مسیر فعال: هر دوزمان مطالعه: ۱۰ دقیقهبازبینی: متخصص اورولوژیبهروزرسانی: ۱۴۰۴/۰۴
در یک نگاه
اپیدیدیمیت التهاب لولهای به نام اپیدیدیم است که پشت بیضه قرار دارد و مسیر عبور اسپرم را میسازد.
شایعترین علتش عفونت است: در مردان جوانتر معمولاً عفونت مقاربتی، در سنین بالاتر معمولاً عفونت ادراری.
درد آن معمولاً طی یک تا دو روز کمکم شروع میشود، نه یکباره؛ همین ویژگی آن را از پیچخوردگی بیضه متمایز میکند.
با آنتیبیوتیک درست و استراحت کافی، بیشتر بیماران ظرف چند هفته کاملاً خوب میشوند.
اگر درد بیضه ناگهانی و شدید باشد، احتمال پیچخوردگی بیضه مطرح است و باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد.
۰۱ علائم اپیدیدیمیت چیست؟
۰۱درد یکطرفهٔ بیضه یا کیسهٔ بیضه که طی یک تا دو روز کمکم بیشتر میشود.
۰۲تورم و بزرگشدن پشتِ بیضه، همان جایی که اپیدیدیم قرار دارد.
۰۳گرم و قرمز شدن پوست کیسهٔ بیضه در سمت درگیر.
۰۴سنگینی یا کشیدگی در کشالهٔ ران یا پایین شکم، در همان سمتِ بیضهٔ دردناک.
۰۵تب و لرز، بهخصوص اگر عفونت شدیدتر شده باشد.
۰۶سوزش ادرار، تکرر ادرار یا احساس فوریت در دفع ادرار.
۰۷ترشح از نوک آلت، وقتی علت آن عفونت مقاربتی باشد.
۰۸وقتی بیضه را با دست بالا نگه میدارید درد کم میشود؛ در پیچخوردگی بیضه این کار اثر ندارد.
۰۲ چرا اپیدیدیمیت ایجاد میشود؟
۰۱عفونت مقاربتی مانند کلامیدیا و سوزاک؛ شایعترین علت در مردان جوانی که از نظر جنسی فعالاند.
۰۲عفونت ادراری با باکتریهای رودهای مانند ایکولای؛ بیشتر در مردان مسنتر یا پسربچهها دیده میشود.
۰۳بزرگی خوشخیم پروستات که مسیر ادرار را تنگ میکند و زمینه را برای عفونت آماده میکند.
۰۴سوندگذاری ادراری، سیستوسکوپی یا هر دستکاری اخیر مجاری ادراری.
۰۵برگشتِ ادرار به داخل اپیدیدیم هنگام زورزدن یا بلندکردن اجسام سنگین وقتی مثانه پر است.
۰۶ضربه به بیضه یا کیسهٔ بیضه.
۰۷بهندرت، برخی داروهای قلبی مثل آمیودارون التهاب اپیدیدیم ایجاد میکنند.
۰۸در مناطقی که سل شایعتر است، سل اپیدیدیم یکی از علل مزمن و کمتر شناختهشدهٔ این بیماری است.
نشانههای خطر — فوری به پزشک مراجعه کنید
درد ناگهانی و شدید بیضه که ظرف چند دقیقه تا چند ساعت به اوج میرسد؛ فوری به اورژانس مراجعه کنید تا پیچخوردگی بیضه رد شود.
بیضهای که بالاتر از حالت عادی قرار گرفته یا بهشکل غیرعادی افقی شده است.
تب بالا همراه با لرز شدید یا حال عمومی بد.
تهوع و استفراغ همراه با درد شدید بیضه.
قرمزی، تاول یا سیاهشدن سریع پوست کیسهٔ بیضه.
ناتوانی در دفع ادرار.
اگر شک دارید که مشکل اپیدیدیمیت است یا پیچخوردگی بیضه، معطل نکنید و با اورژانس تماس بگیرید؛ بیضهٔ پیچخورده فقط چند ساعت فرصت درمان دارد.
۰۳ اپیدیدیمیت چطور درمان میشود؟
۰۱دورهٔ کامل آنتیبیوتیک طبق تجویز پزشک، متناسب با علت احتمالی (عفونت مقاربتی یا عفونت ادراری).
۰۲اگر علت آن عفونت مقاربتی باشد، شریک جنسی هم باید درمان شود و تا پایان درمان از رابطهٔ جنسی خودداری کنید.
۰۳استراحت و بالا نگهداشتن بیضه با شورت یا زیرشلواری محکم برای کاهش درد و تورم.
۰۴کیسهٔ یخ روی ناحیه در روزهای اول برای کمکردن التهاب.
۰۵مسکنهای ضدالتهاب برای کنترل درد، طبق تجویز پزشک.
۰۶خودداری از فعالیت سنگین و زور زدن تا بهبود کامل.
۰۷اگر بزرگی پروستات یا مشکل مسیر ادرار زمینهساز بوده، درمان همان مشکل برای جلوگیری از عود لازم است.
۰۸پیگیری با پزشک تا مطمئن شوید تورم کاملاً برطرف شده است؛ گاهی سونوگرافی کنترلی هم لازم میشود.
۰۴ چطور از اپیدیدیمیت پیشگیری کنیم؟
۰۱رابطهٔ جنسی ایمن و استفادهٔ همیشگی از کاندوم، مؤثرترین راه پیشگیری از اپیدیدیمیتِ ناشی از عفونت مقاربتی است.
۰۲درمان بهموقع و کامل هر عفونت ادراری، حتی اگر علائمش خفیف باشد.
۰۳خودداری از زور زدن یا بلند کردن اجسام سنگین وقتی مثانه پر است.
۰۴در صورت نیاز به سوندگذاری ادراری، رعایت بهداشت و مراقبت از سوند طبق دستور پزشک.
۰۵کنترل و درمان بزرگی پروستات در مردان مسنتر برای کمکردن عفونتهای مکرر ادراری.
۰۶چکاپ و درمان زودهنگام هر عفونت مقاربتی در خودتان و شریک جنسیتان.
۰۶ پرسشهای پرتکرار
آیا اپیدیدیمیت واگیر دارد؟
خود التهاب واگیردار نیست، اما اگر علتش عفونت مقاربتی باشد همان عفونت به شریک جنسی منتقل میشود؛ به همین دلیل درمان همزمان شریک جنسی لازم است.
اپیدیدیمیت چند روز طول میکشد تا خوب شود؟
درد و تب معمولاً چند روز پس از شروع آنتیبیوتیک کم میشود، اما تورم کامل بیضه گاهی تا چند هفته باقی میماند.
فرق اپیدیدیمیت با پیچخوردگی بیضه چیست؟
پیچخوردگی بیضه ناگهانی است، در عرض چند ساعت به اوج میرسد و یک اورژانس جراحی محسوب میشود؛ اما درد اپیدیدیمیت طی یک تا دو روز کمکم افزایش مییابد.
آیا اپیدیدیمیت باعث نازایی میشود؟
یک نوبت اپیدیدیمیتِ درمانشده معمولاً روی باروری اثری نمیگذارد، اما التهاب مزمن یا دوطرفه اگر بیتوجه بماند میتواند مسیر عبور اسپرم را ببندد.
آیا ورزشکردن اپیدیدیمیت را بدتر میکند؟
بله، فعالیت سنگین و زور زدن در دورهٔ حاد بیماری درد و تورم را بیشتر میکند؛ بهتر است تا بهبود کامل از ورزش سنگین دوری کنید.
آیا برای اپیدیدیمیت حتماً باید سونوگرافی کرد؟
اگر پزشک در تشخیص شک داشته باشد یا بخواهد پیچخوردگی بیضه را رد کند، سونوگرافی داپلر کمککننده و گاهی ضروری است.
خلاصهٔ بالینی
اپیدیدیمیت التهاب اپیدیدیم است که با درد و تورم تدریجیِ یکطرفهٔ اسکروتوم طی یک تا دو روز تظاهر میکند و در اغلب موارد منشأ عفونی دارد. در مردان جوانِ فعال از نظر جنسی، کلامیدیا و گنوکوک شایعترین عاملاند؛ در مردان مسنتر و کودکان، پاتوژنهای گرممنفیِ رودهای مرتبط با انسداد خروجی مثانه یا دستکاری اخیر مجاری ادراری غالباند. افتراق فوری از تورشن بیضه بر پایهٔ معاینهٔ بالینی و در صورتِ شک، سونوگرافی داپلر رنگی، نخستین اولویتِ ارزیابی است.
۰۱ تشخیص و ارزیابی اپیدیدیمیت
۰۱شرححال دقیق: سرعت شروع درد (تدریجی در برابر حاد و ناگهانی)، رفتار جنسی پرخطر، علائم تحتانی ادراری (LUTS)، دستکاری اخیر مجاری ادراری یا سوندگذاری، تروما.
۰۲معاینهٔ هدفمند: لمس اپیدیدیم در ناحیهٔ خلفی-فوقانی بیضه، ارزیابی رفلکس کرماستریک (در اپیدیدیمیت معمولاً حفظ است)، علامت پرن (Prehn)، و رد قاطع هرگونه شک به تورشن.
۰۳آنالیز و کشت ادرار؛ پیوری یا هماچوری خفیف در صورت عفونت همزمان ادراری شایع است.
۰۴سواب اورترال یا PCR/NAAT ادرار برای کلامیدیا و گنوکوک در مردان فعال جنسی.
۰۵سونوگرافی داپلر رنگی اسکروتوم؛ افزایش جریان خون در اپیدیدیمیت در برابر کاهش یا فقدان جریان در تورشن.
۰۶CBC و کشت خون در بیمار فبریل یا با علائم سیستمیک.
۰۷در موارد غیرتیپیک، افتراق با درد ارجاعیِ کولیک حالبی (سنگ ادراری) نیز مطرح است.
۰۸در مردان مسنتر یا موارد راجعه، ارزیابی انسداد خروجی مثانه (BOO) شامل حجم ادرار باقیماندهٔ پس از ادرار (PVR) و در صورت لزوم PSA و بررسی پروستات.
۰۹در مناطق آندمیک یا اپیدیدیمیت مزمن مقاوم به درمان، رد سل اپیدیدیم.
۰۲ درمان و مدیریت اپیدیدیمیت طبق گایدلاین
۰۱رد فوری تورشن بیضه پیش از هر اقدام دیگر؛ در شک بالینی بالا (شروع حاد، رفلکس کرماستریک غایب، بیضهٔ بالاآمده)، مشاورهٔ اورژانسی اورولوژی بدون تأخیر برای تصویربرداری.
۰۲آنتیبیوتیک تجربی طبق گایدلاین بر اساس ریسک سنی و جنسی: در مردان جوان با ریسک مقاربتی، پوشش همزمان گنوکوک و کلامیدیا (معمولاً سفتریاکسون تزریقی همراه با داکسیسیکلین خوراکی)؛ در ریسک پاتوژن رودهای (سن بالاتر، انسداد، دستکاری اخیر)، فلوروکینولون (مثل لووفلوکساسین) با پوشش گرممنفی.
۰۳درمان تسکینی همزمان: NSAID، بالا نگهداشتن بیضه و استفاده از ساپورت اسکروتال، یخ در فاز حاد، محدودیت فعالیت سنگین تا بهبود.
۰۴ردیابی و درمان همزمان پارتنر جنسی در موارد با منشأ مقاربتی.
۰۵فالوآپ ۴۸ تا ۷۲ ساعت بعد در صورت عدم بهبود؛ بازبینی تشخیص و تصویربرداری مجدد برای رد آبسه یا شکست درمان.
۰۶در صورت تشکیل آبسه، درناژ پرکوتانئوس یا جراحی.
۰۷پس از فاز حاد، ارزیابی و درمان علت زمینهای (بزرگی پروستات، تنگی مجرا، ناهنجاری ساختاری) برای کاهش ریسک عود.
۰۸اگر توده یا تورم با درمان کامل برطرف نشود، شک به تومور بیضه را مطرح کنید؛ مسیر صحیح سونوگرافی و در صورت لزوم اکسپلوراسیون اینگوینال است، نه بیوپسی ترانساسکروتال که ریسک کاشت تومور دارد.
۰۹در اپیدیدیمیت مزمن یا مقاوم، رد سل اپیدیدیم و در موارد نادرِ رفراکتر، اپیدیدیمکتومی بهعنوان آخرین خط درمان.
پرچمهای قرمز بالینی
شک بالینی بالا به تورشن بیضه (شروع حاد زیر شش ساعت، رفلکس کرماستریک غایب، بیضهٔ ترانسورس یا بالاآمده)؛ در این حالت اکسپلوراسیون جراحی اورژانسی بدون تأخیر برای تصویربرداری انجام شود.
علائم سپسیس یا ظاهر توکسیک بیمار: تب بالا، تاکیکاردی و افت فشار خون.
علائم گانگرن فورنیه شامل کرپیتاسیون و نکروز بهسرعت گسترشیابنده که دبریدمان جراحی اورژانسی میطلبد.
آبسهٔ اسکروتال بدون پاسخ به آنتیبیوتیک که نیاز به درناژ دارد.
اپیدیدیمیت مزمن دوطرفه با نگرانی از آزواسپرمی انسدادی که نیازمند ارزیابی باروری است.
۰۳ نکات کلیدی بالینی و شواهد اپیدیدیمیت
۰۱گایدلاین EAU درمان تجربی اپیدیدیمیت حاد را بر اساس سن و ریسک مقاربتی طبقهبندی میکند، نه یک رژیم ثابت برای همه.
۰۲سونوگرافی داپلر رنگی روش تصویربرداری خط اول برای افتراق اپیدیدیمیت از تورشن بیضه است، با حساسیت و ویژگی بالا.
۰۳طبق گایدلاین CDC، در مردان جوان فعال جنسی پوشش همزمان گنوکوک و کلامیدیا حتی پیش از جواب آزمایش توصیه میشود.
۰۴تأخیر بیش از شش ساعت در تشخیص و جراحیِ تورشن بیضه، نرخ نجات بیضه را بهشدت کاهش میدهد.
۰۵پروگنوز اپیدیدیمیت باکتریایی با درمان زودهنگام عالی است؛ تأخیر ریسک آبسه، انفارکت بیضه و اپیدیدیمیت مزمن را بالا میبرد.
