزود سیستیت علامتدار با کشت مثبت طی شش ماه، یا سه اپیزود طی یک سال، که در اغلب موارد از E. coli اوروپاتوژن منشأ میگیرد. عوامل زمینهساز اصلی رفتار جنسی، افت استروژن دوران یائسگی، رزیدوی پس از دفع ادرار و ناهنجاریهای آناتومیک مجاری ادراریاند. رویکرد درمانی معمولاً از تدابیر رفتاری و گزینههای غیرآنتیبیوتیکی آغاز میشود و در صورت شکست، به پروفیلاکسی آنتیبیوتیکی یا ایمونوپروفیلاکسی میرسد.
۰۱ تشخیص و ارزیابی عفونت ادراری مکرر در زنان
۰۱شرححال دقیق: تعداد اپیزودها، ارتباط با نزدیکی جنسی، وضعیت یائسگی، علائم اختلال دفع ادرار و پاسخ به درمانهای قبلی
۰۲آزمایش کامل ادرار (U/A) و کشت ادرار با آنتیبیوگرام در هر اپیزود علامتدار، پیش از هر تصمیم برای پروفیلاکسی
۰۳اندازهگیری رزیدوی پس از دفع (PVR) با سونوگرافی
۰۴سونوگرافی کلیه و مثانه برای رد هیدرونفروز، سنگ یا آنومالی آناتومیک
۰۵معاینه لگن برای ارزیابی آتروفی واژینال، سیستوسل یا دیورتیکول مجرای ادرار
۰۶بررسی قند خون یا HbA1c در بیمار دیابتی یا مشکوک به دیابت، چون قند کنترلنشده ریسک عود را بالا میبرد
۰۷افتراق از واژینیت، اورتریت یا عفونتهای مقاربتی، سندرم مثانه دردناک (سیستیت بینابینی) و بیشفعالی مثانه، چون علائم اینها میتوانند با سیستیت اشتباه شوند
۰۸سیستوسکوپی فقط در موارد انتخابی: هماچوری بدون عفونت، شکست درمان، پاتوژن غیرمعمول یا سن بالا با ریسکفاکتور بدخیمی؛ نه بهصورت روتین برای همه بیماران
۰۹بررسی رفلاکس وزیکویورترال در بیمار منتخب با سابقه عفونت ادراری از کودکی یا پیلونفریت مکرر با اسکار کلیوی
۰۲ درمان و مدیریت عفونت ادراری مکرر طبق گایدلاین
۰۱تأیید اپیزود حاد با کشت ادرار پیش از تجویز؛ از درمان باکتریوری بدونعلامت در زن غیرباردار پرهیز کنید
۰۲درمان اپیزود حاد بر اساس جواب کشت و الگوی مقاومت موضعی؛ نیتروفورانتوئین یا فسفومایسین تکدوز معمولاً خط اولاند و فلوروکینولونها، بهدلیل عوارض و نگرانی مقاومت، فقط در موارد خاص و با اندیکاسیون مشخص تجویز میشوند
۰۳شروع استروژن واژینال در زنان یائسه یا هیپواستروژنیک، بهعنوان اقدام مکمل خط اول و مستقل از تصمیم آنتیبیوتیک
۰۴اصلاح عوامل رفتاری: دفع ادرار بعد از نزدیکی، هیدراتاسیون کافی، قطع اسپرمکش یا دیافراگم
۰۵در عود مکرر با وجود تدابیر رفتاری، شروع گزینههای غیرآنتیبیوتیکی مثل متنامین هیپورات یا دیمانوز، در راستای مصرف منطقی آنتیبیوتیک
۰۶در صورت عدم پاسخ، پروفیلاکسی آنتیبیوتیکی کمدوز مداوم یا پستکویتال، یا ایمونوپروفیلاکسی با واکسن OM-89
۰۷درمان خودآغاز با نسخهای که پزشک از پیش تجویز کرده، برای بیمار قابلاعتماد با اپیزودهای کلاسیک و دسترسی محدود به پزشک
۰۸ارجاع به یورولوژی یا یوروژنیکولوژی برای اصلاح جراحی علت آناتومیک، مثل ترمیم سیستوسل یا رزکسیون دیورتیکول مجرا، در صورت شکست درمان محافظهکارانه
۰۹فالوآپ کشت ادرار بعد از درمان در بیمار باردار یا پرخطر، تا رفع کامل عفونت تأیید شود
پرچمهای قرمز بالینی
علائم پیلونفریت یا اوروسپسیس (گسترش التهاب به پلویس و کالیسهای کلیه): تب بالا (غالباً بالای ۳۸ درجه)، تندرنس زاویه کوستوورتبرال (CVA)، تاکیکاردی یا افت فشار خون
انسداد ادراری همراه با عفونت (پیونفروز)؛ اورژانس یورولوژیک که در انسداد دوطرفه یا کلیه تکعملکردی میتواند تا آنوری پیش برود و به درناژ فوری با استنت حالبی (دبلجی) یا نفروستومی نیاز دارد
رتانسیون حاد ادراری همراه با علائم عفونت
هماچوری مکرر یا میکروسکوپیک پایدار در بیمار بالای ۳۵ سال یا با ریسکفاکتور بدخیمی؛ لزوم رد کارسینوم مثانه با سیستوسکوپی و در صورت لزوم بیوپسی
عدم پاسخ به آنتیبیوتیک مناسب بر اساس کشت؛ مطرحکننده ارگانیسم مقاوم، ناهنجاری آناتومیک یا کمپلیانس پایین
بیمار باردار با علائم ادراری؛ درمان فوری الزامی است چون تأخیر، پروگنوز مادر و جنین را بدتر میکند
۰۳ شواهد بالینی و گایدلاینهای عفونت ادراری مکرر
۰۱گایدلاین EAU: استروژن واژینال در زنان یائسه مبتلا به عفونت ادراری مکرر توصیه قوی دارد، چون فلور لاکتوباسیلی واژن را بازمیگرداند
۰۲پروفیلاکسی آنتیبیوتیکی مداوم عود عفونت را کم میکند، اما طبق گایدلاینهای AUA و EAU باید بعد از شکست روشهای غیرآنتیبیوتیکی و رفتاری در نظر گرفته شود، نه بهعنوان خط اول
۰۳متنامین هیپورات در گایدلاین NICE بهعنوان جایگزین غیرآنتیبیوتیکی برای پروفیلاکسی طولانیمدت مطرح شده و نقش آن در کاهش مصرف آنتیبیوتیک رو به رشد است
۰۴ایمونوپروفیلاکسی با واکسن خوراکی OM-89 در گایدلاین EAU بهعنوان گزینهای برای کاهش تعداد اپیزودها ذکر شده است
۰۵دیمانوز و کرنبری شواهد ناهمگون و متوسط دارند؛ بهعنوان کمکدرمان کمریسک قابلپیشنهادند، نه جایگزین قطعی آنتیبیوتیک در عفونت حاد
منابع
گایدلاین EAU (Urological Infections)
گایدلاین AUA/CUA/SUFU درباره عفونت ادراری مکرر غیرپیچیده در زنان
