مسیر فعال: هر دوزمان مطالعه: ۱۴ دقیقهبازبینی: متخصص اورولوژیبهروزرسانی: ۱۴۰۴/۰۴
در یک نگاه
سونوگرافی کلیه با امواج صوتی و بدون درد یا اشعه، تصویری از کلیه، حالب و مثانه میسازد.
این آزمایش سنگ کلیه، تورم کلیه بر اثر گیرکردن ادرار، کیست و بسیاری یافتههای دیگر را نشان میدهد؛ فقط سنگهای خیلی ریز وسط حالب گاهی از دید آن پنهان میمانند.
برای دیدن بهتر مثانه و انتهای حالب، معمولاً باید با مثانهٔ پر به مرکز سونوگرافی مراجعه کنید.
این تصویربرداری در بارداری، کودکی و بیماریهای کلیوی بیخطر است و هر چند بار که پزشک لازم بداند، بدون نگرانی قابل تکرار است.
نتیجهٔ سونوگرافی را پزشک معالج در کنار علائم و آزمایشهای شما تفسیر میکند؛ گاهی برای بررسی دقیقتر، سیتیاسکن هم لازم میشود.
۰۱ سونوگرافی کلیه چه زمانی لازم میشود؟
۰۱درد پهلو یا کمر که به کلیه شک ایجاد کند، شایعترین دلیل درخواست سونوگرافی کلیه است.
۰۲دیدن خون در ادرار، چه با چشم و چه فقط در آزمایش ادرار، معمولاً با سونوگرافی کلیه بررسی میشود.
۰۳عفونت ادراری مکرر یا عفونتی که با درمان معمول خوب نمیشود، دلیل رایج دیگری برای درخواست این آزمایش است.
۰۴بالا رفتن کراتینین خون یا کمشدن ناگهانی حجم ادرار، از دلایل مهم درخواست سونوگرافی فوری کلیه است.
۰۵فشار خون بالای مقاوم به درمان، یا توده و کیستی که در آزمایش قبلی دیده شده، معمولاً با سونوگرافی کلیه پیگیری میشود.
۰۶در بارداری برای بررسی کلیهٔ جنین، و در نوزاد یا کودکی که عفونت ادراری داشته یا پیش از تولد سونوگرافی غیرعادی داشته، این آزمایش بخشی از بررسی معمول است.
۰۷افرادی که کلیهٔ پیوندی دارند یا بیماری شناختهشدهٔ کلیوی را دنبال میکنند، معمولاً سونوگرافی دورهای انجام میدهند.
۰۲ سونوگرافی کلیه چه چیزهایی را نشان میدهد؟
۰۱اندازه، شکل و ضخامت بافت کلیه را نشان میدهد و مشخص میکند بافت کلیه نازک شده یا جای زخم دارد یا نه.
۰۲سنگ کلیه و سنگ نزدیک به مثانه را نشان میدهد؛ سنگ ریزی که وسط حالب گیر کرده باشد گاهی دیده نمیشود.
۰۳تورم و پُرشدن کلیه بر اثر گیرکردن ادرار در مسیر خروجی را مشخص میکند.
۰۴کیست سادهٔ بیخطر را از تودهای که نیاز به بررسی بیشتر دارد متمایز میکند.
۰۵مقدار ادرار باقیمانده در مثانه بعد از دفع، و ضخامت غیرعادی دیوارهٔ مثانه را میسنجد.
۰۶در برخی موارد، پزشک نسخهٔ رنگی سونوگرافی (داپلر) را هم درخواست میکند تا جریان خون کلیه دیده شود.
۰۷ناهنجاریهای مادرزادی کلیه، مثل کلیهٔ نعلاسبی، را هم نشان میدهد؛ اینها معمولاً از کودکی شناختهشدهاند.
نشانههای خطر — فوری به پزشک مراجعه کنید
تب و لرز همراه با درد پهلو یا کمر میتواند نشانهٔ عفونت جدی کلیه باشد؛ منتظر نوبت سونوگرافی نمانید و همان روز به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
ناتوانی کامل در ادرار کردن یا درد شدید و روبهافزایش پهلو، به بررسی فوری نیاز دارد، نه سونوگرافی برنامهریزیشده.
خون روشن و زیاد در ادرار، بهخصوص همراه با لخته، سرگیجه یا ضعف، باید همان روز بررسی شود.
کاهش ناگهانی یا قطع کامل حجم ادرار، بهویژه در فرد تککلیه یا مبتلا به بیماری شناختهشدهٔ کلیه، هشدار جدی است.
درد شدید پهلو در بارداری، یا همراه با تب و گیجی، باید فوری پیگیری شود.
اگر هنگام پر نگهداشتن مثانه برای آمادهسازی، درد شدید یا ناتوانی در تحمل داشتید، به تیم سونوگرافی اطلاع دهید و صبر نکنید.
۰۳ سونوگرافی کلیه چه آمادهسازیای نیاز دارد؟
۰۱معمولاً نیازی به ناشتا بودن نیست؛ فقط اگر همراه با سونوگرافی کامل شکم انجام شود، ممکن است پزشک چند ساعت ناشتایی بخواهد تا تصویر واضحتر شود.
۰۲اگر قرار است مثانه و انتهای حالب هم بررسی شود، یک تا دو ساعت پیش از آزمایش چند لیوان آب بنوشید و تا پایان کار ادرار نکنید تا مثانه پر بماند.
۰۳لباس راحت بپوشید تا دسترسی به شکم و پهلو ساده باشد؛ نیازی به درآوردن همهٔ لباسها نیست.
۰۴روی تخت دراز میکشید، تکنسین یا پزشک ژل روی پوست میمالد و پروب را آرام روی پهلو، کمر و شکم حرکت میدهد؛ فقط کمی فشار احساس میکنید، نه درد.
۰۵کل آزمایش کوتاه است، نیازی به بیهوشی، تزریق یا برش ندارد و بلافاصله بعد میتوانید غذا بخورید و رانندگی کنید.
۰۶اگر مثانه پر بوده، معمولاً بلافاصله بعد از دفع ادرار یک تصویر کوتاه دیگر هم میگیرند تا مقدار ادرار باقیمانده مشخص شود.
۰۷نتیجه را پزشک شما در کنار علائم و آزمایشهایتان بررسی میکند؛ در صورت نیاز، برای بررسی دقیقتر سیتیاسکن یا آزمایش تکمیلی درخواست میکند.
۰۴ آیا سونوگرافی کلیه خطر دارد؟
۰۱سونوگرافی از امواج صوتی استفاده میکند، نه اشعه؛ برای بزرگسال، کودک و زن باردار بیخطر شناخته میشود.
۰۲در بیشتر موارد نیازی به تزریق مادهٔ حاجب نیست، به همین دلیل برای کسی که نارسایی کلیه دارد هم روش امنی است.
۰۳میتوان آن را هر چند بار که پزشک لازم بداند، بدون نگرانی از آسیب انباشته تکرار کرد.
۰۴محدودیت اصلی این روش، دقت است نه خطر؛ اضافهوزن زیاد، گاز روده یا محل خاص سنگ ممکن است دیدن برخی یافتهها را سخت کند.
۰۵نتیجهٔ طبیعی به معنای رد قطعی هر مشکلی نیست؛ اگر علائم شما ادامه داشت، حتی با سونوگرافی طبیعی دوباره به پزشک مراجعه کنید.
۰۶اگر هنگام پر نگهداشتن مثانه درد شدید یا ناتوانی در تحمل داشتید، به تیم سونوگرافی بگویید؛ لازم نیست بیش از حد تحمل کنید.
۰۶ پرسشهای پرتکرار
سونوگرافی کلیه چقدر طول میکشد؟
کل آزمایش معمولاً بین ده تا بیست دقیقه طول میکشد؛ بستگی دارد که فقط کلیه بررسی شود یا همراه با مثانه و مجاری ادراری. زمان دقیق را مرکز تصویربرداری از قبل به شما میگوید.
آیا برای سونوگرافی کلیه باید ناشتا باشم؟
برای بررسی جدا و سادهٔ کلیه معمولاً ناشتایی لازم نیست. اگر همراه با سونوگرافی کامل شکم انجام شود، پزشک ممکن است چند ساعت ناشتایی بخواهد تا گاز روده کمتر شود و تصویر واضحتر دربیاید.
برای سونوگرافی کلیه باید مثانه پر باشد یا خالی؟
اگر مثانه و انتهای حالب هم بررسی میشود، باید یک تا دو ساعت پیش آب بنوشید و ادرار نکنید تا مثانه پر بماند. برای بررسی تنهای کلیه معمولاً این آمادگی لازم نیست؛ مرکز تصویربرداری دستور دقیق را از قبل اعلام میکند.
آیا سونوگرافی کلیه همهٔ سنگهای کلیه را نشان میدهد؟
بیشتر سنگهای کلیه و سنگهای نزدیک به مثانه را خوب نشان میدهد، اما سنگ ریز وسط حالب گاهی دیده نمیشود. اگر با وجود سونوگرافی طبیعی، درد موجدار پهلو ادامه داشت، پزشک ممکن است سیتیاسکن درخواست کند.
آیا سونوگرافی کلیه در بارداری خطر دارد؟
نه؛ سونوگرافی از امواج صوتی استفاده میکند نه اشعه و در تمام دوران بارداری بیخطر است. به همین دلیل، روش اصلی بررسی کلیه و مجاری ادراری در زنان باردار همین سونوگرافی است.
فرق سونوگرافی کلیه با سیتیاسکن چیست؟
سونوگرافی بدون اشعه، سریع و در دسترستر است، اما دید محدودتری به وسط حالب دارد. سیتیاسکن جزئیات سنگ و آناتومی را دقیقتر نشان میدهد، ولی اشعه دارد؛ پزشک بر اساس شرایط شما بین این دو انتخاب میکند.
خلاصهٔ بالینی
سونوگرافی کلیه و مجاری ادراری روش تصویربرداری غیرتهاجمی و بدون اشعهٔ یونیزان برای ارزیابی اندازهٔ کلیه، سیستم کالیسیل-پلویس، سنگ، کیست، توده و حجم باقیماندهٔ مثانه است و در هماچوری، کولیک کلیوی، عفونت ادراری، افت عملکرد کلیه و پیگیری بارداری یا کلیهٔ پیوندی کاربرد دارد. حساسیت آن برای سنگ حالب میانی و ضایعات کوچک محدود است و در بسیاری موارد باید در کنار شرححال، آزمایش ادرار و در صورت نیاز سیتیاسکن تفسیر شود.
۰۱ اندیکاسیون و پروتکل سونوگرافی کلیه و مجاری ادراری
۰۱اندیکاسیون درخواست، پروتکل و آمادهسازی لازم را مشخص میکند؛ درد پهلو، هماچوری، عفونت ادراری مکرر، افت عملکرد کلیه، فشار خون مقاوم، غربالگری بیماری پلیکیستیک و پیگیری بارداری یا پیوند از رایجترین اندیکاسیونها هستند.
۰۲پروتکل استاندارد شامل بررسی دو کلیه در نماهای طولی و عرضی، اندازهگیری قطببهقطب، ضخامت پارانشیم، اکوژنیسیتهٔ کورتکس نسبت به کبد یا طحال و وضعیت سیستم کالیسیل (کالیسها و پلویس) است.
۰۳بررسی مثانهٔ پر و پس از تخلیه، حجم ادرار باقیمانده، ضخامت دیواره و ضایعات داخلمجرا را مشخص میکند؛ در مردان بزرگسال، تخمین حجم پروستات از راه شکم هم قابل ثبت است.
۰۴سونوگرافی داپلر، جریان خون کلیه، شاخص مقاومت عروقی (RI)، شک به ترومبوز ورید کلیوی یا تنگی شریان کلیوی و پایش کلیهٔ پیوندی را در موارد منتخب تکمیل میکند.
۰۵هیدرونفروز باید از نظر درجه، یکطرفه یا دوطرفه بودن و علامتدار بودن ثبت شود؛ افتراق آن از یافتههای غیرانسدادی مثل رفلاکس، مثانهٔ پر یا پلویس خارجکلیوی گاهی به بررسی بالینی و تصویربرداری تکمیلی نیاز دارد.
۰۶محدودیتهای شناختهشده شامل دید ضعیف حالب میانی، وابستگی به تجربهٔ اپراتور، تداخل گاز روده و بافت چربی، و حساسیت پایینتر نسبت به سیتی بدون کنتراست برای سنگهای کوچک است.
۰۷در شک قوی به کولیک کلیوی حاد در بزرگسال غیرباردار، سیتیاسکن مارپیچی بدون کنتراست ارجحتر است؛ سونوگرافی گزینهٔ خط اول در بارداری، کودکان و بیمارانی است که باید از اشعه پرهیز کنند یا نیاز به پیگیری هیدرونفروز دارند.
۰۸افتراق یافتههای مبهم شامل کیست پیچیده در برابر تودهٔ تومورال بر پایهٔ طبقهبندی بوسنیاک، پیلونفریت کانونی در برابر آبسه، و رفلاکس در برابر انسداد واقعی است.
۰۱یافتهٔ طبیعی در بیمار با علائم پایدار، رد کامل بیماری نیست؛ بر اساس شک بالینی، فالوآپ یا تصویربرداری تکمیلی هدفمند برنامهریزی شود.
۰۲سنگ کلیه یا حالب دیدهشده باید با اندازه، محل و درجهٔ هیدرونفروز گزارش شود تا بین مشاهده، درمان دفعکننده یا ارجاع برای سنگشکنی بروناندامی (ESWL) و یورتروسکوپی تصمیم گرفته شود؛ در ریسک بالینی بالا با سونوگرافی طبیعی، سیتیاسکن تکمیلی در نظر گرفته شود.
۰۳هیدرونفروز جدید، بهویژه دوطرفه یا همراه افت عملکرد کلیه، نیازمند بررسی فوری علت انسداد است؛ اگر عفونت روی انسداد مطرح باشد، تخلیهٔ اورژانس با استنت حالبی (دبلجی) یا نفروستومی و پوشش آنتیبیوتیکی برای پیشگیری از سپسیس انجام شود.
۰۴کیست ساده با معیارهای واضح فالوآپ روتین نمیخواهد. کیست بوسنیاک IIF نیاز به فالوآپ سریالی دارد؛ کیست پیچیده یا تودهٔ مشکوک بر پایهٔ طبقهبندی بوسنیاک به سیتی یا امآرآی کنتراستدار نیاز دارد و در موارد مبهم، بیوپسی با هدایت تصویری و ارجاع به اورولوژی یا انکولوژی لازم است.
۰۵حجم بالای ادرار باقیمانده پس از تخلیه، بهویژه همراه علائم انسدادی یا سابقهٔ رتانسیون حاد، باید ارزیابی اورودینامیک یا ارجاع اورولوژی را هدایت کند.
۰۶در نوزاد یا کودک با هیدرونفروز پیش از تولد یا عفونت ادراری تبدار، فالوآپ با سونوگرافی و در موارد منتخب سیستویورتروگرافی میکسیونال برای بررسی رفلاکس طبق پروتکل کودکان انجام شود.
۰۷در کلیهٔ پیوندی، تغییر اندازه، اکوژنیسیته، هیدرونفروز جدید یا افزایش شاخص مقاومت داپلر باید سریع به تیم پیوند اطلاع داده شود؛ این یافتهها میتواند نشانهٔ رد پیوند یا عارضهٔ عروقی باشد.
۰۸گزارش باید محدودیت فنی مانند دید ناقص بهدلیل گاز روده یا چاقی را صریح ذکر کند تا تصمیم برای تکرار یا تصویربرداری جایگزین روشن باشد.
پرچمهای قرمز بالینی
هیدرونفروز دوطرفهٔ جدید یا هیدرونفروز در بیمار تککلیه، بهویژه همراه افزایش کراتینین، آنوری یا کاهش برونده ادراری.
هیدرونفروز همراه تب، لرز یا شواهد عفونت که نشاندهندهٔ انسداد عفونی و اورژانس اورولوژیک است و نیازمند تخلیهٔ فوری است.
تودهٔ کلیوی جدید با ویژگیهای مشکوک، تهاجم به ورید کلیوی یا وریدِ اجوف، یا لنفادنوپاتی همراه.
کیست بوسنیاک درجهٔ بالا یا تودهٔ کیستیک با دیوارهٔ ضخیم، سپتای متعدد یا جزء بافت نرم.
ترومبوز ورید کلیوی یا افت شدید جریان داپلر در کلیهٔ پیوندی.
هماچوری ماکروسکوپیک بدون درد، بهویژه در سن بالاتر یا سابقهٔ مصرف سیگار، احتمال بدخیمی مجاری ادراری را بیشتر میکند و نیازمند ارزیابی کامل مجاری فوقانی و تحتانی است، نه فقط سونوگرافی.
۰۳ نکات کلیدی بالینی و شواهد سونوگرافی کلیه
۰۱گایدلاینها سونوگرافی را تصویربرداری خط اول برای بارداری، کودکان و بیمارانی که باید از اشعهٔ یونیزان پرهیز کنند توصیه میکنند؛ در کولیک کلیوی حاد بزرگسال غیرباردار، سیتی بدون کنتراست حساسیت بالاتری برای سنگ دارد.
۰۲ارزیابی هماچوری بر پایهٔ ریسک انجام میشود؛ در بیماران پرریسک، سونوگرافی بهتنهایی برای رد ضایعات مجاری فوقانی کافی نیست و سیتی اوروگرافی یا امآرآی ارجح است.
۰۳تودهٔ کیستیک کلیه باید با طبقهبندی بوسنیاک گزارش شود تا نیاز به فالوآپ یا ارجاع مشخص شود؛ این طبقهبندی مبنای تصمیم بالینی است، نه فقط توصیف تصویری.
۰۴تشخیص تصادفی تودهٔ کوچک کلیوی در سونوگرافی، معمولاً با پروگنوز بهتر و امکان جراحی نگهدارندهٔ نفرون همراه است.
۰۵در کودکان با اولین عفونت ادراری تبدار یا هیدرونفروز پیش از تولد، سونوگرافی کلیه گام اول ارزیابی است و بر پایهٔ یافتهها، نیاز به بررسی رفلاکس تعیین میشود.
منابع
گایدلاین EAU دربارهٔ تصویربرداری اوروانکولوژی و تودهٔ کلیوی
گایدلاین AUA/SUFU دربارهٔ هماچوری میکروسکوپی
معیارهای تناسب ACR برای تصویربرداری کلیه و مجاری ادراری
گایدلاین NICE دربارهٔ ارزیابی سنگهای کلیه و مجاری ادراری
