مسیر فعال: هر دوزمان مطالعه: ۱۴ دقیقهبازبینی: متخصص اورولوژیبهروزرسانی: ۱۴۰۴/۰۴
در یک نگاه
سوزش ادرار خودش بیماری نیست؛ نشانهای است که باید علتش را پیدا کرد.
در زنان شایعترین علت عفونت مثانه است؛ در مردان میتواند عفونت، التهاب پروستات یا تحریک مجرا باشد.
اگر سوزش با تب، لرز یا درد پهلو همراه شود، احتمال رسیدن عفونت به کلیه مطرح است و باید هرچه زودتر بررسی شود.
بیشتر علتهای سوزش ادرار را میشود با یک آزمایش سادهٔ ادرار پیدا کرد و کاملاً درمان کرد.
آب کافی نوشیدن و نگهنداشتن طولانی ادرار، هم سوزش ناشی از تحریک را کم میکند و هم خطر عفونت را.
۰۱ سوزش ادرار چه علائمی دارد؟
۰۱سوزش معمولاً همان ابتدای ادرار کردن شروع میشود؛ گاهی در تمام مدت دفع یا درست بعد از آن هم ادامه دارد.
۰۲بعضیها فقط یک ناراحتی خفیف حس میکنند و بعضیها دردی تند و آزاردهنده هنگام دفع ادرار دارند.
۰۳تکرر ادرار همراه با نیاز ناگهانی و فوری به دستشویی بیشتر بهسمت عفونت مثانه اشاره دارد.
۰۴سوزش همراه با ترشح از مجرا، بهویژه بعد از رابطه جنسی محافظتنشده، بیشتر به عفونتهای آمیزشی مربوط است.
۰۵در مردان مسنتر، سوزش ادرار همراه با جریان ضعیف و بیدارشدن مکرر شبانه میتواند به پروستات مربوط باشد.
۰۶سوزش بعد از استفاده از صابون معطر، اسپری بهداشتی یا شستوشوی داخلی واژن معمولاً از تحریک موضعی میآید، نه از عفونت.
۰۷تب، لرز یا درد پهلو همراه با سوزش ادرار نشان میدهد که احتمالاً عفونت از مثانه به کلیه رسیده است.
۰۲ علت سوزش ادرار چیست؟
۰۱عفونت ادراری، بهویژه عفونت مثانه، شایعترین علت سوزش ادرار در هر دو جنس است؛ در زنان بهمراتب بیشتر دیده میشود.
۰۲عفونتهای آمیزشی مانند کلامیدیا و سوزاک هم میتوانند سوزش ادرار ایجاد کنند؛ معمولاً با ترشح از مجرا همراهاند و در جوانان فعال از نظر جنسی شایعترند.
۰۳التهاب مجرا بدون هیچ عفونتی هم ممکن است رخ دهد؛ حساسیت به صابون، اسپری بهداشتی یا حتی بعضی لباسهای تنگ میتواند مجرا را تحریک و ملتهب کند.
۰۴در زنان یائسه، کاهش استروژن بافت مجرا و واژن را نازک و خشک میکند و همین خشکی سوزش ادرار مزمن ایجاد میکند.
۰۵التهاب یا بزرگی پروستات در مردان میانسال و مسن نیز از علتهای شایع سوزش ادرار است.
۰۶سنگ مثانه یا سنگی که در انتهای مسیر ادراری گیر کرده باشد، میتواند با سوزش و تکرر ادرار خودش را نشان دهد.
۰۷قهوه، الکل، غذای تند و برخی داروها میتوانند بدون وجود هیچ عفونتی سوزش موقت ادرار ایجاد کنند.
۰۸اگر سوزش هفتهها طول بکشد و به آنتیبیوتیک هم جواب ندهد، احتمال دارد علت آن التهاب مزمن و غیرعفونی مثانه باشد، نه یک عفونت معمولی.
نشانههای خطر — فوری به پزشک مراجعه کنید
تب، لرز و درد پهلو همراه با سوزش ادرار نشانهٔ احتمالی عفونت کلیه است؛ با اورژانس تماس بگیرید یا خودتان را سریع به بیمارستان برسانید.
ناتوانی کامل در ادرار کردن همراه با درد و پری زیر شکم نشانهٔ بندآمدن ادرار است؛ باید فوری به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.
دیدن خون قابلتوجه یا لخته در ادرار همراه با سوزش باید همان روز نزد پزشک بررسی شود.
سوزش ادرار در بارداری، حتی خفیف، باید همان روز به پزشک اطلاع داده شود؛ خطر رسیدن عفونت به کلیه در بارداری بیشتر است.
سوزش ادرار همراه با تب در نوزاد یا کودک خردسال باید فوری توسط پزشک اطفال بررسی شود.
ضعف شدید، گیجی یا افت هوشیاری همراه با سوزش ادرار و تب، بهخصوص در سالمندان، میتواند نشانهٔ گسترش عفونت به کل بدن باشد؛ فوری با اورژانس تماس بگیرید.
۰۳ سوزش ادرار چطور درمان میشود؟
۰۱درمان بر اساس علت اصلی تعیین میشود؛ پزشک ابتدا با آزمایش ادرار مشخص میکند سوزش از عفونت است یا از تحریک ساده.
۰۲اگر علت عفونت باشد، دورهٔ آنتیبیوتیک تجویزشده باید کامل مصرف شود، حتی اگر علائم زودتر از موعد بهتر شوند.
۰۳تا وقتی درمان اثر کند، نوشیدن آب کافی و پرهیز از قهوه، الکل و غذای تند ناراحتی را کم میکند.
۰۴اگر علت حساسیت به یک محصول بهداشتی یا لباس تنگ باشد، قطع همان محصول معمولاً بهتنهایی سوزش را برطرف میکند.
۰۵در زنان یائسه با سوزش ناشی از کاهش استروژن، پزشک معمولاً کرم یا شیاف استروژن موضعی تجویز میکند تا رطوبت بافت برگردد.
۰۶اگر علت بزرگی یا التهاب پروستات باشد، دارویی برای شلکردن عضلهٔ اطراف مجرا یا کاهش التهاب پروستات تجویز میشود.
۰۷اگر سوزش با وجود درمان اولیه ادامه داشته باشد یا مکرر برگردد، دوباره به پزشک مراجعه کنید تا علتهای کمشایعتر مثل سنگ یا التهاب مزمن مثانه هم بررسی شود.
۰۴ چطور از سوزش ادرار پیشگیری کنیم؟
۰۱در طول روز آب کافی بنوشید تا ادرار رقیق و کمرنگ بماند؛ این کار خطر عفونت و تحریک را هر دو کم میکند.
۰۲ادرار را برای مدت طولانی نگه ندارید و بهمحض نیاز به دستشویی بروید.
۰۳بعد از رابطه جنسی ادرار کنید؛ این کار باکتریهایی را که ممکن است وارد مجرا شده باشند دفع میکند.
۰۴از صابون معطر، اسپری بهداشتی و شستوشوی داخلی واژن در ناحیهٔ تناسلی پرهیز کنید.
۰۵بعد از اجابت مزاج از جلو به عقب پاک کنید تا باکتری روده وارد مجرای ادرار نشود.
۰۶لباس زیر نخی و گشاد بپوشید تا رطوبت و گرما کمتر بماند و رشد باکتری سختتر شود.
۰۶ پرسشهای پرتکرار
چرا سوزش ادرار من مدام برمیگردد؟
اگر سوزش ادرار بارها در سال تکرار شود، ممکن است عفونت قبلی کامل ریشهکن نشده باشد یا عاملی مثل رابطه جنسی، یائسگی یا ساختار مسیر ادراری زمینه را برای عفونتهای پیاپی فراهم کند؛ در این حالت باید با آزمایشهای تکمیلی علت زمینهای پیدا شود.
سوزش ادرار بدون عفونت چه معنایی دارد؟
یعنی آزمایش ادرار عفونتی نشان نداده و علت را باید جای دیگر جستوجو کرد؛ مثل تحریک شیمیایی، خشکی بافت بعد از یائسگی یا التهاب مزمن مثانه.
سوزش ادرار در بارداری خطرناک است؟
باید جدی گرفته شود. در بارداری، عفونت ادراری راحتتر به کلیه میرسد؛ برای همین هر سوزش ادرار در بارداری باید همان روز به پزشک اطلاع داده شود.
سوزش ادرار معمولاً چند روز طول میکشد؟
اگر علت عفونت ساده باشد، با درمان مناسب معمولاً ظرف یکی دو روز بهتر میشود. اگر بعد از شروع درمان بهبود نیافت یا سوزش برگشت، باید دوباره به پزشک مراجعه کنید.
آب زیاد خوردن سوزش ادرار را درمان میکند؟
آب کافی ناراحتی را کم میکند و به دفع باکتری کمک میکند، اما جای درمان و آنتیبیوتیک را نمیگیرد؛ اگر علائم ادامه داشت، حتماً به پزشک مراجعه کنید.
آیا سوزش ادرار خودش خوب میشود؟
تحریک خفیف گاهی خودش برطرف میشود، اما عفونت معمولاً درمان لازم دارد؛ بهتر است منتظر نمانید، بهخصوص اگر تب یا درد پهلو هم دارید.
خلاصهٔ بالینی
دیزوری یعنی احساس درد، سوزش یا ناراحتی هنگام دفع ادرار و از شایعترین علائم دستگاه ادراری تحتانی در مراجعان درمانگاهی بهشمار میرود. شایعترین علت آن در زنان سیستیت باکتریایی حاد و در مردان اورتریت یا پروستاتیت است، اما علل غیرعفونی مثل آتروفی ادراری-تناسلی، سیستیت بینابینی و تحریک شیمیایی هم باید افتراق داده شوند. رویکرد تشخیصی بر پایهٔ سن، جنس، ریسک بیماریهای آمیزشی و وجود علائم سیستمیک است؛ تب، درد پهلو یا رتانسیون ادراری نیازمند ارزیابی فوریاند.
۰۱ تشخیص و ارزیابی دیزوری
۰۱شرححال باید الگوی زمانی سوزش را مشخص کند: سوزش ابتدای دفع بیشتر مطرحکنندهٔ اورتریت و سوزش انتهای دفع یا درد سوپراپوبیک بیشتر مطرحکنندهٔ سیستیت است.
۰۲پرسش دربارهٔ تکرر، فوریت، ترشح مجرا، هماچوری، درد پهلو، تب، فعالیت جنسی اخیر، پارتنر جدید و سابقهٔ عفونتهای آمیزشی بخش ثابت ارزیابی است.
۰۳معاینه شامل بررسی حساسیت سوپراپوبیک و زاویهٔ کوستوورتبرال است؛ در مردان معاینهٔ مجرا و بیضه/اپیدیدیم برای رد اپیدیدیمیت انجام میشود؛ در زنان معاینهٔ لگن در شک به واژینیت یا بیماری التهابی لگن اضافه میشود.
۰۴آنالیز ادرار با دیپاستیک و میکروسکوپی خط اول تشخیص است؛ پیوری همراه با نیتریت مثبت به نفع عفونت باکتریایی و پیوری استریل مطرحکنندهٔ اورتریت غیرگنوکوکی یا علل التهابی دیگر است.
۰۵کشت ادرار در عفونت پیچیده، بارداری، مردان، عود مکرر یا شکست درمان تجربی درخواست میشود؛ در سیستیت سادهٔ زن جوان لازم نیست.
۰۶در فعالیت جنسی پرخطر یا ترشح مجرا، آزمایش NAAT برای کلامیدیا و گنوکوک از نمونهٔ ادرار یا سواب مجرا انجام میشود.
۰۷در مردان با علائم انسدادی یا درد پرینه، معاینهٔ ملایم پروستات از راه رکتال بخشی از ارزیابی است و از ماساژ پروستات پرهیز میشود؛ در پروستاتیت حاد از درخواست PSA هم خودداری میشود، چون در التهاب حاد بهطور غیراختصاصی بالا میرود و در صورت نیاز باید هفتهها بعد از بهبود عفونت دوباره اندازهگیری شود.
۰۸تصویربرداری روتین لازم نیست؛ سونوگرافی یا سیتیاسکن فقط در شک به سنگ مسیر ادراری (گاه با درد کولیک)، انسداد سیستم کالیسیل-پلویس، آبسه یا عدم پاسخ به درمان اولیه درخواست میشود.
۰۹سیستوسکوپی در دیزوری مزمن بدون پاسخ به درمان، همراه با هماچوری یا در سن بالا برای رد بدخیمی مثانه یا سیستیت بینابینی مطرح میشود؛ در یافتهٔ مشکوک یا سیتولوژی مثبت، بیوپسی مثانه برای رد کارسینوم درجا انجام میشود.
۱۰تشخیصهای افتراقی: سیستیت باکتریایی، اورتریت گنوکوکی و غیرگنوکوکی، واژینیت و ولوواژینیت، پروستاتیت، اپیدیدیمیت، آتروفی ادراری-تناسلی بعد از یائسگی، سیستیت بینابینی/سندرم درد مزمن مثانه، سنگ مسیر ادراری و تحریک شیمیایی موضعی.
۰۲ درمان و مدیریت دیزوری طبق گایدلاین
۰۱سیستیت باکتریایی سادهٔ زن غیرباردار: آنتیبیوتیک تجربی کوتاهمدت بر اساس الگوی مقاومت موضعی؛ کشت ادرار فقط در شکست درمان یا عود زودرس لازم است.
۰۲اورتریت گنوکوکی یا غیرگنوکوکی: درمان آنتیبیوتیکی هدفمند طبق نتیجهٔ NAAT یا تجربی در ریسک بالا؛ درمان همزمان پارتنر جنسی و پرهیز از رابطه تا اتمام درمان الزامی است.
۰۳پروستاتیت باکتریایی حاد: آنتیبیوتیک با نفوذ مناسب به بافت پروستات و برای دورهٔ طولانیتر از سیستیت ساده؛ در رتانسیون ادراری، سوند سوپراپوبیک بر سوند مجرایی ترجیح دارد.
۰۴دیزوری ناشی از آتروفی ادراری-تناسلی بعد از یائسگی: استروژن موضعی واژینال خط اول درمان است، نه آنتیبیوتیک.
۰۵سیستیت بینابینی/سندرم درد مزمن مثانه: رویکرد پلکانی شامل آموزش و اصلاح رژیم غذایی، دارودرمانی خوراکی یا داخلمثانهای و در موارد مقاوم، هیدرودیستانسیون یا تزریق داخلمثانهای.
۰۶دیزوری ناشی از تحریک شیمیایی: قطع عامل محرک -صابون، اسپری بهداشتی یا اسپرمکش- کافی است و نیازی به آنتیبیوتیک نیست.
۰۷دیزوری انسدادی ناشی از هیپرپلازی خوشخیم پروستات: آلفابلاکر خط اول درمان است؛ در عدم پاسخ کافی، رزکسیون ترانسیورترال پروستات (TURP) یا انوکلیشن با لیزر (HoLEP) مطرح میشود.
۰۸پیلونفریت یا عفونت پیچیدهٔ همراه با دیزوری: بستری در ناپایداری همودینامیک یا عدم تحمل خوراکی؛ کشت ادرار پیش از شروع آنتیبیوتیک تجربی وسیعالطیف گرفته شود.
۰۹انسداد همراه با عفونت (پیونفروز): درناژ فوری با استنت حالبی (دبلجی) یا نفروستومی، همزمان با آنتیبیوتیک وریدی.
۱۰فالوآپ: در سیستیت ساده با پاسخ بالینی کامل، کشت پیگیری لازم نیست؛ در عود مکرر یا دیزوری مزمن، ارزیابی ساختاری و عملکردی تکمیلی -از جمله رد رفلاکس یا اختلال تخلیهٔ مثانه- انجام شود.
پرچمهای قرمز بالینی
سپسیس اورولوژیک: تب بالا، تاکیکاردی، افت فشار خون یا تغییر سطح هوشیاری همراه با دیزوری؛ نیازمند بستری و آنتیبیوتیک وریدی فوری.
پیلونفریت انسدادی یا پیونفروز مشکوک: نیازمند تصویربرداری فوری و درناژ اورژانسی با استنت حالبی یا نفروستومی.
رتانسیون حاد ادراری همراه با دیزوری و تب در مرد مسن: مطرحکنندهٔ پروستاتیت حاد؛ سوند سوپراپوبیک ترجیح دارد، نه سوند مجرایی.
دیزوری در بارداری همراه با علائم سیستمیک: ریسک بالای پیلونفریت بارداری و زایمان زودرس؛ نیازمند ارزیابی و درمان فوری.
هماچوری قابلتوجه یا دیزوری مزمن مقاوم به درمان در سن بالا: نیازمند سیستوسکوپی برای رد بدخیمی مثانه.
اپیدیدیمیت یا اورکیت حاد همراه با دیزوری در مرد جوان: نیازمند افتراق فوری از تورشن بیضه.
۰۳ نکات کلیدی بالینی و شواهد در دیزوری
۰۱طبق گایدلاین EAU، سیستیت سادهٔ غیرپیچیده در زن جوان نیاز به کشت ادرار روتین پیش از درمان تجربی ندارد.
۰۲طبق گایدلاین IDSA، انتخاب آنتیبیوتیک تجربی سیستیت باید بر اساس الگوی مقاومت موضعی باشد، نه یک نسخهٔ ثابت جهانی.
۰۳غربالگری و درمان باکتریوری بدون علامت در اغلب بزرگسالان توصیه نمیشود؛ بارداری مهمترین استثناست.
۰۴در دیزوری همراه با پیوری استریل، رد اورتریت کلامیدیایی و گنوکوکی باید پیش از تشخیص سیستیت بینابینی انجام شود.
۰۵طبق گایدلاین AUA دربارهٔ سیستیت بینابینی، درمان باید پلکانی باشد و از کمتهاجمیترین گزینهٔ مؤثر شروع شود؛ پروگنوز با درمان مرحلهای معمولاً قابلقبول است.
منابع
گایدلاین EAU دربارهٔ عفونتهای اورولوژیک
گایدلاین IDSA دربارهٔ سیستیت و پیلونفریت غیرپیچیده
