مسیر فعال: هر دوزمان مطالعه: ۱۵ دقیقهبازبینی: متخصص اورولوژیبهروزرسانی: ۱۴۰۴/۰۴
در یک نگاه
شایعترین نشانهٔ سرطان بیضه، تودهٔ سفت و بدوندرد در یکی از بیضههاست که خود فرد معمولاً هنگام دوش گرفتن حس میکند.
این سرطان بیشتر در مردان جوان، معمولاً بین پانزده تا چهل سالگی، دیده میشود؛ با این حال در هر سنی ممکن است رخ دهد.
تشخیص قطعی فقط با معاینهٔ پزشک، سونوگرافی بیضه و چند آزمایش خون مشخص میشود؛ لمس یک توده بهتنهایی کافی نیست.
درمان اصلی، برداشتن بیضهٔ درگیر از راه کشالهران است؛ این کار معمولاً نه رابطهٔ جنسی و نه باروری آینده را از بین میبرد، چون بیضهٔ سالمِ باقیمانده کارِ هر دو بیضه را انجام میدهد.
حتی وقتی بیماری کمی گسترش کرده باشد، پاسخ به درمان در این سرطان بسیار خوب است؛ تنها چیزی که تشخیص را دیرتر میکند، تعلل بهخاطر خجالت یا ترس است.
۰۱ علائم سرطان بیضه چیست؟
۰۱برجستهترین نشانه، بزرگشدن یا سفتی تازه در یکی از بیضههاست که هنگام لمس، درد ندارد یا دردی بسیار خفیف دارد.
۰۲احساس سنگینی یا کشیدگی در کیسهٔ بیضه، حتی بدون تودهٔ واضح، ممکن است اولین نشانه باشد.
۰۳سفتتر یا بزرگتر شدن یک بیضه نسبت به بیضهٔ دیگر، حتی بدون درد یا تودهٔ کاملاً مشخص، نشانهای هشداردهنده است.
۰۴گاهی مایع دور بیضه جمع میشود و کیسهٔ بیضه بدون درد متورم بهنظر میرسد.
۰۵بزرگشدن یا حساسیت بافت سینه در مردان، هرچند کمتر دیده میشود، میتواند نشانهای از همین بیماری باشد.
۰۶در موارد پیشرفتهتر که بیماری گسترش کرده، درد مبهم و مداوم کمر یا شکم، یا سرفه و تنگی نفس تازه هم دیده میشود.
۰۲ علت سرطان بیضه چیست؟
۰۱علت دقیق سرطان بیضه هنوز روشن نیست و در بیشتر بیماران هیچ عامل شناختهشدهای پیدا نمیشود.
۰۲سابقهٔ بیضهٔ نزولنکرده در نوزادی، حتی اگر در کودکی با جراحی اصلاح شده باشد، خطر را بیشتر میکند.
۰۳اگر پدر یا برادر فرد سابقهٔ سرطان بیضه داشته باشد، احتمال ابتلا کمی بالاتر میرود.
۰۴کسی که پیشتر در بیضهٔ دیگرش به این سرطان مبتلا شده، باید مراقبتر باشد و بیضهٔ سالم را هم بهطور منظم بررسی کند.
۰۵مردانی که برای بررسی ناباروری آزمایش میشوند، کمی بیشتر از دیگران در معرض این سرطاناند، هرچند دلیل دقیق این ارتباط هم روشن نیست.
نشانههای خطر — فوری به پزشک مراجعه کنید
هر تودهٔ تازه، سفتی یا تورم بدوندرد در بیضه را همان هفته به پزشک نشان دهید؛ نبود درد دلیلی برای صبر کردن نیست.
این سرطان معمولاً بدوندرد است، پس درد ناگهانی و شدید بیضه بههمراه تورم بیشتر نشانهٔ پیچخوردگی بیضه است تا خود سرطان؛ در این حالت همان لحظه با اورژانس تماس بگیرید.
بزرگشدن سریع توده در عرض چند روز تا چند هفته را فوری به پزشک اطلاع دهید.
اگر همراه با تودهٔ بیضه، کمردرد تازه، تودهٔ شکمی یا تورم یکطرفهٔ پا هم دارید، همان روز به پزشک مراجعه کنید؛ اینها میتوانند نشانهٔ گسترش بیماری باشند.
سرفهٔ همراه با خون یا تنگی نفس ناگهانی در فردی که سرطان بیضه دارد یا به آن مشکوک است، اورژانسی است و باید فوراً با اورژانس تماس گرفت.
۰۳ سرطان بیضه چطور درمان میشود؟
۰۱قدم اول تقریباً همیشه جراحی است: برداشتن کامل بیضهٔ درگیر از راه یک برش کوچک در کشالهران، نه از راه خود کیسهٔ بیضه.
۰۲همین بافت برداشتهشده در آزمایشگاه بررسی میشود تا نوع دقیق سرطان و مرحلهٔ آن مشخص شود و درمان بعدی بر همین اساس تعیین شود.
۰۳در بسیاری از بیماران، بهویژه در مراحل اولیه، بعد از جراحی فقط پیگیری منظم با معاینه، آزمایش خون و تصویربرداری کافی است و نیازی به درمان اضافه نیست.
۰۴اگر بیماری کمی گستردهتر باشد، شیمیدرمانی یا در برخی موارد پرتودرمانی به برنامهٔ درمان اضافه میشود؛ خبر خوب این است که این سرطان از معدود سرطانهاییست که به شیمیدرمانی پاسخ بسیار خوبی میدهد.
۰۵اگر بیمار هنوز قصد بچهدار شدن دارد، پیش از هر شیمیدرمانی، ذخیرهسازی اسپرم در بانک اسپرم توصیه میشود.
۰۶برداشتن یک بیضه معمولاً نه میل جنسی، نه ساخت تستوسترون و نه بارداری آینده را از بین میبرد، چون بیضهٔ سالم باقیمانده کار هر دو بیضه را انجام میدهد.
۰۷اگر بیمار بخواهد، همزمان با جراحی یا در مرحلهای بعد، یک پروتز بیضه برای حفظ ظاهر طبیعی کیسهٔ بیضه کار گذاشته میشود.
۰۸بعد از پایان درمان، پزشک برای اطمینان از عدم عود بیماری، ویزیت و آزمایشهای دورهای را تا چند سال ادامه میدهد.
۰۴ چطور از سرطان بیضه پیشگیری کنیم؟
۰۱راه قطعی برای پیشگیری از سرطان بیضه شناختهشده نیست.
۰۲اگر در کودکی بیضهٔ نزولنکرده داشتهاید، حتی اگر با جراحی اصلاح شده باشد، پیگیری دورهای نزد پزشک اورولوژی را در تمام عمر ادامه دهید.
۰۳یکبار در ماه، بعد از یک دوش گرم که پوست کیسهٔ بیضه شلتر است، هر بیضه را جداگانه بین شست و انگشتان دیگر بهآرامی بررسی کنید تا با حالت طبیعی آن آشنا شوید و هر تغییری را زودتر متوجه شوید.
۰۴این خودمعاینه سرطان را پیشگیری نمیکند، اما کمک میکند بیماری در مرحلهای زودتر و سادهتر برای درمان کشف شود.
۰۵اگر پدر یا برادرتان سابقهٔ سرطان بیضه دارد، این موضوع را به پزشک بگویید تا برنامهٔ پیگیری مناسب برایتان تعیین شود.
۰۶هیچ تودهای را از ترس یا خجالت پنهان نکنید؛ مراجعهٔ زودهنگام چیزی را بدتر نمیکند، فقط تشخیص را سریعتر میکند.
۰۶ پرسشهای پرتکرار
خودمعاینهٔ بیضه چطور انجام میشود؟
بهترین زمان، بعد از یک دوش گرم است که پوست کیسهٔ بیضه شلتر میشود. هر بیضه را جداگانه بین شست و انگشتان دیگر بغلتانید و دنبال توده، سفتی تازه یا تغییر اندازه بگردید؛ یکبار در ماه کافی است.
آیا تودهٔ بدوندرد در بیضه حتماً سرطان است؟
نه لزوماً. کیست ساده، تجمع مایع دور بیضه یا التهاب خفیف هم میتوانند تودهٔ بدوندرد بسازند؛ فقط سونوگرافی و معاینهٔ پزشک میتواند تفاوت را روشن کند.
بعد از برداشتن یک بیضه، رابطهٔ جنسی و باروری چه میشود؟
در بیشتر مردان، بیضهٔ سالم باقیمانده بهتنهایی تستوسترون کافی و اسپرم لازم را تأمین میکند و رابطهٔ جنسی و بارداری در آینده معمولاً ممکن میماند. اگر نگرانید، پیش از عمل با پزشک دربارهٔ ذخیرهٔ اسپرم صحبت کنید.
درمان سرطان بیضه چقدر طول میکشد؟
خود جراحی چند روز بستری بیشتر نیاز ندارد. اگر شیمیدرمانی لازم باشد چند ماه طول میکشد و بعد از آن، پیگیری دورهای تا چند سال ادامه دارد.
پیشآگهی سرطان بیضه چطور است؟
در بیشتر بیماران، حتی وقتی بیماری کمی گسترش کرده باشد، درمان با جراحی و در صورت نیاز شیمیدرمانی نتیجهٔ بسیار خوبی میدهد. تعلل در مراجعه تنها چیزی است که این نتیجهٔ خوب را به خطر میاندازد.
آیا بعد از عمل بیضه باید پروتز گذاشت؟
نه، این کاملاً اختیاری و برای حفظ ظاهر طبیعی کیسهٔ بیضه است. بعضی بیماران آن را انتخاب میکنند، بعضی نه؛ تصمیم با خود فرد است.
خلاصهٔ بالینی
تومورهای سلول زایای بیضه شایعترین سرطان توپر در مردان جوان پانزده تا چهلسالهاند و در بیشتر موارد بهصورت تودهٔ بدوندرد یک بیضه بروز میکنند. تشخیص بر پایهٔ سونوگرافی اسکروتوم و مارکرهای تومورال سرمی (AFP، β-hCG و LDH) پیش از هر اقدام تهاجمی شکل میگیرد و ارکیکتومی رادیکال اینگوینال هم گام تشخیصی و هم درمانی نخست است. بخشی از بیماران با بیماری متاستاتیک مراجعه میکنند، اما پاسخ به شیمیدرمانی مبتنیبر سیسپلاتین بسیار بالاست و پروگنوز کلی، حتی در مراحل پیشرفته، عالی است.
۰۱ تشخیص و ارزیابی سرطان بیضه
۰۱شرححال شامل زمان شروع و سرعت رشد توده، سابقهٔ بیضهٔ نزولنکرده یا ارکیدوپکسی در کودکی، سابقهٔ خانوادگی سرطان بیضه، سرطان بیضهٔ قبلی در سمت مقابل، ناباروری، و علائم سیستمیک مثل کمردرد، تنگی نفس یا ژنیکوماستی.
۰۲در معاینه، ابتدا بیضهٔ سالم لمس شود تا معیار مقایسه فراهم شود؛ تودهٔ داخلبیضهای این سرطان معمولاً سفت، بدوندرد و با ترانسایلومیناسیون منفی است و باید از هیدروسل، اپیدیدیمیت، اسپرماتوسل و واریکوسل افتراق داده شود.
۰۳سونوگرافی اسکروتوم با پروب فرکانسبالا، اقدام تصویربرداری خط اول و تقریباً همیشه لازم است؛ حساسیت آن برای افتراق تودهٔ داخلبیضهای از ضایعات خارجبیضهای بسیار بالاست.
۰۴مارکرهای تومورال سرمی (AFP، β-hCG و LDH) پیش از ارکیکتومی گرفته شوند؛ این مقادیر هم به تشخیص کمک میکنند و هم مبنای مقایسه برای فالوآپ پس از عمل و تعیین دستهٔ S در مرحلهبندی TNM هستند.
۰۵نمونهبرداری سوزنی یا برشی ترانساسکروتال از تودهٔ مشکوک ممنوع است، چون خطر کاشت تومور در مسیر و تغییر مسیر لنفاوی طبیعی وجود دارد؛ مسیر درست، ارکیکتومی رادیکال اینگوینال با لیگاسیون بالای طناب منوی در حلقهٔ اینگوینال داخلی است.
۰۶برای مرحلهبندی، CT شکم و لگن با کنتراست برای بررسی غدد لنفاوی رتروپریتوئن (در سطح عروق کلیوی، نه لگنی) و تصویربرداری قفسهٔ سینه با رادیوگرافی یا CT درخواست شود.
۰۷گزارش پاتولوژی ارکیکتومی زیرگونهٔ سلول زایا را مشخص میکند: سمینوم در برابر غیرسمینوم (کارسینومای امبریونال، تومور کیسهٔ زرده، کوریوکارسینوم، تراتوم یا نوع ترکیبی)، همراه با وضعیت تهاجم لنفوواسکولار و اندازهٔ تومور برای تصمیمهای بعدی.
۰۸تشخیص افتراقی شامل هیدروسل، اپیدیدیمیت یا ارکیت، اسپرماتوسل، واریکوسل، هماتوم پس از تروما، کیست اپیدرموئید و در مردان مسنتر لنفوم بیضه است؛ در شک بالینی قوی حتی با سونوگرافی مبهم، ارکیکتومی اکتشافی از راه اینگوینال بر نمونهبرداری ترانساسکروتال ارجح است.
۰۹پیش از هر اقدام گنادوتوکسیک، مشاورهٔ باروری و پیشنهاد ذخیرهسازی اسپرم مطرح شود.
۰۲ درمان و مدیریت سرطان بیضه طبق گایدلاین
۰۱ارکیکتومی رادیکال اینگوینال، اقدام اول برای تقریباً همهٔ بیماران مشکوک به تومور سلول زایای بیضه است و هم تشخیص بافتی هم درمان موضعی را فراهم میکند.
۰۲گذاشتن پروتز بیضه، همزمان با ارکیکتومی یا در مرحلهای بعد، باید به بیمار پیشنهاد شود.
۰۳مرحلهٔ I سمینوم: بهدلیل پروگنوز عالی، سرویلانس (فالوآپ منظم با معاینه، مارکر و تصویربرداری) گزینهٔ ارجح در بیشتر بیماران است؛ کاربوپلاتین کمکی یک تا دو دوره یا رادیوتراپی پاراآئورتیک جایگزینهای قابلقبولاند، هرچند رادیوتراپی بهعلت خطر بدخیمی ثانویهٔ دیررس کمتر انتخاب میشود.
۰۴مرحلهٔ I غیرسمینوم: در نبود تهاجم لنفوواسکولار، سرویلانس ارجح است؛ در حضور تهاجم لنفوواسکولار و ریسک بالاتر عود، بین سرویلانس، یک دورهٔ شیمیدرمانی BEP کمکی یا RPLND عصبنگهدار، با بیمار تصمیم مشترک گرفته شود.
۰۵بیماری متاستاتیک: طبقهبندی ریسک IGCCCG (خوب، متوسط یا ضعیف؛ بر اساس محل تومور اولیه، سطح مارکرها و متاستاز احشایی غیرریوی) تعداد دورههای شیمیدرمانی BEP را تعیین میکند؛ در ممنوعیت بلئومایسین، مثلاً در بیماری ریوی، رژیم EP جایگزین میشود.
۰۶پس از پایان شیمیدرمانی، تودهٔ رتروپریتوئن باقیمانده ارزیابی شود: در سمینوم، PET-CT برای تودههای بزرگتر کمککننده است و در فعالیت منفی میتوان فالوآپ کرد؛ در غیرسمینوم، تودهٔ باقیماندهٔ بزرگتر از حد آستانه معمولاً نیازمند رزکسیون با RPLND برای برداشتن تراتوم یا بافت زندهٔ تومور است.
۰۷در عود یا بیماری مقاوم، شیمیدرمانی نجاتبخش (مثل رژیم TIP) یا شیمیدرمانی با دوز بالا و پیوند سلول بنیادی در مراکز باتجربه بررسی شود.
۰۸مشاورهٔ باروری و پیشنهاد ذخیرهسازی اسپرم پیش از هر شیمیدرمانی یا RPLND دوطرفه انجام شود؛ در بیشتر بیماران با یک بیضهٔ سالم باقیمانده، تستوسترون و باروری معمولاً حفظ میشود.
۰۹فالوآپ بلندمدت شامل معاینه، مارکر تومورال و تصویربرداری برنامهریزیشده برای سالهای متمادی است؛ توجه به عوارض دیر شیمیدرمانی (ریسک قلبیعروقی، نفروتوکسیسیتی، نوروپاتی، افت شنوایی و بدخیمی ثانویه) باید بخشی از فالوآپ باشد.
۱۰دربارهٔ بیضهٔ مقابل: ریسک تومور دوم اندکی افزایشیافته است، اما بیوپسی روتین بیضهٔ مقابل در بیشتر گایدلاینهای امروزی توصیه نمیشود؛ تصمیم باید فردی و بر اساس عوامل خطر (بیضهٔ آتروفیک، سابقهٔ نزولنکردگی، اسپرماتوژنز ضعیف) گرفته شود.
۱۱مراقبت حمایتی شامل کنترل تهوع ناشی از شیمیدرمانی، پایش عملکرد کلیه و ریه، و توجه به سلامت روان و تصویر بدنی در طول درمان و پس از آن ادامه یابد.
پرچمهای قرمز بالینی
درد حاد و ناگهانی اسکروتوم همراه با تورم، بهویژه در نبود تودهٔ شناختهشده، باید به فکر تورشن بیضه بیندازد و نیازمند ارزیابی اورژانسی و اکسپلوراسیون فوری جراحی است.
علائم بیماری بالک متاستاتیک، شامل کمردرد شدید، ادم یکطرفهٔ اندام تحتانی یا علائم انسداد ورید اجوف، نیازمند تصویربرداری فوری و شروع سریع درمان سیستمیک است.
سطح بسیار بالای β-hCG میتواند تصویر بالینی هایپرتیروئیدی (تاکیکاردی، تعریق، لرزش) بسازد؛ این یافته باید از تیروتوکسیکوز اولیه افتراق داده شود.
علائم عصبی جدید، مانند سردرد شدید، تشنج یا کاهش سطح هوشیاری، در کوریوکارسینوم یا بیماری با بار متاستاتیک بالا باید مشکوک به متاستاز مغزی و خونریزی داخلمغزی باشد و تصویربرداری اورژانسی نیاز دارد.
تب همراه با نوتروپنی حین شیمیدرمانی (نوتروپنی تبدار) باید مثل یک اورژانس آنکولوژیک در نظر گرفته شود، چون خطر پیشرفت به سپسیس دارد؛ نیازمند مراجعه به اورژانس و شروع سریع آنتیبیوتیک تجربی است.
تنگی نفس تازه یا سرفهٔ خشک پیشرونده حین یا پس از دریافت بلئومایسین باید به فکر سمیت ریوی بلئومایسین بیندازد و ارزیابی فوری عملکرد ریه را ایجاب میکند.
۰۳ نکات کلیدی بالینی و شواهد سرطان بیضه
۰۱گایدلاین EAU و گایدلاین NCCN بر ارکیکتومی رادیکال اینگوینال بهعنوان گام تشخیصی-درمانی نخست تأکید دارند و نمونهبرداری ترانساسکروتال را بهدلیل خطر کاشت تومور رد میکنند.
۰۲در مرحلهٔ I، چه سمینوم و چه غیرسمینومِ کمریسک، گایدلاینهای بهروز بهدلیل پروگنوز عالی و عوارض کمترِ درازمدت، سرویلانس را بر درمان کمکی ترجیح میدهند.
۰۳طبقهبندی ریسک IGCCCG هنوز مبنای اصلی انتخاب شدت شیمیدرمانی در بیماری متاستاتیک است.
۰۴مشاورهٔ باروری و ذخیرهسازی اسپرم پیش از شروع درمان گنادوتوکسیک، توصیهٔ قوی همهٔ گایدلاینهای معتبر است.
۰۵وقتی مرحلهبندی و درمان درست انجام شود، تومورهای سلول زایای بیضه، حتی در شکل منتشر، از بهترین پاسخها به شیمیدرمانی در میان همهٔ تومورهای توپر برخوردارند و پروگنوز کلی بسیار مطلوب است.
